Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen palatanyń kezekti otyrysy ótip, senatorlar kún tártibine shyǵarylǵan zańdardy qarap, depýtattyq saýaldaryn joldady.
Elderdi jaqyndatqan eki zań
Otyrys barysynda aldymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań qaraldy. Depýtattar atap ótkendeı, kelisimdi iske asyrý kóshi-qon salasyndaǵy zańdylyq rejimin nyǵaıtýǵa, eki el azamattarynyń ýaqytsha bolýyna qolaıly jaǵdaı jasaýǵa, Qazaqstan men Armenııanyń quzyretti organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa yqpal etedi.
Kún tártibinde qaralǵan ekinshi másele – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Armenııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy azamattardyń saparlary men bolý tártibi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań. Qujatta kórsetilgen normalarǵa sáıkes eki el azamattarynyń memlekettik shekaradan ótken kúnnen bastap 90 táýlikke deıingi merzimge ekinshi tarap memleketiniń aýmaǵyna kelýge, odan ketýge, tranzıtpen ótýge, júrip-turýǵa jáne bolýǵa quqy bar. Sonymen qatar ekinshi tarap memleketiniń aýmaǵynda ýaqytsha bolǵandar 30 kúnge deıin tirkeýsiz bolý múmkindigi qarastyrylǵan. Osy sharalardyń barlyǵy ýaǵdalasýshy memleketterde quqyqtyq yntymaqtastyqtyń tıimdiligin arttyrýǵa, saıası jáne ekonomıkalyq baılanysty odan ári damytýǵa, sondaı-aq ekijaqty qatynastardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
«Qaralǵan zańdar Qazaqstan men Armenııa arasynda kóshi-qon úderisterin quqyqtyq retteý tetikterin jetildirýdi kózdeıdi. Osyǵan baılanysty elderimiz statıstıkalyq, quqyqtyq jáne ǵylymı-ádistemelik aqparatpen almasýǵa kelisti. Sondaı-aq azamattarymyzdyń jaıly sapary úshin jaǵdaı jasalyp jatyr. Soǵan sáıkes budan bylaı qazaqstandyqtar Armenııaǵa jeke kýálik arqyly bara alady. Aldaǵy ýaqytta maquldanǵan zańdar eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa oń yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
«Ata joly» kartasyna ne kedergi?
Zańdar qaralyp bolǵannan keıin ádettegideı senatorlar ózderiniń depýtattyq saýalyn joldady. Bekbol Orynbasarov «Ata joly» kartasy shetelderdegi qandastardyń Qazaqstan aýmaǵynda bıznes júrgizýine jáne elge bilikti mamandar tartýǵa qajetti jaǵdaı jasaı almaı otyrǵanyna nazar aýdardy. Bıýrokratııalyq tosqaýyldarǵa baılanysty bilikti mamandardan, ınvestısııadan jáne ozyq tájirıbeden quralaqan qalyp kelemiz.
Senator «Ata joly» kartasy sheteldegi etnostyq qazaqtardy qoldaý úshin olardyń Qazaqstanda uzaqmerzimdi bolýy, resmı jumysqa ornalasýy, bıznes júrgizýi, sondaı-aq áleýmettik, medısınalyq jáne bilim júıesine qol jetkizý múmkindigin beretin qural retinde oılastyrylǵanyn eske saldy. Otandastar is júzinde ulttyq tıesiligin rastaýdyń shamadan tys rásimderinen ótýge, qujattardyń kóptegen aýdarmasyn usynýǵa májbúr, al óńirlerde ýákiletti organdardyń qyzmetkerleri mundaı kartany usyný erejeleri týraly múldem habarsyz. Senator mysal retinde Shveısarııada jumys isteıtin etnostyq qazaq, dáriger-oqytýshy Serik Tursynnyń tarıhyn keltirdi. Kásibı deńgeıi joǵary jáne otandyq medısınany damytýǵa úles qosýǵa daıyn bolǵanyna qaramastan, ol bıýrokratııalyq kedergilerge jáne mekemelerdiń atústi pıǵylyna tap boldy. Ol sonymen qatar óz qarajatyn ınvestısııa jasaýǵa jáne zamanaýı jabdyqtar ákelýge daıyn edi.
«Búginde turaqty turýǵa ruqsat alý kezinde orynsyz bıýrokratııalyq tosqaýyldar jıi kezdesedi. Osyndaı júıeli qıyndyqtar qandastardyń elge oralý yntasyn tómendetip qana qoımaı, memlekettiń olardy qoldaýǵa jáne áleýetin tıimdi paıdalaný saıasatyna senimdi álsiretip jatyr. Prezıdenttiń bastamasy jarııalanǵannan beri túrli elden shamamen 150 etnostyq qazaq kelip, «Ata joly» kartasyn paıdalanýǵa nıet bildirgen. Alaıda osy ýaqytqa deıin olardyń eshqaısysy óz oılaryn júzege asyra alǵan joq. Bul quraldyń qazirgi túrinde ózine júktelgen mindetterdi oryndamaı otyrǵanyn, al otandastarymyzdyń áleýeti iske aspaı otyrǵanyn kórsetedi», dedi B.Orynbasarov.
Senator «Ata joly» kartasynyń tolyqqandy jumys isteýi úshin zańnamadaǵy olqylyqtardy joıý qajet ekenin atap ótti. Mártebesi bekitilgenine qaramastan, onyń ıesine rásimder men kepildikterdi naqtylaý, sondaı-aq basqa normatıvtik aktilermen úılestirý qajet. Ol memlekettik organdardyń, depýtattar men sarapshylardyń qatysýymen mekemearalyq komıssııa qurý qajettigin, sondaı-aq sheteldik dıplomdar men sertıfıkattardy tikeleı taný tetigin bekitýdi usyndy. Bul bilikti mamandardyń elimizdiń ekonomıkasy men densaýlyq saqtaý salasyna yqpaldasýyn jedeldetýge múmkindik beredi.
Sheberler shette qalyp keledi
Senator Darhan Qydyráli depýtattyq saýalynda mýzykalyq aspaptar jasaıtyn sheberlerdiń problemalary týraly jarııa etti. Mýzykalyq sheberler – urpaq jadynda saqtalǵan qońyr úndi qaıta tiriltetin, áýezdi dybysty atadan balaǵa jalǵaıtyn, qymbat qazynamyzdy saqtaıtyn jandar. О́tkenge úńilsek, mýzykalyq sheberler ǵylymı zertteý júıesine engizilip, ulttyq mýzykalyq murany saqtaýshylar ári zertteýshiler retinde moıyndaldy. Al keıingi jyldary sheberler memlekettik qoldaýsyz qalyp, qoǵamdaǵy orny entýzıast róline almasty.
«Elimizde dombyra kúni engizildi, dombyra páni mektepterde oqytyla bastady. Keremet kúıshiler men áıgili ánshiler túrli marapatqa ıe bolyp jatyr. Áıtse de sol dombyra jasaýshylar memleket nazarynan tys qalyp keledi. Fılarmonııa, etno-ansamblder men orkestrler – bári sheberdiń eńbegine súıenedi. Alaıda olar «jaı qolónershi» degen keń kategorııanyń kóleńkesinde marapat pen qoldaýdan qalyp keldi. Bul turǵyda olar – ulttyq dybystyń saqshylary, mádenı qaýipsizdiktiń kepili», dep atap ótti D.Qydyráli.
Senator sheberlik aǵash óńdeý ǵana emes, ǵylymı-eksperımenttik úrdis ekenin atap ótti. Aspaptyń menzýrasy, qýysy, qalyńdyǵy, ishek materıaly, lak pen jelimniń quramy, aǵashtyń tabıǵı kebýi – munyń bári akýstıkalyq nátıjeniń teńdeýine tikeleı áser etedi. Sheberler kún saıyn jasyryn zerthanalyq jumysty atqarady: tyńdaý – ólsheý – salystyrý – qaıta pishý – synaý – jetildirý. Kóne úlgilerdi kitabı derekpen ǵana emes, qoldaǵy tájirıbemen jańǵyrtady.
«Mýzykalyq sheber» ulttyq kásibı mártebesin engizý, sheberhana-zerthanalardy jańǵyrtý kerek. Ulttyq regıstr men aspapqa arnalǵan akýstıkalyq pasport, sertıfıkattaý júıesin engizý, uzaqmerzimdi kelisimsharttar jasasý jáne sheberlerdi nasıhattaý talap etiledi», dedi senator.
Sondaı-aq palata otyrysy barysynda senator Nýrııa Nııazova oıyn alańdarynda attraksıondar men jabdyqtardy paıdalaný qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesine toqtalyp, osy saladaǵy olqylyqtardy joıýǵa arnalǵan naqty sharalar usyndy.
Gennadıı Shıpovskıh Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qarqyndy baqylaýyndaǵy mamandandyrylǵan Respýblıkalyq psıhıatrııalyq aýrýhananyń ınfraqurylymy syn kótermeıtin jaǵdaıda ekenin aıtyp, Úkimettiń nazaryn aýdardy. Almaty mańynda ornalasqan bul aýrýhana – qoǵam úshin asa qaýipti qylmystar jasaǵan psıhıkasy buzylǵan adamdar májbúrlep emdeletin jalǵyz memlekettik mekeme.
Depýtat Amangeldi Esbaı óńirlerde sıfrlyq ınfraqurylymdy damytý baǵytynda jumys istep júrgen IT mamandar men ekonomıst-býhgalterlerdiń mártebesi, eńbek jaǵdaılary jáne jalaqysy eńbektiń kúrdeliligi men júkteletin jaýapkershilikke sáıkes kelmeıdi dep esepteıdi. Senator saladaǵy basqa da túıtkilderdi atap ótip, olardy sheshý joldaryn tilge tıek etti.
Al Serik Shaıdarov Ulytaý oblysyndaǵy Bıdaıyq jáne Keńgir sýqoımalaryndaǵy gıdrotehnıkalyq qondyrǵylardyń tozýyna alańdaýshylyq bildirdi. Osyǵan baılanysty ol Úkimetti atalǵan nysandardyń tehnıkalyq jaǵdaıyn anyqtaý úshin mamandandyrylǵan uıymdy tartýǵa, sýqoımalarynyń túbin tekserýge, tazartý jáne basqa da qalpyna keltirý jumystaryn júrgizýge shaqyrdy.