• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 12 Qarasha, 2023

«Jastyq dáýren, jaltaqtap qaraılaısyń»

4500 ret
kórsetildi

Mátini men áýeni kelisken ádemi án adam janynyń emshisindeı kó­rine­ti­ni bar. Ásirese lırıkalyq sıpat­ta­ǵy baıaý shyǵarma qaı kezde de kisi ba­lasyn beıjaı qaldyrmaıdy. Ál­de­neden janyń jabyqqanda, ishki álemińdi alaı-túleı bir arpalys kúı alasapyranǵa salǵanda mándi mýzykadan kóńil kúı aýanyn basqa arnaǵa buratyn, janyńdy tynyshtandyratyn bólek álem izdeısiń. Áıteýir, sol arqyly tuńǵıyqtan shyǵýǵa talpynys jasap baǵasyń. О́nerdiń qudireti degen de osy shyǵar...

Qazaqtyń birtýar kompozıtory Nurǵısa Tilendıev pen kórnekti aqyn Tumanbaı Mol­­­daǵalıevtiń shyǵarmashylyq odaǵynan týǵan qaı án bolsyn tyńdarmanynyń tamyryn tap basatyny anyq. Adam kóńilindegi quby­lystardy dóp tabatyn tulǵalardyń tandemi arqyly dúnıege kelgen kez kelgen shyǵarma ánnen mán izdegen jurtty súısin­tedi, súısindiredi. Eki alyptyń júregin jaryp shyqqan «Qustar áni» bolsyn, «Qaıran meniń júregim» shyǵarmasy bolsyn, qazaq mýzykasynyń altyn qoryndaǵy tańdaýly án bolyp saqtalatyny daýsyz. О́ıtkeni olar jazǵan ánniń ǵumyry uzaq.

Derekke sensek, «Qaıran meniń júregim» áni­niń adam boıyn shymyrlatatyn alǵashqy shý­maǵy kompozıtordyń shańyraǵynda jazyl­ǵan eken. Kúnderdiń kúninde syrqat­tanyp jatqan maestronyń shańyraǵyna soq­qan Tumanbaı Moldaǵalıev kompozıtorǵa qaıy­rylyp: «Qaı jeriń aýyryp jatyr?» dep surapty. Nur­ǵısa Tilendıevtiń jaýaby qysqa-nusqa shyq­qan. «Jú­regim» depti ol aqyn baýyrynyń jana­shyrlyqpen qaraǵan júzine rıza keıip tanytyp.

Kompozıtordyń «Júregim» degen qysqa jaýaby aqynnyń janyn aıazdaı qaryp, óziniń de júregin qozǵap jiberse kerek. Qolyna qalamyn alǵan Tumaǵa lezde:

«Qaıran meniń júregim, jas júregim,

Kóktem ediń, bir kezde tasqyn ediń.

Jastyq dáýren, jaltaqtap qaraılaısyń,

Seni oılasam, uıqym da qashty meniń»,

degen óleń joldaryn jazyp ketipti.

Hal suraı barǵanda dúnıege kelgen bir shýmaq jyr keıinnen tolyq mátinimen ánge aınalady. Án bolǵanda da tyńdarmanyn eshqashan jalyqtyrmaıtyn taǵy bir ómirsheń shyǵarma dúnıege keledi.

Zymyrandaı zýlaǵan ýaqytty eshkimniń toqtata almaıtyny anyq. Syrtyn túrli mýzy­kalyq tásilmen totydaı tarandyryp qoı­ǵan­men, ishi, ıaǵnı mátini dalbasalap turǵan talaı án ýaqytsha hıtke aınalyp jatqany keı­de ón boıyńdaǵy ókinish otyn tutandyryp ji­beretini daýsyz.

Tipti uly aqyndardyń ólmes shyǵarmalaryn mansuqtaǵandaı etip, jeńil-jelpi áýenge aınaldyryp jatqandar da az emes qoı. Kózden ketken alyptardyń kóńilden ketpes týyndylary talan-tarajǵa túskenin kórgende, suraýsyz qalǵanyn sezingende boıymyzdy bir yza bılep alatyny da ras. Sol turǵydan alǵanda Nurǵısa Tilendıev pen Tumanbaı Moldaǵalıevtiń jolyn Jaratqannyń ózi shyǵarmashylyq jolda arnaıy túıistirip qoıǵandaı kórinetini bar.

«Qaıran meniń júregim, qyran qustaı,

Qanat barda shydaısyń qaıtyp ushpaı.

Ońashada jylaısyń aǵyl-tegil,

Qalaryńda belgisiz qaısy tusta»,

degen tarmaqtar kimniń de bolsyn kókeıinde saırap jatqany anyq. Kisi balasy aragidik bolsa da jany kúızeliske ushyraıdy, qamyǵady, jalǵannan baz keship jabyǵady. Kóńildiń kirin jýyp-shaıýdyń jolyn qarastyrady. Tipti aınalasyndaǵylardan qoldaý tappaǵan kezde psı­hologııalyq apatqa ushyrap jatatyndar da az emes. Ondaı sátterde keýdedegi judy­ryq­taı etke salmaq túsetini aqıqat. Osy ánniń mátininde kóńil terezesine qonǵan sol bir kir-qońnyń bárin tazartyp alýǵa dem beretindeı energııa bar. Ony poezııa degen sóz óneriniń sarqylmas qýaty desek, qatelese qoımaspyz.

«О́kinbeımin, kún zýlap óte bersin,

Keıin keler júregim seni kórsin.

Jyrym meni eshqashan óltirmeıdi,

Ánim meni alysqa jetelersiń»,

degen Tumaǵanyń jyry da, ánge jazylǵan mátini de tyńdarman, oqyrmanymen jasaı beretini anyq.

«Qaıran meniń júregim» áni – ólmeıtin shyǵarma. О́ıtkeni esti tyńdarman barda eski ánniń tabıǵatyndaǵy áýen de joǵalmaıdy. Sebebi bul án qazaq óneriniń shoqtyǵy bıik jul­­dyzy Nurǵısa Tilendıev pen aıaýly aqyn Tumanbaı Moldaǵalıevtiń máńgilikke qal­dyrǵan ǵajap murasy.