Kisi kóńili keıde tynyshtyqty qalaıdy. Aınala siltideı tynǵanda adam sanasyn alýan oı sharlaıtyny bar. Keıde tipti tuńǵıyqqa ketesiń. Terezege telmirip, kóz ushynda qanat qaqqan qustarǵa qaraılaısyń. Janbaǵys úshin janushyra qanat qaqqan tirshilik ıeleriniń tizbegi ádemi kóriniske toly. Kókjıek tósine túrli sýret salatyn sekildi me, qalaı ózi?
Áıteýir, ilki sátke de tynym tappaıdy. Qozǵalýdan sharshamaıdy. Olardyń úninde áýen tunyp turǵan sııaqty. Túrli daýys qulaqqa maıdaı jaǵady.
Ilgeride kún nury sebezgilep turǵan kóktem mezgilinde kók júzinde qarlyǵashtar bezek qaǵyp ushatyn. Aýyldaǵy úıimizge erkin kirip, uıa salýshy edi. Qazir olaı emes qoı. Quıryǵy aıyr qus adamdardan alshaqtap bara jatqandaı kórinedi. Adamdardan jerindi me? «Nege?» degen jalqy sózden turatyn saýal týyndaıdy. Biraq nege ekenin kim bilsin? Tipti keıde sol bir aıaýly qusymyz qarlyǵashty tappaı qalamyz. Qos qanatty sulý qus eki aıaqty dosynan qaımyǵa ma? Esesine boztorǵaıdyń ánin estımiz. Dalany dýmanǵa bólegen onyń shyryly qulaqqa talyp jetedi. Qaıda eken dep alysqa kóz tastaımyz...
Tutastaı muz qursanǵan Antarktıdadan basqa qurlyqtyń barlyǵyn meken etken sol boztorǵaı tynyshtyqty súıedi eken. Sodan da bolsa kerek, qasyna jolaı ketseń, qos qanatyn sermep usha jóneledi. Mańaıyna jaqyndatqysy kelmeıtin sekildi. Boıyn áldebir qorqynysh sezimi bıleı me? Álde adamdardan alshaq júrgendi unata ma? Bul da biz úshin sheshýi joq jumbaq sııaqty.
Qazaqta boztorǵaıǵa arnalǵan án az emes. Qordaıdyń boz jýsan ısi ańqyǵan boz dalasynda týǵan Kenen Ázirbaevtyń «Boztorǵaıynyń» jóni bir bólek. Ǵajap shyǵarmany tyńdaǵanda qazaq bolǵanyńa qýanasyń. Qazaqqa ǵana tán ıirimder janyńdy jadyratady. Ony naqyshyna keltirip shyrqaǵan Saıat Medeýovti tyńdarmandary «Qaratorǵaı» atap ketkeni de jadymyzda. Kemeline kelgen shaqta Kenen ánderin oryndaǵan Saıattyń daýysynan qazaqylyqtyń ısi de ańqyp turady ǵoı, shirkin. Jalyqpaısyń. Qaıtalap tyńdaı bergiń keledi. Qulaqqa jaǵymdy únnen kóńiliń tolqıdy, shabytyń da shalqıdy.
Áýelde Altynbek Qorazbaev sahnaǵa alyp shyqqan Meırambek Bespaev ta «Boztorǵaı» ánimen kúlli qazaqtyń yqylasyna bólendi. Adam oıyn onǵa bóletin ánniń mátini de, ánshiniń oryndaýshylyq sheberligi de kópshiliktiń kóńiline qondy. Bir anyǵy, Meırambek Bespaevty ónersúıer jurt «Boztorǵaı» áninen bólip-jaryp qaraı almaıdy. Ǵalamat týyndy búginde jurt súıispenshiligine bólengen ánshiniń boıtumary bolyp qala beretini sózsiz.
Qalaı desek te, qazaq sahnasynda shyrqalyp júrgen «Boztorǵaı» ánderine ortaq bir uqsastyqtyń bar ekeni aqıqat. Iirimder tereńge tarta túsedi. Barlyq mátinniń ón boıynan kózge kórinbegenimen, kóńildi túrli arnaǵa bura túsetin ortaq muń, sarqylmas saǵynysh, tipti keıde ókinish te kórinis berip jatady. Sonysymen janyńdy baýraıdy, saǵymǵa aınalǵan jyldarǵa kóz júgirtesiń...
Belgili kompozıtor Eskendir Hasanǵalıevtiń shyǵarmashylyǵy týraly áńgime qozǵala qalsa, áıgili «Atameken» ánin attap óte almasymyz anyq. Kúlli qazaqtyń júregin ustap turyp aıtatyn súıikti shyǵarmasy qaı kezde de jadymyzdan óshpek emes. Áıtse de, Eskendirdiń «Boztorǵaıy» da júrek pernesin dóp basady.
Sózin Bákir Tájibaev jazǵan «Boztorǵaı» ánin tyńdaǵanda janyńdy qoıarǵa jer tappaısyń. Bir tylsym sezim júregińdi órteı túsetin syńaıly. Jabyrqaısyń.
«Tirshilikte aınymasqa taǵdyr qosqan,
Qus ediń ǵoı, keń dalaǵa baýyr basqan.
Aıazdardan tońbaısyń ba, boztorǵaıym,
Jyly uıańa qonbaısyń ba, boztorǵaıym»,
dep bastalatyn alǵashqy shýmaqtyń ózi sanany san saqqa júgirtetini sózsiz. Butaqqa qonǵan boztorǵaıdyń dirili kóz aldyńa elesteıdi. Qus jolyna kóz tikken qanshama adamnyń kóńili sýyp, boz dalada jany jabyrqap júr eken dep lajsyz oı túbine súńgısiń. Mátin arqyly adam men qus arasyndaǵy baılanysty izdeısiń. Saǵynyshtyń ısi burqyrap turǵan ıirimderden ósken ólkege degen qurmettiń tabyn sezesiń.
«Dalany men de,
Súıemin sendeı,
Baýyrmal qusym!
Nazyńnan ásem,
Sazyńnan ásem,
Jańylmas, qusym!
Taýqymet tartyp,
Toryqpa, janym,
Qoryqpa, janym,
Qushaǵymdy ashyp,
Keýdeme basyp,
Bereıin jalyn»,
dep keletin shýmaqtar da júrekke jylylyq syılaıtyny anyq.
Boz dalanyń qyraty men oıpańy da, qarasań kóz talatyn muzart shyńy da, gúrildep aqqan ózeni de, tóbesinen tónip ushqan qustar syzǵylap sýret salǵan aıdyny da biz úshin qaı kezde de qymbat. Boztorǵaı úshin de solaı. Ol da úırengen jerinen alystaǵysy kelmeıdi. Ol da baıtaq atyrapty siz ben biz sekildi súıedi. Ol bizden alystaǵanda bizdiń boıymyzdy sharpyǵan saǵynysh alaýyn qanatyna qondyryp áketip bara jatqandaı bolady. Bálkim, solaı shyǵar, kim bilsin...
Eskendirdiń «Boztorǵaıyn» oryndaǵan ánshi az emes. Biraq bizge taǵy da sol Saıat Medeýovtiń daýysy jaǵymdyraq kórinedi. Saıattyń oryndaýynda tyńdaǵan saıyn bizdiń de ishimizde bir boztorǵaı án salyp ushyp bara jatqandaı bolady...