Rejısser Rýslan Akýnnyń «Peıish ananyń tabanynyń astynda» fılminiń jalpyhalyqtyq kórsetilimge shyqqanyna biraz ýaqyt ótkenimen, atalǵan týyndy haqynda aıtylar jyly pikirler legi áli kúnge deıin tolastaǵan joq. Sebebi jer basyp júrgen pende bitkenniń bárine ortaq tilekpen ushtasqan kartına kóńilde jatqan kóp qatpardy qozǵaǵany anyq.
Úlken ekranǵa kóz salyp, sanaǵa sáýle shashqan shyǵarmany tamashalaǵanda kemeńger qalamger F.Dostoevskııdiń «Álemdi sulýlyq qutqarady» degen áıgili sózin til ushyna úıire berdik. Jazýshynyń aıtqan sulýlyǵy qandaı sulýlyq? Bizdińshe, ol jan tazalyǵy hám júrek izgiligimen úndesse kerek. Al izgilik pen meıirimge toly álemniń qashanda sulý bolatyny haq. «Peıish ananyń tabanynyń astynda» týyndysymen tanysqanda kartınanyń ózge artyqshylyqtarynan buryn eń áýeli osy bir ıdeıasy bizdi ózine baýraı berdi.
Buǵan deıin otandyq kınonaryqta tanymal bolǵan «Sálem, Nıý-Iork», «Anany izdeımin», «Kókbóri», «Offlaındaǵy demalys», «Sálem, Eýropa!» syndy birneshe kassalyq fılmge ssenarıı avtory, prodıýser ári rejısser bolǵan shyǵarmashylyq ıesiniń «Peıish ananyń tabanynyń astynda» kartınasyna kelýi de kezdeısoq bolmasa kerek. Jalpy, fılmniń negizgi ıdeıasy Qyrǵyz Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Bolot Tentımyshovke tıesili eken. Al ony kıno tiline aınaldyryp, kórermenimen qaýyshtyrǵan Rýslan Akýnnyń da aıtýly jobaǵa sińirgen eńbegi eren. Sol sekildi kartınada basty róldi oınaǵan ártister – Emil Esenálıev (Ádil), Qyrǵyzstannyń halyq ártisi, Qyrǵyz ulttyq akademııalyq teatrynyń ardager aktrısasy Anarkúl Nazarqulova (Raıhan apa), Qazaqstannyń halyq ártisi Dýlyǵa Aqmolda bastaǵan (Álisher) sheber akterler oıyny shyn máninde súısintti.
Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Qazaqstan, Túrkııa, Mysyr, Saýd Arabııasy syndy barlyǵy alty memlekette túsirilgen fılmniń jelisi psıhıkalyq damýy jas balanyń deńgeıinde qalyp qoıǵan 35 jastaǵy Ádildiń tańǵajaıyp oqıǵasyna negizdelgen. Ádil shaǵyn aýylda 75 jastaǵy anasy Raıhan apamen turady. Anasy Ádilge Alla Taǵala ony erekshe jaqsy kóretinin, sondyqtan onyń tikeleı jumaqqa baratynyn únemi aıtyp otyrady. Biraq Ádil anasynsyz jumaqqa barǵysy kelmeıdi. Bir kúni ol segiz jastaǵy dosynan anasyn kıeli Mekkege jaıaý aparsa, onda aıaýly jan jánnatqa bara alatynyn biledi. Osydan keıin Ádil tańǵajaıyp saıahat jasaý týraly batyl sheshimge keledi. Ol anasyn arbamen jaıaý Mekkege aparýǵa bel býady. Raıhan apa uly Ádildi jyndyǵa balap, árketine jurt kúle me dep qorqyp, saparǵa kelisedi. Osy qyzyq saparda Ádil men Raıhan apa talaı synaqtan ótip, jol boıynda kóptegen meıirimdi adamdardy keziktiredi. Fılm ananyń ulyna degen mahabbaty sheksiz ekenin jáne ultyna qaramastan adamzat ataýly ana úshin qıyndyqty eńserýge baryn aıamaıtynyn taǵy bir dáleldeıdi.
«Bul fılmge meni rejısser Rýslan Akýnnyń ózi tańdady, irikteýsiz óttim. Ol kisi osy róldi oınaǵanymdy qatty qalady. Túsirilim eki jarym aıǵa sozyldy. Biraq arasynda elden elge ótýge ruqsat alýǵa Qyrǵyzstanǵa qaıtyp kelip otyrýymyz qajet boldy. Kóp kúnimiz Mysyrda ótti. Biraz kún Mekkede boldyq. Fılmniń ıdeıasy óte unady. Ssenarııdi bir demmen oqyp shyqtym. «Bul róldi oınaımyn, elge, analarǵa, bútin qyrǵyz ultyna aıtatyn oıym bar eken» dep birden kelisimimdi berdim. Fılm túsirilimi kezinde Ýmra qajylyǵyn ótedim. Mekkege bir kún erte baryp, túni boıy tań atqansha júrdik. Qaǵbaǵa zııarat ettik. Osynyń barlyǵy atalǵan fılmniń ıgiligi ǵoı. Kınony úlken ekrannan kórgen kórermen: «Túsirilim joly aýyr bolǵan sııaqty. Sharshap qalmadyńyz ba?» dep jıi suraq qoıady. Biraq men sharshaǵanymdy tipti sezgen de joqpyn, kerisinshe rýhanı turǵydan keremet demaldym. Túsirilim tobynyń uıymshyldyǵy da janǵa keremet shýaq syılady. Bárine rızamyn», dep aktrısa aǵynan aqtaryldy.
Ataýy aıtyp turǵandaı, fılm ıdeıasy ana men bala arasyndaǵy tini úzilmes aıaýly qarym-qatynasqa qurylǵan. Sol arqyly álemniń izgiligin, Jaratýshyǵa degen sheksiz mahabbat qudiretin kórermenine uǵyndyrǵysy kelgendeı. Sol sheksiz súıispenshilik pen rııasyz senim ana men balany qasıetti sapar – Mekkege bastar uzaq joldy jaıaý júrip eńserýge jeteleıdi, jigerlendiredi. Joldaǵy kezdesken adamdardyń qulshylyqqa ketip bara jatqan jandarǵa jasaǵan qamqorlyǵy men meıirimi de kórermenin eriksiz eljiretedi. Al basty róldegi akterlerdiń sheber oıyny shynaıy qoshemetke laıyq.
Álbette, munyń barlyǵynyń da kınosúıer qaýymǵa áseri zor. Áıtse de ssenarııde jiberilgen keıbir shashyrańqylyq pen qısynsyz qabysýlar kórkem fılmniń tabıǵatyna salqynyn tıgizbeı qoımapty. Atap aıtsaq, fılmniń alǵashqy jartysyn shytyrman sıýjetke qurylǵan fılm deýden góri, televızııalyq saıahat-shoýlaryn tamashalap otyrǵandaı áserge bóleıdi. Tek ekinshi bóliminde, ıaǵnı bas keıipkerler Ázerbaıjan asyp, Sırııaǵa taban tiregen sáttegi qaıshylyqtar oqıǵany barynsha shıryqtyryp, kıno tabıǵatyna bir taban jaqyndata túskendeı. Alaıda oǵan qaramastan izgilik týraly fılmniń kórermen qabyldaýyna áseri mol. Fılmdi tamashalap otyryp kózine jas alyp, kóńili bosamaǵan jan sırek. Atalǵan kınokartınanyń aınalańa jaqsylyq jasap, oıyńdy izgilendirýmen qatar, jerdegi jumaǵyń – ata-ananyń qadirine jetýge jáne eń bastysy ózińdi tanyp, bolmys-tanymyńdy barynsha Jaratýshyǵa jaqyndatýǵa degen áseri de ushan-teńiz. Sol jolda rejısser tipti qııal-ǵajaıyp oqıǵalarǵa da baryp, túrli muǵjıza sıýjetti oqıǵa ózegine aınaldyrady. Álbette onyń barlyǵy da fılm tabıǵatyna saı jyly qabyldandy da. Bul oıymyzdy otandyq rejısser Qýanysh Beısek te qýattady: «Fılm óz dittegenine jetip, aldyna qoıǵan maqsatyn tolyqtaı aqtaǵan. Jeke óz basym atalǵan kınony úsh ret kórip shyqtym. Ár tamashalaǵan saıyn áserim kúsheımese tıtteı de kemigen joq. Alǵashynda rejısserdiń tikeleı joldaýymen jeke otyryp kórip shyqsam, keıingisin kınoteatrdan tamashaladym. Fılmdi úlken ekran arqyly kórýdiń óz keremeti bar ǵoı, áseri de ǵajap. Akterler ózine júktelgen rólderin sheber somdap shyqqan eken. Mekkege arbamen shyqqan ana men balanyń sezimin shyn sezine aldym. Bul fılmdi tek dinı turǵyda emes, adamı qundylyqtar dáriptelgen, jaqsylyq jasaýǵa úıretetin úzdik kıno dep baǵalaımyn», dedi rejısser.
Rasymen de búginde álemdi qatygezdik jaılap, meıirim azaıyńqyraǵan ýaqytta dál osyndaı jandy jadyratyp, kóńildi sáýlelendiretin jyp-jyly, jap-jaryq fılmderdiń jaryqqa shyǵýy úlken olja. «Peıish ananyń tabanynyń astynda» fılmi arqyly ár kórermen oılanyp shyqsa, onyń ózi rejısser men túsirilim tobynyń dittegen maqsatyn baǵyndyrǵany. Bizdińshe, el aýzynda júrgen týyndynyń basty jetistigi de osynda jatsa kerek.