Ulttyq óner, ulttyq naqysh, ulttyq boıaý – sandaǵan jyl ótse de ár halyqtyń tabıǵatymen birge jasaıtyn qundylyqtar. Ásirese búgingideı jahandanǵan qoǵamda tarıhtan tamyr tartatyn ulttyq belgiler de zamanǵa saı jańasha túrlenip, jańasha qalypqa enip keledi. Tipti ulttyq naqyshtaǵy dúnıeler qazir sánge aınaldy desek bolady.
Iá, qaı salada da qazirgi ýaqyttyń tynysy men talabyn eskermeýge áste bolmas. Osy oraıda Ábish Kekilbaevtyń «Dástúr-ádeppen, ádet-ǵuryppen, myń jyldap qalyptasqan daǵdymen kúresý – esýastyq. Biraq onyń bárin jańa jaǵdaıǵa laıyqtamaı, jańǵyrtpaı, sol qalpynda ustanýǵa tyrysý – óz aıaǵyńdy óziń tusap, óz qolyńdy óziń kisendeýmen bara-bar» degen oıly sózi eriksiz eske túsedi. Qaryshtap damyǵan qoǵamda ár ult ózindik órnekterimen, halyqtyq sıpatymen erekshelenedi. Qazaqtyń ulttyq óneri de dástúr-saltymen astasyp, jańǵyryp keledi. Máselen, halqymyzdyń qolónerin qaıta jandandyryp júrgenderdiń biri – etnodızaıner Yrza Tursynzada. Sheber keste toqý, syrmaq syrý, quraq quraý sekildi saltymyzdy zamanaýı tehnologııa tilimen sheber úndestirip júr. Álqıssa.
Áje tárbıesinde ósken sheber ulttyq ónerge bala kezinen qanyq. Jastaıynan kóne dúnıege, kórkemdikke jany qumar. Alǵashqy toptamasy alty quraq kórpe men alty jastyqtan turǵan Yrza Tursynzada bastaǵan sheberler tolyqtaı qazaqy naqyshta úı sándeıdi, qyzdyń jasaýyn, kesteli ulttyq kıimder tigedi. Munyń bári qazirgi zaman stılimen ushtasady. «Oıýly áýender», «Shatqaldaǵy sýretter», «Kóktem valsi» syndy biregeı toptamalary – osy shyǵarmashylyq eńbektiń jemisi.
Iá, búginde basqa álemnen oqshaý ómir súrý múmkin emes. Jer-jahandaǵy ózgerister men jańashyldyqtardyń bári bizdiń qoǵamǵa tez-aq sińip úlgerip jatyr. О́zge jurttyń tańsyǵyna elikteý bar ekeni de ras. Jan-jaqtan júgire jarysqan jat mádenıet. Desek te Yrza Tursynzadanyń aıtýynsha, tarıhı tamyry bolmaǵandyqtan, jat dúnıe tez sharshatyp, onyń ǵumyry uzaqqa barmaıdy. Sondyqtan, qaıtken kúnde de halyq ulttyq qundylyqtarǵa bet buryp, óz dástúrine qaıtyp oralady.
«Shekara ashylyp, álemdegi barlyq jańalyq qazaq jerine kelip jatyr. «Land Cruiser» qazaqtardyń ulttyq kóligine aınaldy desek bolady. Bul biz úshin ádettegi jaǵdaı bolyp otyr. Sán álemindegi túrli brendter de bizdiń qoǵamdy jaýlap aldy. Biraq báribir onyń barlyǵy jat qoı, ózimizdiki emes. Tarıhı tamyr, ulttyq reń joq. Onyń bári ádemi, jyltyr, biraq bizdiki emes. Mysaly, káýapty qansha jesek te, besbarmaqqa eshteńe jetpeıdi ǵoı. Halyq ábden toıdy. Ejelden qazaqtyń turmysynda bolǵan jabdyqtar, jıhazdar men buıymdar joǵalǵan joq jáne ózektiligin de joǵaltqan joq. Ony tek qazirgi ýaqytqa beıimdeý kerek, muny istep te jatyrmyz. Men halyqqa ulttyq dúnıeniń qajet ekenin túsindim de, bul iske bel sheship kirisip kettim», deıdi ol.
Qolónershi bul kásibine kóp kúsh pen qarajat jumsaǵan. Ismerlikti tabysqa kenelý úshin ǵana emes, ata-babadan asyl mura bolyp qalǵan ulttyq qolónerdi jan qalaýy, ómirlik sheshimi dep bildi. Ismerlik ónerge degen ynta-yqylasy búginde qolónershini orasan tabysqa jetkizip otyr. «Altyn orda» avtorlyq dızaın úıin qurýdan bastalǵan qadam qazir sheteldik kórmelerge jıi shyǵady. Etnodızaınerdiń «Deluxe» sanatyndaǵy kózdiń jaýyn alatyn dúnıelerine suranys ta kúshti.
«Shynyn aıtqanda, qazaq jerinde kórpeniń baǵasyn kótergen men. Basynda aınalamdaǵy aýqatty, sánqoı, qazirgi zaman tilimen aıtqanda, sońǵy trendterden habardar áıelder túsinbestik tanytty. «Ne istemekshisiń? Bul kimge kerek? Eshkim satyp almaıdy» degender boldy. Al men: «Satyp almaı-aq qoısyn. О́zim úshin istep jatyrmyn. Beker sóılemeńder, meniń dúnıelerime kezekke turatyn ýaqyt áli keledi» deıtinmin. Qazir meni: «Kádimgi kórpeden ózine ımıdj jasap aldy» deıdi. Men mundaı maqsatty tutqan joqpyn. Ári bul kádimgi kórpe emes», deıdi sheber.
Iá, Yrza Tursynzadanyń jeke ımıdjine aınalǵan quraq kórpe – qarapaıym kórpe emes. Eń aldymen, bul – mádenıetimizdiń bir bólshegi, sandaǵan ǵasyr jasaǵan ata-baba dástúri. Ǵasyrlar qoınaýynan jetken qolóner. Sheberdiń aıtýynsha, ulttyq dúnıeniń adam janyna shıpa bolatyndaı da qasıeti bar. Mysaly, quraq kórpe adamnyń energetıkasyn tazartady.
«Shetelde bizdiń ónerge qyzyǵýshylyq úlken ekeni ras. Alysqa jıi shyǵamyn, kórmelerge kóp qatysamyn. Sondaı kezderde kóp suraıdy, qatty qyzyǵady. Feshn-ındýstrııa maıtalmandarynyń bizdiń ulttyq kıimderge tańdaı qaqqanyn talaı kórdim. Qazaqy dúnıelerdiń kóp elementterin óz úlgilerinde kórsetkisi keletinder de bar. Týrıst sheteldikter úshin eksklıýzıvti dızaındar jasap júrmin. Qysqasy, ulttyq erekshelikpen, ulttyq ádemilikpen tańǵaldyrǵym keledi», deıdi Yrza Tursynzada.
Ulttyq bolmys pen ulttyq biregeılikti saqtap júrgen qolónershiler ekenin joqqa shyǵarmaımyz. Elimizde kásibı sheberlerdiń sany kóp emes. Keıingi ýaqytta qoǵamda qolónerdi qaıta jańǵyrtý, sheberlerdiń mártebesin belgileý máselesi jıi qozǵalyp júr. Ismerliktiń qyr-syryn jastarǵa úıretip, keler urpaqqa amanat etip qaldyrý kerek. Ata-baba murasyn saqtaýdy paryzyna balaǵan keıipkerimiz búginde qanshama shákirt tárbıelep, ulttyq ónerdiń izgi jolyn ár tarapqa taratyp otyr.