Munaıly ólkeniń ekonomıkalyq áleýeti artty

Oblys ekonomıkasynyń basym baǵyttary – munaı-gaz, óńdeý ónerkásibi, mashına jasaý, qurylys ındýstrııasy, agroónerkásip kesheni. Osy salalarda 30 myńnan astam adam eńbek etedi. Olar ishki naryqty básekege qabiletti ónimmen qamtamasyz etip qana qoımaı, syrtqy naryqqa da eksporttaıdy. Jyl basynan beri oblysqa 567 mlrd teńge kóleminde ınves­tısııa tartylǵan. Onyń 80%-y nemese 453 mlrd teńgesi jeke sektordyń úlesine tıesili.

Bıyl oblystyń qurylys salasyndaǵy jumys kólemi 9%-ǵa, turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kórsetkishi 4,1%-ǵa artyp, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 1,2%-ǵa ósti. Ishki saýda kólemi – 0,7%-ǵa, kólik qyzmetteri – 1,2%-ǵa, baı­lanys qyzmetteri – 6,2%-ǵa, óner­kásip – 3,6%-ǵa, aýyl sharýa­shylyǵynyń jalpy ónimi 6,4%-ǵa artqan. О́tken úsh jylda jalpy óńirlik ónimniń kólemi 4,4 trln teńgeden 4,7 trln teń­gege nemese 6,5%-ǵa ósken.

Jalpy, oblys bıýdjeti 33,5%-ǵa ulǵaıyp, 475 mlrd teńgeden 634 mlrd teńgege jetken. Memlekettik bıýdjetke 1,6 trln teńge tússe, onyń ishinde 597 mlrd teńge jer­gilikti bıýdjetke, 990 mlrd teńge respýblıkalyq bıýdjetke baǵyttaldy. Sonymen qatar Ulttyq qorǵa 2,8 trln teńge aýdaryldy. Ortasha jalaqy 316 myń teńgeden 369 teńgege nemese 16,6%-ǵa artqan.

Aldaǵy bes jylda oblys­ta 73 iri ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Sonyń nátıjesinde 4,4 trln teńgege 10 myńnan as­tam jańa jumys orny ashyla­dy degen boljam bar. Oblys ekonomıkasyn ártaraptan­dyrý­daǵy strategııalyq mańyz­dy baǵyttardyń biri – óńdeý ónerkásibi. Osy baǵyt júıeli túrde damysa, óńirde jańa jumys oryndary ashylyp, óndiristik áleýet artady ári ekonomıkalyq ósim turaqty negizde ósedi.

«Esepti kezeńde óńdeý ónerkásibiniń kólemi 17%-ǵa ósip, 303 mlrd teńgeni qurady. Tikeleı sheteldik kapıtaldy tartý maqsatynda bıyl oblys delegasııasy Chehııa, Reseı, Iran, Qytaı, Ońtús­tik Koreıa elderine baryp, birqatar áleýetti ınvestorlarmen kelissózder júrgizdi. О́nerkásip, qurylys, medısına, energetıka, aýyl sharýa­shylyǵy salalarynda jalpy quny 1 trln teńge bolatyn jobalar jóninde memorandým­darǵa qol qoıyldy. Mańyz­dy iri bastamalardyń biri – «Batys POWER» kompanııa­sy qytaılyq ınvestorlar­men birlesip júzege asyrýdy josparlap otyrǵan gaz týrbınaly elektr stansasynyń qýatyn 414 MVt-qa deıin arttyrý jobasy. Sonymen qatar «ZhaikPetroleum Ltd» kompanııasy men Qytaıdyń «Foshan City Construction Engineering Co» kompanııasy jylyna 130 myń tonna metanol óndirý keshenin salýdy bastady», dedi óńir basshysy ınvestısııalyq jobalardyń retin baıandaı kelip.

Budan ózge iri jobalar­dyń biri retinde Qytaı­dyń «Chengtian Runkang Pharmaceutical» kompanııasy­men «Kıik etin qaıta óńdeý» jo­basyn aıtýǵa bolady. Sol sekil­di Chehııanyń «Sklostroı» kompanııasymen «Konteıner­lik shyny óndirýge arnalǵan jabdyqtar shyǵarý» jobasy jónindegi jumystar da bastaldy. Irandyq «Persıst-Kazah» kompanııasy óńirdegi «Pýsh Rýno» teri óńdeý zaýytynyń jumysyn qaıta jańǵyrtýdy qolǵa alsa, Reseıdiń «Krasnaıa zvezda» kompanııasy Oral qalasyndaǵy káriz júıesin tazartý nysany qurylysyn jobalaý jumystaryn bastady.

Jyl basynan beri agro­­ónerkásip baǵytyna 50,6 mlrd teńge kóleminde qoldaý kór­setil­gen. Aýyl sharýashy­lyǵynyń jalpy ónim kólemi 6,4%-ǵa artyp, 281 mlrd teńgege jetken. 2025–2027 jyldary aýyl sharýashylyǵy sala­synda jalpy quny 68,1 mlrd teńgeni quraıtyn 54 ınves­tısııalyq jobany iske asyrý arqyly 870 jumys ornyn ashý josparlanǵan. Bıyl jalpy quny 15,4 mlrd teńge bolatyn 18 joba júzege asqan. Naqtylasaq, 1,5 myń ga sýarmaly jerlerdi aınalymǵa engizý jónindegi 5 joba, 4,8 myń tonnalyq 2 taýarly sút fermasy, 3 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańy iske qosyldy. Endi 2027 jylǵa deıin 29 myń basqa arnalǵan 11 bordaqylaý alańyn salý jos­parlanyp otyr. Jobalardy iske asyrý arqyly óńirdegi bor­daqylaý alańdarynyń jal­py sy­ıymdylyǵyn 75 myń bas­qa jetkizý maqsaty qoıylǵan.

Investısııalyq jobalardy iske asyrýda keıingi 3 jylda respýblıkalyq bıýdjetten arnaıy baǵdarlama aıasynda 21 mlrd teńge qarajat bólinip, 12 joba qarjylandyrylǵan.

«12 jobanyń ishinde 5 sút-taýarly ferma, 2 kókónis saqtaý qoımasy, 2 bordaqy­laý alańy, 2 sútti qaıta óń­deý kásip­­oryndaryn qurý jó­nin­degi jobalar bar. Bul jobalar óńirdiń sút jáne sút ónim­derimen qamtamasyz etý deń­geıin 22,3%-dan 39%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Oblysta aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeıtin negiz­gi 23 kásiporyn jumys istep jatyr. Byltyr qaıta óńdelgen ónim kólemi 208 myń tonnany nemese 64,5%-dy qurady. Bul kórsetkishti 2026 jyly 70%-ǵa jetkizýimiz qajet. Budan ózge, egin sharýashylyǵy da serpindi damyp keledi. Keıingi eki jylda aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń jalpy egis alańy 15 myń gektarǵa ulǵaıyp, 638 myń gektarǵa jetti», dedi N.Tóreǵalıev.

Oblystyń tabıǵı klımat­tyq erekshelikteri mal ósirý­ge burynnan qolaıly. Munyń dáleli – búginde aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy jalpy ónim­niń 60%-y osy salaǵa tıesili. Respýblıka kóleminde etti baǵyttaǵy iri qara mal sanynyń 42%-y óńirde ósiriledi. Oblys  –qazir iri qara mal basy jóninen elimizde ekinshi orynda.

Mal sharýashylyǵynyń ónimdiligi men sapasyn odan ári arttyrý maqsatynda oblys ákimdigi sýarmaly egin alqabyn keńeıtýge erekshe kóńil bólip otyr. Bıyl oblystyq bıýdjetten osy maqsatqa 3 mlrd teńge qarastyrylǵan. Sondaı-aq sýarmaly jer kólemin 12,4 myń gektardan 2028 jylǵa qaraı 38 myń gektarǵa jetkizý josparlanǵan. Bul alqaptar­da mal azyǵy daqyldarymen qatar, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda qosymsha 3 myń ga kartop, kókónis ónimderi egiledi.

Oblysta byltyr iske asa bastaǵan «Qaladan – aýylǵa» jobasy qysqa merzim ishinde aýyl turǵyndary men qonys

aýdarýshylar tarapynan qoldaý tapty. Joba aıasyn­da qala­dan 195 otbasy aýylǵa qonys aýdardy. Bul otba­sylardyń barlyǵy da baspanamen qamtylǵan. Aýyldaǵy halyq sanyn turaq­tandyrý, ekonomıkalyq bel­sendilikti arttyrýǵa baǵyt­talǵan baǵdar­lamanyń naqty nátıjesi qazir­diń ózinde kórine bastady.

«Qonys aýdarǵan azamat­tardyń 216-sy turaqty jumys­qa ornalasyp, aýyldyń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyna úles qosyp jatyr. Olardyń ara­synda dáriger, muǵalim, ózge de qajetti salalardyń maman­dary, sonymen qatar «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy arqy­ly óz kásibin ashqan azamattar da bar. Atalǵan is-shara­lar­dyń arqasynda aýyl­dar­daǵy kadr tapshylyǵy máse­lesi sheshi­min taýyp, jabylý­dyń aldyn­da turǵan birne­she mektep óz jumysyn jalǵas­tyrý múmkin­digine ıe boldy. Bul – «Qaladan – aýyl­ǵa» jo­basynyń aýyl áleýe­tin arttyrý­daǵy ma­ńyz­dy qadamǵa aınalǵa­ny­nyń aı­qyn dáleli», dedi oblys ákimi.

Oblysta áleýmettik sala­nyń, onyń ishinde medısına, bilim baǵyttarynyń damýy da qalypty. Naqty sandarǵa júginsek, Densaýlyq saqtaý salasynda 2023 jyldan beri 52 densaýlyq saqtaý nysany salynǵan. Onyń ishinde «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda 50 medısınalyq nysan paı­dalanýǵa berilip, Prezı­dent tapsyrmasy tolyq oryn­dalǵan. Bıyl Qaztalov, Bórli aýdandarynda aýdanaralyq aýrýhanalardyń qurylysy bastalǵan. Úsh jylda densaý­lyq saqtaý salasyna 442 dári­ger tartylyp, onyń 236-sy aýyl­dyq jerge joldandy. Me­dısına salasy­nyń materıal­dyq-tehnı­kalyq jaǵ­daıyn jaq­sar­týǵa 5,1 mlrd teńge bólinip, 100-ge jýyq zamanaýı me­dı­sı­nalyq qural-jabdyqtar alynǵan.

О́skeleń urpaqtyń sapaly bilim alýyna jan-jaqty jaǵdaı jasaý maqsatynda 2023 jyldan beri oblys­ta zaman talabyna saı 27 jańa mektep paıdalanýǵa beril­gen. Jyl sońyna deıin taǵy 3 jańa bilim mekemesi ashylady. Mektepterdiń 22-si aýyl­dyq eldi mekenderde orna­lasqan. Bul aýyldyq jerde turatyn balalardyń bilimge qoljetimdiligin arttyryp, aýyl men qala oqýshylaryna teń múmkindikter qalyptas­tyrýǵa jol ashady.

Baspasóz máslıhatynyń sońynda oblys ákimi bu­qara­lyq aqparat quraldarynyń suraqtaryna jaýap berdi.