Dúısenbide fýtboldan Afrıkada ótip jatqan álem chempıonatynyń tórtinshi kúni, E jáne F tobynyń alǵashqy machtary ótti.
Olardy kútpegen nátıjemen aıaqtaldy dep aıta almaımyz. E tobynda Japonııa Kamerýndy 1:0 esebimen utsa, Paragvaı men Italııa arasyndaǵy kezdesý 1:1 esebimen aıaqtaldy. Bul machta qarsylastar bir-birine qarsy jaqsy óner kórsetti. Qazir osy jeńilisten keıin Kamerýnnyń jattyǵý bazasynda “aýa raıynyń” chempıonatqa kelerdegiden 180 gradýsqa ózgergenin, al oıynshylardyń kóńil-kúıleri árkelki ekenin baıqaýǵa bolady. Muny afrıkalyq komandanyń bazasynda bolǵan jankúıerlerdiń bári aıtýda. Endi Kamerýnǵa kelesi aınalymǵa shyǵý úshin Danııany jeńip, Gollandııany ne utyp, ne onymen teń túsýi kerek. Sonda ǵana basqa komandalardyń nátıjelerine qarap, 1/8 fınalǵa shyǵý múmkindigi bolady. Al Japonııa bolsa, kelesi aınalymǵa joldama alýǵa bir taban jaqyn qaldy. Kúnshyǵys eli úshin Kamerýnmen ótken kezdesýdegi jeńis eń úlken jetistik bolyp esepteletini sózsiz. О́ıtkeni, bul Japonııanyń óz elinde 2002 jyly ótkizgen álem chempıonatynan keıin ózge memleketterde ótip jatqan mýndıalderde jeńgen alǵashqy matchy bolyp otyr.
Endi Paragvaı men Italııanyń kezdesýine kelsek, bul oıynnyń bastalar aldynda kóbiniń búıregi álem chempıondaryna burǵany sózsiz. Degenmen, kezdesýde ońtústikamerıkalyqtar olarǵa ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes ekendikterin kórsetti. Osy matchta Italııanyń oıynshysy Djanlýıdjı Býffonnyń kezdesýdiń birinshi jartysynda qaqpany Federıko Markettıge qaldyryp ketkenin bilesizder. Komandanyń bas bapkeri Marchello Lıppı kezdesý aıaqtalǵan soń, qaqpashyny radıkýlıt mazalaǵany, sol sebepten ony almastyrǵanyn aıtty. Biraq, bul endi Býffon jarysty ári qaraı jalǵastyra almaıdy degen sóz emes. Ol 20 maýsym kúni Jańa Zelandııamen bolatyn oıynǵa shyǵady.
Qazir Italııanyń qarsylastarymen teń oınaǵanyna baılanysty túrli pikirler aıtylýda. Keıbireýler onyń Paragvaımen teń túskenin álem chempıondaryna laıyq emestigin aıtsa, basqa bireýleri “Skýadra Adzýrrannyń” sapynda Andrea Pırlo, Lýka Tonı sııaqty sheberlerdiń bolmaǵany Italııanyń jaqsy óner kórsete almaýyna áser etti deýde. Al Lıppıdiń ózi aldaǵy eki oıynda mindetti túrde komandanyń jeńiske jetetinine senimdi ekenin bildirýde.
Jalpy, osy matchtan keıin dýaly aýyz jankúıerler Italııamen birge Paragvaıdyń da shırek fınalǵa shyǵý múmkindigi bar ekendigin aıtyp júr. Kim bilsin, dop domalaq qoı degendeı, quramynda Roke Santa Krýz sııaqty sheberleri bar, irikteý týrnırinde jalǵyz Brazılııadan bir upaı ǵana artta qalyp, álem chempıonatyna ekinshi bolyp joldama alǵan komandanyń shırek fınalǵa deıin dopty shirene tebýleri ábden múmkin.
Dúısenbi kúni F tobynda Gollandııa men Danııa arasynda bolǵan jalǵyz oıynda alǵashqy avtogol tirkeldi. Danııalyq qorǵaýshy Dımon Poýlsen óz qaqpasyna abaısyzda dop soǵyp aldy. Al kezdesýdiń ózi 2:0 esebimen gollandııalyqtardyń paıdasyna sheshildi. Bul matchta quramynda qaqpashy Mıhel Vorm, Ýeslı Sneıder, Aren Robben, Rafael Van der Vart, Ibraım Afellaı, Dırk Keıt, Robın Vanpersı sııaqty sheberleri bar Gollandııa komandasynyń qarsylastarynan basym túspeýi múmkin emes edi. Aıtqandaı, osy oıynnan keıin Gollandııanyń qaqpashysy Mıhel Vormnyń zaıyby dúnıege shekesi torsyqtaı ul ákeldi. Keshe qaqpashy bas bapkerinen suranyp Otanyna attanyp ketti. Eki kúnge ruqsat alǵan Vorm 17 maýsym kúni komandanyń sapyna qaıta qosylady. Sol kúni Gollandııa men Japonııa arasynda kezdesýdiń ótetini belgili.
Álem chempıonatynyń tórtinshi kúnin qorytyndylasaq, mýndıalde qazir machtardyń bári qyzyqty da tartymdy ótip jatqanymen, qarsylastar qaqpasynyń qulpyn buzatyn oıynshylardyń áli de azdaý ekeni kórinip tur. Ony bir jaǵynan komandalar arasyndaǵy básekeniń jyl saıyn artyp kele jatqanymen baılanystyrýǵa bolady. Desek te, bıylǵy jarysta mergendigimen kózge túsetin sheberlerdiń tóbe kórsetetinine sengimiz keledi. Osy oraıda keıbir mamandar mýndıaldiń bas mergeni Germanııanyń shabýylshysy Mıroslav Kloze bolady dese, basqalary argentınalyq Lıonel Messı, ıspanııalyq Fernando Torres, brazılııalyq oıynshylardyń bir-ekeýi bolady degen pikir bildirýde. Osylardyń ishinde álem chempıonattary tarıhynda 15 doptyń avtory atanǵan brazılııalyq Ronaldo, qarsylastar qaqpasyn 13 ret qapyda qaldyrǵan fransýz Jıýst Fontennen keıin, mergender tiziminde 11 dop soǵyp, vengr Shandor Kochın men otandasy Iýrgen Klınsmannmen birge turǵan M.Klozeniń basqalarǵa qaraǵanda múmkindigi kóp deýge bolady. Ol 2002 jyly bes ret dop soǵyp, álem chempıonatynyń úzdik mergeni atanǵan.
Sonymen birge qazir oıyndardyń syrtynda býkmekerlik keńselerde bıylǵy básekeni qaı eldiń jeńip alatyny týraly pikirtalastardyń ara-tura bas qyltıtyp júrgenin atap ótkenimiz jón. Olardyń kóbinde osy jylǵy chempıonatty Brazılııa, Argentına, Ispanııa nemese Germanııa quramalarynyń bireýi jeńip alýy múmkin degen boljamdar jasalýda. Al býkmekerlik keńsege stavka qoımasa da áıgili Pele qazir Brazılııa men Ispanııaǵa teń keletin eshkim joq dese, Portýgalııanyń ataqty fýtbolshysy Eısebıo Ispanııaǵa bás tigetinin, al Ispanııanyń bas bapkeri Vısente del Boske Argentına men Germanııanyń álem chempıonatyn jeńip alýǵa múmkindigi kóp ekenin aıtýda.
Bıylǵy mýndıalge qatysty taǵy myna nárseni atap ótpeske bolmaıdy. Chempıonatta vývýzel degen afrıkalyqtardyń ulttyq aspabynyń shýyna bapkerler men fýtbolshylardyń kóbi qarsylyq bildirýde. Bapkerlerdiń aıtýynsha, bul aspaptyń yzyńy oıynshylardyń jattyǵýyna, match kezinde bir-birimen sóılesýine, bapkerlerdiń keńes berýine kedergi keltirýde. Osyǵan baılanysty olar FIFA prezıdenti Iozef Blatter vývýzelge tyıym salý týraly hat joldaǵanynda Dúnıejúzilik fýtbol federasııasynyń basshysy bul afrıkalyqtardyń tól aspaby, ol álem chempıonatynyń bir belgisi ekenin aıtyp, olarǵa qanaǵattanarlyqsyz jaýap qaıtarypty.
Dastan KENJALIN.