Mólsherleme sıklindegi úzilis ne úshin kerek?

Endi bazalyq mólsherlemeni tómen­detý sıklinde úzilis bolýy múm­kin degen oı aıtylyp jatyr. Iá, qańtarda jyldyq ınflıa­sııa­nyń tómendeý úrdisi jalǵasyn tapty. Inflıasııalyq kútýler úsh aı qatarynan baıaýlap keledi. Alaı­da aılyq ınflıasııa ortasha jyl­dyq mánderden joǵary qa­lyptasyp otyr. Syrtqy ınflıa­sııa­lyq jaǵdaı beıtarap kúıde. Birqatar saýda-seriktes elde baǵa ósimi birshama qarqyn alyp, syrtqy ınflıasııalyq qy­sym sál kúsheıdi. Onyń ústine jahan­dyq ınflıasııanyń baıaýlap jatqanyna qaramastan, syrtqy aqsha-kredıt sharttary qatań qal­pynda qalyp jatyr. Máselen, AQSh Federaldy Rezerv Júıesi (FRJ) jáne eýropalyq ortalyq bankter ınflıasııany nysanaly mánderge qaıtarý qajettiligine baılanysty mólsherlemelerin tómendetýge asyqpaı jatyr. Bul da ortamerzimdi perspektıvadaǵy táýe­kelderdiń saqtalyp otyr­ǵa­nyn ańǵartady.

Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, jyl­dyq ınflıasııa baıaýlap kele­di, degenmen onyń baıaýlaý qar­qyny da tómendedi.

«Inflıasııaǵa qatysty halyq kútýleriniń úsh aı qatarynan tómendeýi – biz úshin oń sıgnal. Alaıda ınflıasııanyń ornyqty bóligindegi kórsetkishter áli de joǵary. Bul baǵa turaqtylyǵyn qam­tamasyz etý sharalaryn jal­ǵas­tyrýdy qajet etedi. Ekono­mıkada proınflıasııalyq faktorlar saqtalyp otyr. Olardyń ishinde tutynýshylyq suranys, fıskaldyq yntalandyrý jáne joǵary ınflıasııalyq kútýler bar. Syrtqy ortada logıstıka máselesi jáne Reseı men Qy­taı­­­daǵy ınflıasııanyń qar­qyn alýy alańdaýshylyq týǵy­za­dy. Ishki suranys kórset­kish­­te­rinde, ınflıasııalyq kútý­ler­­de baı­qalatyn úrdister, sondaı-aq bıýdjet saıasaty para­metr­le­rin­de­gi jáne syrtqy jaǵ­daı­daǵy belgisizdik ustamdy qatań aqsha-kredıt sharttaryn saq­taý­dy talap etedi. Bizdiń basty mindetimiz – orta merzimde ınflıasııany 5%-ǵa deıin tómendetý», deıdi.

Qysqasy, Ulttyq banktiń budan arǵy aqsha-nesıe saıasatyn ustamdy deńgeıde jalǵas­ty­ratyny belgili bolǵan sekildi. Muny UB baspasóz hatshysy Asan Qalıahmet málimdemesi de ras­taıdy.

«Bazalyq mólsherleme besinshi ret qatarynan tómendetildi. Jańa kórsetkish – 14,75%. Birneshe aıdyń ishinde mólsherleme tutas alǵanda 2%-ǵa tómendedi. Bul az emes. Demek saıasat óz jemisin berip otyr. Qańtarda jyldyq ınflıasııa 9,5%-ǵa tómendedi. Aqpan aıynda ol taǵy da tómendep, 9% shamasynda qalyptasady dep bol­janady. Biraq áli de joǵary. Maqsat – ony 5%-ǵa deıin azaıtý. Sondyqtan kelesi ret mólsherleme tómendemeıdi degen jospar bar», dep jazdy ol áleýmettik jelidegi paraqshasynda.

Sóıtip, bazalyq mólsherlemeni tómendetý sıklinde úzilister oryn alady. Iаǵnı ekonomıkamyz birneshe aı 14,75 paıyzdyq deńgeıdegi mólsherlemeni qanaǵat ete turady. О́ıtkeni eldiń ekono­mı­kalyq ahýalynyń damýyna jáne ózgerýine áser etetin yqtı­mal teris faktorlar áli saqtalyp otyr.

Halyqaralyq valıýta qory mıssııasynyń basshysy Nıkolıa Blansheniń aıtýynsha, eldegi ınflıasııa deńgeıin tómen dep aıtýǵa kelmeıdi, sondyqtan jeńis týraly jarııalaýǵa áli erte. «De­­gen­men jeltoqsannan bas­tap baıypty aqsha-nesıe saıasaty júr­gizilgenine kózimiz jetip otyr. Qazirgi aqsha-nesıe saıasaty aıtarlyqtaı qatań, bul ahýal­dyń durys órbip kele jatqa­nyn kórsetedi. Inflıasııa boıynsha sońǵy sıfr – sheshimtal áreket­ter­diń sátti nátıjesi», deıdi ha­lyqaralyq sarapshy.

Vladıslav Týrkınniń sózinshe, UB málimdemesinde birqatar pozı­tıv­­ti sát pen tendensııa týraly aıtylǵanyna qaramas­tan, jalpy túsindirýde buldyr pi­kir kóp.

«Iá, ınflıasııa qarqynynyń baıaý tómendep kele jatqanyna jáne jergilikti ósim dınamıka­sy­nyń joǵarǵy aılyq mánine qatysty silteme bar. Biraq qandaı da bir sebeptermen, eger buryn olar tarıfterdi naryqtyq baǵaǵa jetkizý esebinen qyzmetterdiń ósý faktoryn jáne olardyń ósimge áserin oqshaýlasa, qazir bul týraly únsiz. «Fıskaldyq saıa­sat parametrleriniń belgisizdigi» de­ge­ni de túsinikti emes. Biz qan­shama ýaqyttan beri belsendi bıýd­jettik yntalandyrý jáne onyń ústemdigi rejiminde ómir súrip kele jatyrmyz. Biraq ony Ulttyq banktiń úlgileri men boljamdarynda sonshalyqty kóp eskerýge ne májbúrlep otyr? Bul jerde «shyǵyndaryńyzdy azaıtqylaryńyz kelmese biz osy­laı mólsherlemeni ustap otyramyz» degen, ne bolmasa bir­qa­tar qysqamerzimdi maqsatty qol­daý týraly kelisim bar ma eken? Máselen, syrtqy jáne ishki ınvestorlar úshin kýrs, teń­geleı depozıtterdi jáne mem­le­­kettik qaryz qaǵazdarynyń tar­tym­dylyǵyn qoldaý degen sekildi. Bul rette olar nesıe ósimi, ásirese bólshek nesıeniń ósimi týraly máseleni taǵy da aına­lyp ótti. Qalypty-qatań aqsha sharttary jáne naqty mólsherlemeniń joǵarǵy mánine qaramastan aqsha massasynyń ósimi problemasyn da aıtpady», deıdi sarapshy.

Inflıasııanyń áli de ósip ke­tý táýekelderi bar degendi aıt­­tyq qoı joǵaryda. Ulttyq bank sonyń sybaǵasyn berý úshin mól­sherlemeni qazirgi deńgeıde usta­ǵysy keletin sekildi. Máse­len, turǵyn úı kommý­nal­dyq sharýashylyq qyzmet­teriniń ba­ǵasy jyldyq mánde 14,4 pa­ıyzǵa ósip ketti. Bıyl aqpan­da ortalyq jylý baǵasy ótken jyl­dyń aqpanymen salys­tyr­ǵan­da 30,9 paıyzǵa qym­­bat­­taǵan jáne ınflıasııaǵa 0,3 paıyzdyq tarmaq úles qosqan. Elektr ener­gııasy – 19,9 paıyzǵa (0,4 paıyzdyq tarmaqqa), turǵyn úı nysandaryna jóndeý júrgizý jáne qyz­­met kórsetý – 7,9 paıyzǵa (0,4 paıyzdyq tarmaqqa), turǵyn úı arendasy – 7,5 paıyzǵa (0,2 paıyzdyq tarmaqqa) ósken.

Sonda túsingenimiz, ınflıa­sııa­ baıaýlap jatyr degeni de shartty túrdegi kórinis bolyp qalady. Shyn máninde qymbat­shy­lyq jalǵasyp jatyr jáne eldiń júzine shynaıy kúlki úıiretin arzanshylyq dáýiriniń aýyly alysta. Ásirese qyzmet kórsetý baǵytyndaǵy qymbatshylyqtyń kúsheıýi ınflıasııanyń baıaýlaý traektorııasyna aı ótken sa­ıyn qaýip tóndirip keledi. Elimizdiń (Úkimettiń) bıylǵa jasap otyrǵan ınflıasııalyq boljamy 7,5-9,5 paıyz deńgeıinde ekeni belgili. 2025 jyly ınflıasııany 5,5-7,5 paıyz deńgeıine túsirgimiz keledi. Alaıda kóktemniń tosynsyı mezgili ekenin de esten shyǵarmaýymyz kerek. Kóktem men jazǵy maýsym dál kúz sekildi anyq qaýip tanytpaǵanymen, oıda-joqta táýekelderdiń týyndap qalýy múmkin ekenin de umyt­paı­myz. OPEK+ elderiniń munaı óndirisin qysqartýǵa qatysty mindettemeleriniń oryn­dalýy (ıaǵnı onyń ishinde Qazaq­stan da bar), ishki ekonomı­ka­lyq qýat – óndiristik modeldiń jaqsarýy, Teńiz ken ornynyń keńeıýi, eko­no­mıkalyq jyldyq ósimdi 6 pa­ıyz deńgeıinde ustaı alý mindeti, eksporttyń ulǵaıýy sııaqty aýyr da jaýapty mindetterdi óz deńgeıinde atqarý ınflıasııanyń baıaýlaýyna eleýli úles qospaq.