DAǴDARYSPEN KÚRESTIŃ QAZAQSTANDYQ NUSQASY

ASTANA EKONOMIKALYQ FORÝMYNDA QOLDAÝǴA IE BOLDY Keshe Astanadaǵy Táýelsizdik saraıynda álemdik úzdik ekonomıs­terdiń basyn qosyp, daǵdarystan keıingi dúnıe jaǵdaıymen qyzý pikir almasyp jatqan III Astanalyq ekonomıkalyq forýmynyń ekinshi kúngi plenarlyq otyrysyna elimizdiń Premer-Mınıstri Kárim Másimov  qatysyp, sóz sóıledi. Aldymen plenarlyq otyrys­tyń moderatory, Qazaqstandaǵy Bú­kilálemdik banktiń bas ekonomısi Djon Lıtvak sóz alyp, plenarlyq otyrystyń 2 bólimge bólinetinin ha­barlady. Alǵashqy bólim “Daǵda­rysty jeńý jónindegi halyqaralyq tájirıbe” taqyrybyna arnalsa, tús­ten keıingi bólimde qaty­sý­shy­lar TMD elderiniń “daǵdarystan keıingi damýyna” toqtaldy. Budan soń sóz Úkimet basshysyna berildi. Kárim Másimov dástúrli eko­no­mıkalyq forýmnyń konstrýktıvti ashyq pikirtalas alańyna aınalyp otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Bı­ylǵy jyldyń bir ereksheligi, ja­han­dyq ekonomıkaǵa ósý kórset­ki­shiniń qaıta tán bola bastaýy. Daǵ­darys búkil dúnıe júziniń eko­no­mıkalyq damýynda tereń iz qal­dyr­dy. Kóptegen elderde jumys­syz­dyq deńgeıi áli kúnge deıin re­kordty dárejede qalyp otyr. Fıs­kaldy álsizdik qarjy rynogyna áserin tıgizýi sebepti áleýmettik sa­ladaǵy daǵdarys salqyny áli kúnge deıin aıqyn bilinýde. Jaqynda ǵana Eýropada oryn alǵan oqıǵalar jahandyq ekonomıkanyń belgisiz­dik táýekelimen taǵy betpe-bet ke­lip otyrǵanyn aıǵaqtaıdy. Bálkim biz 12 aı burynǵy kúıimizden jaq­sy shyǵarmyz, alaıda bul qol jet­kizgen jetistigimiz bolashaqta ab­so­lıýtti senimmen masaıraýymyzǵa jol bermeıdi. Osyny eskere oty­ryp, men Úkimetimizdiń jahandyq daǵdarysqa qarsy qalaı áreket etkendigin, sondaı-aq daǵdarystan keıingi damýǵa arnalǵan josparyn talqylaǵym keledi”, – dedi ol. Qazaqstan daǵdarys salqynyn aldymen sezingen elderdiń biri bol­dy. 2007 jyly halyqaralyq qar­jy-nesıe daǵdarysy bizdiń qarjy júıemizge qatty qysym kórsetti. Ol óz kezeginde qaryz alýdyń ishki kózderine táýeldi bolyp qaldy. Budan soń 2008 jyly bizdiń eks­port ónimderine degen álemdik sura­nys ta tómendep ketti. Munyń bári aınalyp kelgende, ekono­mı­kalyq belsendiligimizdi tómendetip jiberdi. Dál osy kezeńde Qazaqstan Úkimeti tez ýaqyt aralyǵynda ba­tyl  sheshimder qabyldady.  Biz ne­gizgi kúshimizdi birqatar salalarǵa ba­ǵyttadyq. Bank sektoryn turaq­tandyrýǵa, áleýmettik qorǵaýdyń, halyqtyń álsiz tobyna degen qam­qorlyqty kúsheıtýge, sala, aýyl sharýashylyǵyn ınvestısııalaýǵa, orta jáne shaǵyn bıznesti qoldaýǵa nazar aýdaryldy. Jalpy alǵanda, daǵdarysqa qarsy qabyldanǵan sha­ralar ekonomıkamyzǵa 19 mlrd. dollarǵa jýyq qarjy bólinýin qamtamasyz etti. Bul IJО́-niń 18 paıyzyn qurady. Bul sharalardyń Qazaqstan ekonomıkasynyń durys baǵytqa jyljýyna múmkindik bergeni aqı­qat. 2009 jyly biz az bolsa da saz ósý kórsetkishine qol jetkizdik. Al­ǵashqy jartyjyldyqta ekonomı­ka­lyq ósý kórsetkishi 7 paıyzdy qu­rasa, jumyssyzdyq deńgeıi daǵda­rysqa deıingi kezeń kórsetkishine deıin tómendedi. Alaıda, fıskal­dy stımýl “negizgi máseleni ýa­qyt­sha sheshýge arnalǵan” qabyldaý she­shimi bolyp tabylady. Jahandyq daǵdarys rynoktyń quldyraýy múmkin eken­digin, osy oraıda Úkimettiń eko­no­mıkany qoldan basqarý arqyly jaǵ­daıdy turaqtandyrýǵa kómek­tese alatyn­dyǵyn kórsetip berdi. Alaıda, Úki­met ósý kórsetkishin joǵarylatýǵa túrtki bolatyn jáne jańa jumys oryndaryn quratyn jeke menshik bıznestiń ornyn almastyrýǵa tal­pynýǵa tıis emes, tipti almastyra almaıdy da, dep atap kórsetti Premer-Mınıstr. Sóziniń sońynda Kárim Má­simov Qazaqstan Úkimeti ekono­mı­kalyq jaǵdaıymyz múmkindik bergen kez kelgen ýaqytta memleket ekonomıkasyn qoldan basqarýdy toqtatatyndyǵyn bildirdi. “Qazirgi kúni Qazaqstan bilim men daǵdy, ıaǵnı tájirıbe salasyna qatty kó­ńil bólýde. Biz daǵdarys jyldary bilimge degen granttar sanyn arttyrdyq. Jaqynda ǵana ashylǵan “Nazarbaev ýnıversıteti” álemniń jetekshi oqý ordalarymen básekege túsetin bolady. El Úkimeti atynan bizge kómektesip, qoldaý kórsetken qarjy ınstıtýttaryna úlken alǵy­symdy bildiremin”, dedi Premer-Mınıstr. Úkimet basshysynyń sózinen keıin Eýrazııa ekonomıkalyq qaýymdastyǵynyń bas hatshysy Taıyr Mansurov, EQYU ekono­mı­kalyq jáne ekologııalyq qyzme­ti­niń úılestirýshisi Goran Svıla­no­vıch, Fransııa Ekonomıka, ónerká­sip jáne halyqty jumyspen qamtý mınıstrliginiń Syrtqy saýda máse­leleri jónindegi memlekettik hat­shysy Ann-Marı Idrak, Búkil­álemdik banktiń atqarýshy dırek­tory Konstantın Hýber, Koreıanyń básekege qabilettiligi jónindegi pre­zıdenttik keńesiniń tóraǵasy Man-Sý Kang sóz sóıledi. Biz álem­degi jaǵdaıǵa únemi saraptama júrgizip otyrýymyz qajet, óıtkeni Ýol strıttyń burys sheshimi tipti “kósheleri joq” elderge de áserin tıgizgen bolatyn. Úlken jıyrma­lyq elderiniń basqosýy pragma­tızm­niń nátıjesi. Meniń áriptes­terim mundaı basqosýlarǵa jıi qatysyp turady. Degenmen, bola­shaq­ta biz atalmysh basqosýlar da­mýǵa qandaı kómegin tıgizedi degen baǵytta saraptama jasap otyrýymyz kerek, dedi Goran Svılanovıch. Búkilálemdik banktyń atqarý­shy dırektory K.Hýber myrza “Biz Qa­zaqstannyń 2020 atty stra­te­gııa­lyq josparynda anyqtalǵan bir­qatar iri jobalaryn kóre otyryp, álemdik damý barysynda bul mem­lekettiń óz ornyn anyqtaýǵa degen umtylysyna senimmen qaraımyz. Oǵan qosa Qazaqstan bolashaqta ki­ristiń ortadan joǵary deńgeıindegi el retinde halyqaralyq donor el­der qoǵamdastyǵynda mańyzdy or­yn alady degen úmittemiz. Qazaq­stan­nyń sońǵy 3 jyl ishinde daǵda­rysty eńserýdegi jetistikteri ózge de qaýip-qaterlerge qarsy tura alatyndyǵyna senimmen qaraı­myz”, dedi ol. Al Koreıanyń básekege qabilet­tiligi jónindegi prezıdenttik keńe­siniń tóraǵasy Man-Sý Kang Ko­reıa­nyń bul daǵdarystan qa­laı ót­ken­­digi týraly qysqasha aı­typ ótti. Osy jyldyń qarasha aı­yn­da Seýl­de ótetin álemniń 20 iri eli­niń jı­na­­lysyna resmı hat jol­da­sańyz­dar, úılestirý keńesi bul sha­ramen aı­nalysady, dedi Koreıa ókili. Tústen keıin TMD elderiniń daǵ­darystan keıingi damý baptary talqylandy. Venera TÚGELBAI.