Batys Qazaqstan oblysy bıylǵy sý tasqynynyń eń qıyn kúnderin bastan keshirip jatyr. «Jaǵdaı qaýipti, biraq tolyq baqylaýda. Bizdiń búginge deıin istegen jumysymyz nátıje berdi», dedi oblystyq jedel shtab bastyǵy, oblys ákiminiń orynbasary Qalııar Aıtmuhambetov.
Sáýirdiń 21-i kúni Jaıyq ózeni Oral qalasynyń tusynda qaýipti deńgeıinen asyp, qala mańyndaǵy birneshe saıajaı qaýymdastyǵy sýǵa ketkenin habarlaǵan edik. Qazir oblys boıynsha qaýip áli seıilgen joq. Oblys ortalyǵyn aınalyp jatqan Jaıyq, Shaǵan, Derkól ózenderi kemerinen asyp tur. Reseıdiń Irekli sý qoımasynan berilip jatqan sý mólsheri sekýndyna 2 170 tekshe metrden azaıyp, 294 tekshe metrge túskenimen, Saqmar, Elek jáne Shyńǵyrlaý ózenderi qosylatyn Jaıyqtyń sýy áli kóterilip jatyr. Kóktem bastalǵaly ózen sýy 7 metrden asa kóterilipti.
Batys Qazaqstan oblysynda kúni búgin sý tasqyny qaýpi bar 84 eldi meken bar. Qaýipti aımaqta oblys ortalyǵy Oral qalasy, Jaıyq boıynda ornalasqan Bórli, Báıterek, Terekti, Aqjaıyq aýdandary jatyr. Oral qalasyn qospaǵanda bul aýyldarda 80 myńnan asa halyq turady.
– Sáýir aıynan beri Jaıyq boıyndaǵy eldi mekenderdi sý tasqynynan qorǵaý úshin qaýyrt jumys atqaryldy. Uzyndyǵy 135 shaqyrym, bıiktigi 2-4,5 metr bógetter turǵyzyldy. 1,1 mln-ǵa jýyq qapshyq qum tóseldi. Biz búgin osy bógetterdiń nátıjesin kórip jatyrmyz. Bórli aýdanynyń Qanaı aýyly dál osy bógettiń arqasynda aman tur. Keshe ǵana ózim Báıterek aýdanynyń Baıqonys, Darııan, Rýbejka aýyldaryna baryp, bógettiń jaǵdaıyn kórdim. Bul bógetter qazir búkil aýyldy saqtap tur. Bizdiń jasaǵan áreketimiz durys, josparly boldy dep oılaımyn, – dedi Q.Aıtmuhambetov.
Basqa jumysty eseptemegende, tek osy bógetterdi qurýǵa 1 336 arnaıy tehnıka jumylǵan eken. Munyń 861-i – elimizdiń 3 qala, 11 oblysynan ákelingen tehnıka. Mysaly, Almaty qalasynan – 214, Qyzylorda oblysynan – 136, Túrkistan oblysynan – 112, Almaty oblysynan – 162, Qaraǵandy oblysynan – 55, Astana qalasynan – 23, Atyraý oblysynan – 15, Aqtóbe oblysynan – 65, Jambyl oblysynan – 5, Mańǵystaý oblysynan – 14, Shymkent qalasynan – 14, Jetisý oblysynan – 4, Qostanaı oblysynan – 30, Pavlodar oblysynan 12 tehnıka Jaıyqtaǵy sý tasqynynan qorǵaý jumysyna kelgen eken.
Qalııar Shadııaruly qazir oblys aýmaǵynda 3 500-deı áskerı qyzmetker – Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi, Qorǵanys mınıstrligi, Ishki ister mınıstrligi, Shekara qyzmetine qarasty áskerıler jáne Ulttyq ulan sarbazdary tasqynǵa tosqyn jasap jatqanyn aıtty. Olar Almaty, Shymkent qalalarynan, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan, Aqtóbe oblystarynan kelgen áskerı bólim jaýyngerleri eken.
Oqyrmannyń esinde bolar, Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵyna Reseıden qulaǵan mol sý sáýirdiń 17-si kúni jetken edi. Báıterek aýdanynyń Iаnvarsev aýlyndaǵy gıdrobeket sáýirdiń 17-sinde sýdyń – 16 sm óskenin kórsetse, sáýirdiń 18-i kúni sý – 38 sm, 19-y kúni – 28 sm, 20-sy kúni – 15, sáýirdiń 21-inde 3 sm kóterildi. Tek 22 sáýirde 1-2 sm tómen túsýi baıqaldy. Oral qalasy tusynda da Jaıyq deńgeıi 19-22 sáýir kúnderi 86 sm-ge kóterildi. 22 sáýirdiń tús kezinde Oral qalasynyń gıdrobeketinde Jaıyq ózeni deńgeıi 862 sm boldy. Qaýipti deńgeı 850 sm bolsa, odan 12 sm asyp ketti.
Keıingi kúnderi Oral qalasynyń mańyndaǵy saıajaılardyń jappaı sýǵa kete bastaǵan sýretteri men beınejazbalary jelini sharlap ketken edi. Tótenshe jaǵdaılar basqarmasy kúni búgin saıajaılardaǵy 13 044 úıdi sý basqanyn habarlady. Buǵan qosa sý tasqyny saldarynan 6 aýdandy, Oral qalasynda 1 292 turǵyn úıdi sý basqan edi. Qazir 902 úıge turǵyndary qaıtyp oralypty.
Oblys ákiminiń orynbasary sý tasqyny saldarynan kelgen materıaldyq zalaldy baǵalaıtyn komıssııa qyzý jumys istep jatqanyn aıtty. Qazirgi tańda sýǵa ketken úılerdiń 1 150-ine tehnıkalyq saraptama júrgizilgen. Saraptama qorytyndysyna sáıkes, 276 turǵyn úı jaramsyz bolyp tanylǵan. Al 47 úı kúrdeli jóndeýden ótedi. 590 nysanǵa baǵalaý júrgizilgen.
– Sý tasqynynan kelgen shyǵyndardy eseptegen kezde turǵyn úı jáne tórt túlik maldyń shyǵynyn eseptep, ótemaqy tóleýdiń burynnan qalyptasqan júıesi bar. О́temaqy sol boıynsha jasalady. Tek búlingen múliktiń – úıdegi jıhaz ben tehnıkanyń ornyn toltyrý algorıtmi endi jasalyp jatyr. Bul qujat daıyn bolǵan kezde qosymsha habarlaımyz, – dedi shtab bastyǵy.
Q.Aıtmuhambetov tabıǵat apatynyń kesirinen baspanasy jaramsyz bolǵan jandarǵa jańa úı salynatynyn nemese memleket ol otbasyǵa basqa úı satyp áperetinin aıtty. Bul kómek saıajaı aýmaǵynda turatyn otbasylarǵa da tıip qalýy múmkin. Ol úshin saıajaı úıiniń qujaty túgel bolýy, zardap shegýshiniń atyna tirkelýi, jalǵyz baspanasy bolýy kerek.
Jalpy, sý tasqyny bastalǵannan beri barlyǵy 13 880 adam qaýipsiz jerge kóshirildi, sonyń ishinde 5 748 bala bar. Búginde 14 evakobekette 2 363 adam turyp jatyr. Qajetti azyq-túlik, medısınalyq kómekpen tolyq qamtylǵan.
Aýdan deńgeıinde qurylǵan arnaıy komıssııalar 2 342 bas maldyń sýǵa ketip ólgenin rastady. Onyń ishinde 341 bas iri qara, 63 jylqy, 1 741 qoı-eshki bar. Qazir bul mal rásimdeldi, ólekseleri tolyq joıyldy. О́temaqy kelesi aptadan bastap tólenedi. Arnaıy komıssııalar óz jumysyn odan ári jalǵastyryp jatyr.
Tasqynnyń ekinshi kezeńinde mal shyǵyny joq, óıtkeni qaýip tóngen aımaqtan 2 369 bas iri qara, 53 bas jylqy aldyn ala qaýipsiz jerge aıdaldy.
Sý tasqynynan zardap shekken azamattarǵa jan-jaqty kómek kórsetý jumysy da qatar júrip jatyr. Osy kezge deıin oblys boıynsha 5 552 ótinish qabyldansa, 1 542 otbasyna 514,5 mln teńge mólsherinde birjolǵy áleýmettik kómek berildi.
Batys Qazaqstan oblysyna osy kezge deıin 707 tonna nemese 327,3 mln teńgelik gýmanıtarlyq kómek kelgen eken. Onyń ishinde 563 tonna azyq-túlik, 4 tonna dári-dármek, 140 tonna kıim-kıshek bar.
Osy kezge deıin oblys aýmaǵynda barlyǵy 1 229 936 qapshyq tóselgen. Apattan qutqarý jumystaryna 10 647 adam, 1 919 tehnıka, 213 sý sorý quraly, 194 qaıyq jáne 5 tikushaq jumyldyrylǵan.
Batys Qazaqstan oblysy