Sharýaǵa negizdelgen mereıtoı

Bıyl Mańǵystaý aýdanynyń 95 jyldyǵy atalyp ótti. Mereı­toı kezinde jasalǵan jumys kóp­ke úlgi deýge bolady. Aýdan bas­shy­lyǵy 12 aýyl men 9 eldi meken­niń tynys-tirshiligimen tanysyp, aýyl turǵyndary, ardagerler, de­pý­tattar korpýsy, qoǵamdyq keńes, aza­mattyq qoǵam ókilderimen kez­desti. Basqosý kezinde olar aıtyl­ǵan ótinish, pikir, aryz-shaǵym, nara­zylyq, usynystardy saraptap, bar men joqty tizbelep, jetis­tik pen kemshilik tustardy anyq­ta­ǵan. Turǵyndar talabynyń sheshil­meý sebepteri anyqtaldy, ózekti túıt­­kil­derdi tarqatý joldary da ta­­bylǵan. Aýdan basshylyǵy ju­mys­ty júıeleý maqsatynda mereı­toı­ǵa oraı «Mańǵystaý aýda­ny­nyń serpini» atty aýdannyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý baǵdar­la­ma­syn daıyndady. Birneshe jylǵa josparlanǵan baǵdarlamada bilim, mádenıet, sport, densaýlyq saq­taý, áleýmettik, qurylys jáne ınfra­qu­rylym, aýylsharýashylyq, jer qatynastary, kásipkerlik, týrızm salalary qamtyldy. Bul tapsyrmalardy oryndaýǵa qajetti qarjy kólemi – 25 mlrd teńge. Aýdannyń jyldyq bıýdjeti 10-11 mlrd teńge, onyń 45 paıyzy eńbekaqy, salyqtar, kútip ustaý, áleýmettik qoldaý, qyzmet kór­se­týge jumsalady. Demek, baǵdar­la­mada kórsetilgen máselelerdi sheshý ońaı emes, ol úshin de biraz jumys isteý qajet.

– Baǵdarlamaǵa engen birqatar jobany aldyn ala talqylaý maqsatynda ótken jyly aýdan ákimi orynbasarlary, aýyl ákimderi jáne bólim basshylary, sondaı-aq oblystyq basqarmalar ókilderiniń qatysýymen birneshe kezdesý uıymdastyryldy. О́tken jyly jeltoqsan aıynda óńir basshysy N.Noǵaevtyń tóraǵalyǵymen ótken jıynda «Mańǵystaý aýdanynyń ser­pini» jobasyn tanystyrdyq. Jıyn sońynda oblys ákimi turǵyn­dar­ǵa eń qajetti sý, jylý syndy basym ba­ǵyttardy birinshi kezekte qol­daı­­tynyn jáne qarjylandyrý ke­zeń-kezeńimen júrgiziletinin jet­kiz­di. Baǵdarlamanyń bir baǵyty – aýdan mereıtoıyna oraı qolǵa al­ǵan «95 jyldyqqa 95 ıgi is» jobasy. Joba boıynsha aýdandyq shtab qurylyp, óndiristik mekeme basshylary men kásipker azamattardy qoldaýǵa shaqyrdyq. Jumystyń barlyǵy kóptiń kóz aldynda atqa­rylyp, áleýmettik jelide jarııa­la­nyp otyrdy. Jańa isti jaqsyǵa yrym­daıtyn ádetpen Amal meıramy qarsańynda Tobyqty jerindegi qasıet tunǵan Beket ata jeras­­­­ty me­shi­ti janynan salynǵan rýhanııat úıi qa­zyǵyn qaǵý rásiminen bastadyq. Bul ıgi sharýa aýyl aqsaqaldary men ákim­der­diń qatysýymen, úlkenderdiń aq bata­symen, jergilikti azamat Asqar Sánaýovtyń demeýshiligimen iske asty, – deı­di aýdan basshysy Ǵ.Nııazov.

Joba aıasynda atqarylǵan jumys­tar az emes. Tórt úıdi jóndeý, qudyq qazý, oıyn, vorkaýt alańdaryn ashý, mektep, balabaqsha, mádenıet oshaq­tary men ǵımarattar qurylysyn bastaý, turǵyn úılerdi jóndeýden ótkizý, jol salý, sý qubyrlaryn tartý, jylý jáne sý júıesin jańǵyrtý – bul jasalǵan jumystyń basym bóligi. Halyq ıgiligine usynylǵan ár isti turǵyndar tutynyp, qajetine jaratyp jatyr. Aýdan ákiminiń aıtýyn­sha, josparly jumys túgelge jýyq oryndalǵan.

Beki aýylynda – 100, aýdan orta­lyǵy Shetpeniń Qosbulaq sha­ǵyn aýda­nynda 600 oryndyq jańa mektep, Tushybek aýylynda mektep-bóbekjaıǵa qosymsha 160 oryndyq, Shetpede A.Meńdalyuly atyndaǵy mektepke japsarlas 200 oryn­dyq qosymsha qurylys jumy­sy bas­talyp, jazda 6 mektep pen 5 bala­baqshaǵa aǵymdaǵy jóndeý jasaldy. Jóndelgen 6 mektepte modı­fı­ka­sııa­lyq bıologııa, fızıka, hımııa kabınetteri jabdyqtaldy. Sondaı-aq Aqshymyraý, Ushtaǵan, Ondy aýyldyq mádenıet úılerine jón­deý júrgizilip, Saıóteste 200 oryndyq mádenıet úıiniń qurylysy bastaldy. Aýdan boıynsha 40 shaqyrym shamasynda aýylishilik joldarǵa asfalt tóselip jatyr. 15-beketke tartylyp jatqan gaz qubyry jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Tıgen, Tasmuryn, Bozdaq, 15-beket jáne Qııaqty eldi mekenderine sý tushytý qondyrǵylary ornatyldy. Shetpe aýylyndaǵy 3,5 sha­qyrym jylý júıesi qubyry aýys­­tyrylyp, jylý qazandyǵy ǵı­ma­­raty aǵymdaǵy jóndeýden ótti, qazirgi tańda Shetpedegi Jańaorpa-2, Ashybulaq-1, 2-shaǵyn aýdandaryna 51 shaqyrymdyq sý qubyry tartylyp jatyr. Demeýshilikpen eki qatarly 4 úı jáne bıýdjet qarjysymen eki qatarly 18 úı jóndeýden ótti. Jarmysh aýylynda aýylishilik sý qubyry men Barys kóshesine kóshe shamdary, elektr jelisi men gaz qubyry júrgizilip jatyr. Tushyqudyq, Qyzan, Ushtaǵan, Shebir aýyldyq ambýlatorııalary jylý júıesine aǵymdaǵy jáne Aqshymyraý ambýlatorııasyna kúrdeli jóndeý jasaldy. Aýdannyń mereıtoıy qarsańynda jasalǵan irili-usaq jumysty túgeldeı tizip shyǵý múmkin emes, paıdalanýǵa beril­geni de, jasalyp jatqany da, endi qolǵa alynǵandary da az emes.

– Kókeıtesti bolyp júrgen Beki aýylyndaǵy mektep, Jarmysh aýy­lynda 2006 jyldan beri sheshimin tappaı kele jatqan aýyz sý qubyry jumystary júrip jatsa, Saıótes aýy­lynda 25 jyldaı jaýyr bolǵan apattyq jaǵdaıdaǵy kópqabatty úıler máselesi boıynsha da qozǵa­lys bas­taldy. Jýyrda oblys bas­shy­synyń qatysýymen ótken esepti kezdesýde jospar men mejege baǵyt­talǵan, áriptesterimmen birge atqar­ǵan esebimiz jurtshylyq aldynda tyńdaldy. Eńbek daýy, jumyssyzdyq máselesi jóninde arnaıy komıssııa atqaryp jatqan jumystar az emes. Degenmen ara-tura túrli ke­lis­peýshilikter de bolyp turady. Aıtalyq, shebin óndiretin karer­ler jáne aýyr júk kólikterimen sharýashylyq taýarlaryn, túrli qural-jabdyqtardy tasymaldaýǵa qatys­ty kúlbilteli máseleler de bar. Joǵaryda atalǵan jumystarmen qatar ǵasyr tabaldyryǵynda turǵan aýdannyń 95 jyldyǵyn mádenı-rýhanı baǵyttaǵy sharalarmen de baıyttyq, – dedi óz sózinde aýdan basshysy.

Mereıtoı at shaptyryp, as iship, aıaq bosatý, kitap shyǵaryp, konsert qoıyp, shashý shashýmen emes, sońynda el ıgiligine qyzmet etetin nátıjeli ister qalýymen mańyzdy. Osy oraıda tarıhy baı, taǵylymy mol aýdannyń óreli bastamasy ózge óńirlerge ónege bolsa biraz máseleniń sheshimi tabylar edi.

Mańǵystaý oblysy