«Taý ishinde»

Taý degenińiz adamnyń tynysyn ashatyny aqıqat. Jabyqqan kóńildi kókke tarta túsetin bir magnıti de bar ma dersiń. Shatqaldarǵa kóz salǵan saıyn óziń de bıikteı beresiń. Atqa otyrsa ózin taqqa otyrǵannan kem sezinbeıtin qazaqtyń taý dese jany qalmasy anyq qoı. Kóz ushyn­daǵy kórkem beıneler boıyńda áldebir sezim shoǵyn úrleı me, álde shabytyńdy shaıqaı túse me, qalaı ózi? Al shatqal bitkenniń betindegi beımálim beıneler she? Tylsymǵa toly dúnıe. Adam jaýabyn taba almaıtyn jumbaq sekildi. Sol jumbaqty sheshýge biz qumbylmyz ba? Áı, qaıdam... Biraq qyzyqtyra túsedi.. Qaraı bergiń keledi.

Sáken Seıfýllın de «Taý ishin­de»­ dep atalatyn óleńin at ús­tin­de kele jatyp shyǵarǵanyna eshkim­niń talasy joq-aý. Keýde­sin maıda qo­ńyr samalǵa tosqanda shabyty sha­ryq­taı tússe kerek. Beımálim baıaý áýenge sala bastaǵan. Bıik quzar­ǵa janaryn qadaǵan saıyn kó­­meıindegi yńylmen oraıy kelgen mátin úılesim taba túsken. Sol kez­­degi tulǵalardyń myqtylyǵyna amal­­­syz qol soǵamyz. Akademııa kór­­­meı, konservatorııa degendi bil­meı-aq, qazaqtyń janyna jaqyn, kó­ńilin terbeıtin, júregin emdeıtin áde­mi ánderdi dúnıege ákelgen. Olar kór­gen akademııanyń ataýy uzyn-so­nar sózden ada. Tórt-aq áripten tu­ra­­dy. Dala ǵoı... Qazaqtyń sartap dalasy men jýsandy qyry ǵoı olar­dy ósirgen... Sol baıtaq jazıra­ny sharlap júrip, qanshama ǵajap dúnıe­ni­ ómirge ákeldi deseńizshi. О́leń de­se­ńiz, syr tunǵan óleń, án deseńiz, ǵa­jap­ án...

«Men kelem taý ishinde túndeletip,

Aımaqty kúńirentip óleńdetip.

Astymda aq boz atym sylań qaǵyp,

Jaltaqtap qulaqtaryn eleń­de­tip»,

dep bastalatyn alǵashqy shýmaqtyń ózi-aq tyńdarmannyń kóz aldyna taýdyń tabıǵatyn aına-qatesiz eles­tetedi. Alysta otyryp-aq óziń­nen-óziń taý ózeniniń gúrilin, qoı­tas­qa soqtyǵysqan daýsyn saǵyna bere­siń... Beımálim bir aralas sezim boıyńdy bıleı túsedi. Ánniń sózi taý ishinde jańǵyryp, ózińe qaı­ta estilip turǵandaı bolady. Ala­taý­dyń­ asqaq shyńdaryna kóz tikkiń kele­di. Áıteýir janǵa jaıly bir atmosfera ornyǵyp alady.

«Aq boz at – meniń tulparym,

Shalqyǵan kóńil suńqarym.

Kókirek kerip juttym men,

Aýanyń jazǵy juparyn.

Á-áı, súmbil shash,

Tátti sóziń,

Qara kóziń,

Bilgeısiń kelgenimdi jalǵyz óziń»,

dep keletin ánniń qaıyr­ma­sy júrekke jyly tıetini aqı­qat. Ilgeride ǵumyr keshken sal-serilerdiń qazaq­tyń­ baıtaq dala­synda ándetip bara jatqan kóshin elestetkendeı bolasyń. Solardyń júreginde, janyn­da orna­ǵan erkindik óz boıyńda ústemdik qurǵandaı kúı keshesiń. Tipti keıde solar ǵumyr keshken ǵasyrǵa barǵyń kelip ketedi.

Ásilinde, qazaqtyń janyna­ ja­qyn qandaı án bolsyn, ult óneriniń or­taq oljasy ekenine talas joq. Uly shyǵar­ma­lardyń ǵasyrlar boıy urpaq sabaq­tastyǵyn úzbeı, túrli daýysta shyrqalýy da zańdylyq. Bul – ár­túrli býynnyń ónerdegi úndestigi. Ári-beriden keıin shyn ónerge degen shynaıy iltıpaty.

Sáken Seıfýllınniń «Taý ishin­­de» shyǵar­masyn da san túrli ánshi bebeýlete oryndady. Árıne, hal-qa­deri jetkenshe sheberligine saldy. Alaıda dástúrli ánniń dúldúli Qaırat Baıbosynovtyń oryndaýy ón boıyńdy shymyrlatyp jiberetini daýsyz ǵoı. Onyń únindegi ulttyń bolmysyna tán boıaý janyńdy raqat­tan­dyrady. Daýystyń qýaty men oryndaýshylyq sheberlik qulaqqa maıdaı jaǵady. Shyn talanttyń shúbásiz sheberligine tánti bolasyń. Iirimder óz álemine jeteleı túsedi. Bul endi Baıbosynovqa ǵana tán erekshelik.

«Án saldym, esip maıda jaıaýlatyp,

Yrǵaltyp, shyrqap, tolǵap, baıaýlatyp.

Tolqyndy myń qubylǵan ánimdi estip,

Tyńdarsyń kirpik qaqpaı oıaý ja­typ»,

degen óleńniń túıini de kisi­ sanasyn san-saqqa júgirtetini ras.­

Álbette, Sáken ániniń ózi­ne tán shyǵý tarıhy bar ekeni anyq. Áıtse de, «Tyńdarsyń kirpik qaqpaı oıaý jatyp» degen joldyń astarynda ne bar eken degen oıǵa shomasyń. Aqyn kóńi­lindegi sımvolıkalyq obraz ba, álde saǵynysh samalymen astas­qan ǵashyqtyń úni me, kim bilsin.