Keıingi jyldary Túrikmenstan men Qazaqstan arasynda mádenı-rýhanı baılanystar jandana tústi. Tereńnen tolǵasaq, eki el halyqtaryn túrki, oǵyz dáýirinen bastaý alatyn túrli tarıhı kezeńder baılanystyrady. Mádenı-rýhanı murasynyń uqsastyǵy, týystyq taqyryby da óte aýqymdy. Iá, túrikmen mádenıetiniń qazaq mádenıetimen kóp uqsastyǵy bar. Ejelgi zamannan beri halyqtarymyz bir-birine qoldaý kórsetip, beıbitshilik pen kelisimde ómir súrip keledi. Eki eldi ortaq shekara, tarıh, din, mádenı qundylyqtar, dástúrler men ádet-ǵuryp biriktiredi.
Taıaýda Maqtymquly mádenıet parkinde kúıshi Qurmanǵazy Saǵyrbaıulyna eskertkish ornatyldy. Aldaǵy ýaqytta Ashhabadta arnaıy gúlzarǵa aqyn Abaı eskertkishin turǵyzý josparlanǵan. Al Qazaqstan astanasynda túrikmen aqyny Maqtymquly Pyraǵy eskertkishi boı kóteredi. Endi, mine, el astanasynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Túrikmenstannyń mádenıet kúnderi bastalyp otyr.
Mádenı is-sharalardyń shymyldyǵy Túrikmenstan kıno kúnderimen ashyldy. Kúni keshe ǵana «Kinopark 7 IMAX Keruen» kınoteatrynda rejısser Arslan Eýeberdıevtiń «Istarıan» kórkem fılminiń kórsetilimi ótti. Kınokartına túrikmen halqynyń uly shaıyry Maqtymquly Pyraǵynyń «At ısların» shyǵarmasyna negizdelgen. HH ǵasyrdyń 30-40 jyldarynda jáne Maqtymquly Pyraǵynyń ómirindegi XVII-XVIII ǵasyrlardaǵy tıisti oqıǵalar, ásirese osy ýaqytqa deıin zerttelgen, qupııa bolyp qalǵan aqynnyń shyǵarmalarynyń maǵynasyn ashý – kórkem fılmde naqty sıpattalǵan. Iаǵnı aqynnyń qupııaǵa toly shyǵarmalary tereń túsindiriledi.
Túrikmenstan kıno kúnderiniń ashylýyna eki eldiń memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı orta, zııaly qaýym ókilderi qatysty.
Sondaı-aq Ulttyq akademııalyq kitaphanada Túrikmenstan Prezıdenti Serdar Berdimuhamedovtiń «Änew – müňýyllyklardan gözbaş alýan medeniýet» («Áneý – myńjyldyq mádenıettiń máıegi») atty kitabynyń tanystyrylymy ótti. Áneý – baǵzydan jetken túrikmen shahary. Túpki maǵynasy «jańa sý» eken.
Tusaýkeser Túrikmenstannyń Astanadaǵy mádenıet kúnderi aıasynda Qazaqstandaǵy Túrikmenstan elshiligimen birlesip uıymdastyrylyp otyr.
Halyqaralyq Túrki mádenıeti uıymy (TÚRKSOI) 2024 jyldy «Túrki áleminiń uly aqyny jáne oıshyly – Maqtymquly Pyraǵy jyly» jáne ejelgi Túrikmen qalasy Áneý – Túrki áleminiń 2024 jylǵa arnalǵan mádenı astanasy dep jarııalaǵan edi.
Jańa kitap ta osyǵan ataýly jylǵa oraı jazylyp otyr. Túrikmenstan Prezıdentiniń eńbegi túrikmen halqynyń baı mádenı-tarıhı murasyn jańǵyrtý, ony álemde keńinen nasıhattaý jónindegi saıasatty iske asyrýǵa yqpal eteri sózsiz. Sondaı-aq túrli elderdiń tarıhshylary, arheologteri arasyndaǵy halyqaralyq baılanystardy damytýǵa, Túrikmenstan aýmaǵynda birlesken arheologııalyq jáne etnografııalyq ekspedısııalar uıymdastyrýǵa da yqpaldasady.
Alqaly jıyndy tizgindegen akademık, Parlament Senatynyń depýtaty Darhan Qydyráli tarıhtar kómbesine aınalǵan Áneý qalasynyń ejelgi mańyzynan sóz tarqatty.
«Bıyl – Túrikmenstan úshin erekshe jyl. Iаǵnı barsha túrki halyqtary úshin de aıtýly jyl. Túrikmen halqynyń uly perzenti, túrki áleminiń oıshyl aqyny Maqtymquly Pyraǵynyń 300 jyldyq mereıtoıy IýNESKO kóleminde toılanyp jatyr. Túrikmenstan tórinde adamzattyń aqyl-oıynyń zańǵar bıigine 60 metrlik alyp eskertkish qoıyldy. Eńbekteri túrli tilderge aýdarylyp, basylyp jatyr. Myńdaǵan jyldan beri adamzat tarıhymen birge jasap kele jatqan ejelgi Áneý qalasynyń 2024 jyly Túrki áleminiń astanasy atanýy da aıtýly oqıǵa. Shýmer zamanynan tamyr tartatyn qala týraly Maston syndy áıgili arheologter dáıekti zertteýler qaldyrǵan. Ashhabadta Áneý qalasynyń 2024 jylǵy túrki áleminiń mádenı astanasy bolyp jarııalanýyna baılanysty is-sharalar tizbegi jalǵasyp jatyr. Bul basqosý da eki eldegi áriptestikti odan ári nyǵaıtady. Álemdik deńgeıdegi tulǵa Maqtymqulynyń úsh ǵasyrlyq mereıtoıy – túgel túrki jurtyna ortaq toı», dedi akademık.
Túrikmenstan Mádenıet mınıstriniń orynbasary Nursahet Shırımov eki el arasyndaǵy berik qarym-qatynastardyń tarıhyna toqtaldy.
«Bizdiń elderimizdi ejelden jan-jaqty kómek pen qoldaýǵa negizdelgen ekijaqty berik qarym-qatynastar baılanystyryp keledi. 24 maýsymda Túrikmenstannyń Mádenıet kúnderi aıasynda Arslan Eýeberdıevtiń «Istarıan» kórkem fılmi kórsetildi. Túrikmenstannyń mádenıet kúnderi qazaqstandyqtarǵa túrikmen halqynyń dástúrli qundylyqtaryn, onyń baı ádebı, mýzykalyq jáne kórkem murasyn jaqsyraq túsinýge kómektesedi dep senemin. Túrikmen mádenıetiniń tanymal bolýyna zor úles qosqan bizdiń qurmetti Prezıdentimiz Serdar Berdimuhamedovtiń kitaby boldy, ony Ulttyq akademııalyq kitaphananyń dırektoryna usynǵym keledi», dedi vıse-mınıstr.
Jıyn barysynda sóz alǵan Túrikmenstannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Batyr Rejepov jańa kitaptyń rýhanı mańyzyn atap ótip, is-sharany uıymdastyrýǵa qoldaý kórsetkenderge alǵys bildirdi.
«Áneý – myńjyldyq mádenıettiń máıegi» kitaby úsh tilde – túrikmen, orys jáne aǵylshyn tilderinde jaryq kórdi. Bolashaqta Túrki akademııasymen birlesip bul kitapty qazaq tiline aýdarýdy josparlap otyrmyz. Prezıdent kitapty jazýǵa túrikmen halqynyń ult kóshbasshysy, Arkadag Gýrbangýly Berdimuhamedovtiń tarıhı derekkózderden jınaǵan materıaldary kómekteskenin atap ótti. Qundy eńbek Áneý qalasynyń kóne tarıhyna arnalǵan, jekelegen taraýlarda búgingi kúnge deıin saqtalǵan arheologııalyq oljalar men biregeı sáýlet eskertkishteri baıandalady. Kitap álemniń eń kórnekti zertteýshileriniń kóptegen ǵylymı ekspedısııalarynyń nátıjesinde alynǵan derekterge toly. Jańa eńbek túrikmen halqynyń tarıhy, onyń mádenı qundylyqtary men rýhanı murasy týraly tutas túsinik qalyptastyratyn kompozısııalyq úılesimdiligimen erekshelenedi», dedi elshi.
Sondaı-aq jıyn barysynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ádil Ahmetov, akademık, UǴA akademıgi Ýálıhan Qalıjanov, basqa da zııaly qaýym ókilderi sóz alyp, túrki dúnıesine ortaq ádebı qundylyqtarǵa toqtaldy.
Is-shara aıasynda túrikmen klassıginiń 300 jyldyǵyna arnalǵan kitap-ıllıýstrasııalyq kórmesi uıymdastyryldy. Túrikmenstannyń Astanadaǵy mádenıet kúnderine arnaıy kelgen qonaqtar da óner kórsetti.
Is-sharaǵa dıplomatııalyq korpýs ókilderi, Qazaqstan men Túrikmenstannyń kórnekti ǵalymdary men jazýshylary, Maqtymquly Pyraǵy shyǵarmashylyǵyna qyzyǵýshy oqyrmandar qatysty.
Sonymen qatar Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatr foıesinde Túrikmenstannyń halyqtyq-qoldanbaly óner jáne mýzeı qundylyqtary kórmesiniń ashylý saltanaty ótti. Aıta keteıik, atalǵan kórme kórkem keskindeme, músindeme, grafıka, sán jáne qoldanbaly óner salalaryn qamtıtyn, ulttyq dúnıetanymǵa negizdelgen kórkemónerdi nasıhattaý, dáripteýdi maqsat etedi. Kórmede túrikmen óneri men mádenıetiniń jańa kórinisi, zamanaýı týyndylary usynyldy.
Sondaı-aq osy keshte Túrikmenstan óner sheberleriniń qatysýymen Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Túrikmenstannyń mádenıet kúnderiniń saltanatty ashylýyna oraı Gala-konsert ótti. Aıtýly keshke eki eldiń vıse-mınıstrleri, elshiler men óner ujymdary qatysty.
Sahnaǵa shyqqan Túrikmenstan Respýblıkasynyń halyq ártisteri, Túrikmenstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri, respýblıkalyq jáne halyqaralyq baıqaýlardyń jeńimpazdary, basqa da óner juldyzdary tanymal estradalyq ánder men halyq kompozıtorlarynyń shyǵarmalaryn naqyshyna keltire oryndady.
24-27 maýsym kúnderi ótetin Túrikmenstannyń mádenıet kúnderi aıasynda ózge de mádenı is-sharalar josparlanǵan. Atap aıtsaq, búgin «Kinopark 7 IMAX Keruen» kınoteatrynda rejısser Hekım Alavovtyń «Qyzyl alma» kórkem fılmi usynylady. Odan bólek, osy keshte Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatr foıesinde Túrikmenstan ulttyq kıimderiniń sán kórsetilimi ótedi. Sondaı-aq atalǵan teatrda «Danyshpan» mono-qoıylymy sahnalanady. Al 27 maýsymda Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatrynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Túrikmenstannyń mádenıet kúnderiniń jabylý saltanaty aıasynda eki el óner sheberleriniń Gala-konserti bolady.