Sıfrlyq egemendigimizdi qalyptastyrýǵa bir qadam jasaldy. Nazarbayev University janyndaǵy «ISSAI» ǵalymdary qazaq tilinde jumys isteıtin, ulttyq derekke súıengen jáne qaýipsizdik talaptaryna saı jasandy ıntellekt júıelerin ázirledi. Fýnksıonaly jaǵynan sheteldik platformalardan kem túspeıtin «Oylan», «MangiSoz», «TilSync», «Beynele», «Mangitas» sekildi sheshimder memlekettiń sıfrlyq qaýipsizdigin kúsheıtip, qazaq tiliniń tehnologııalyq keńistiktegi ómirsheńdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Búginde kópshilik «ChatGPT», «Gemini», «Claude» sekildi jahandyq jasandy ıntellekt júıelerin paıdalanady. Bul – sózsiz qýatty quraldar. Alaıda olardyń bizge beretin jaýaptary kóbine jalpylama. Sebebi mundaı modelder búkil ınternet keńistigindegi derekterge súıenip úıretilgen. Al sol derekter arasynda qazaqtyń tili, mádenıeti, tarıhy men mentalıteti statıstıkalyq kórsetkish retinde ǵana qabyldanady. Sondyqtan mundaı júıelerge bolmysymyzǵa qatysty suraq qoısaq, ústirt jaýap beredi.
«Biz bir ǵana ónim emes, tolyqqandy jasandy ıntellekt ekojúıesin qalyptastyrdyq. Bul júıeler bizdi túsinedi, estıdi, eń bastysy, bizdiń tilimizde sóıleıdi. Bul ekojúıeniń ózegi – «Oylan». «Oylan» ulttyq DNQ-men jasalǵan jasandy ıntellekt júıesi dep aıtýǵa bolady. Sheteldik modelder Qazaqstan zańdary týraly málimet berip, ulttyq oıyndarymyzdy sıpattap berýi múmkin. Alaıda «Oylan» sol aqparatty qazaqy dúnıetanymmen, mádenı kontekspen jáne ulttyq mentalıtetpen baılanystyra otyryp túsindiredi. Oǵan qazaq ádebıeti, dástúri, qoǵamnyń jazylmaǵan qaǵıdalary úıretilgen. «Oylan»-men tildesý – ózińdi jaqsyraq túsinetin otandasyńmen áńgimeleskendeı áser qaldyrady», deıdi «ISSAI» mamany Ámına Baıkenova.
Degenmen ıntellekt mátinmen ǵana shektelmeıdi. Ol beıne arqyly da kórinedi. Osy baǵytta «Beynele» júıesi ázirlengen. Batystyń beınegenerasııa quraldary Azııany birtutas, jalpylama keńistik retinde beınelese, «Beynele» elimizdi ózimiz qalaı kóretin bolsaq, solaı kórsetedi. Bul júıe qarapaıym oıý men sakraldy órnektiń aıyrmasyn ajyratyp, ulttyq rámizderdiń mánin tanıdy. Osy turǵydan alǵanda, «Beynele» – elimizdiń vızýaldy derbestigin qalyptastyratyn qural.
Halyqaralyq keńistikte erkin ári kedergisiz baılanys ornatý úshin «MangiSoz» jáne «TilSync» júıeleri ázirlenip, qoldanysqa engizildi. «MangiSoz» mátindi dybysqa, dybysty mátinge aınaldyratyn júıe. Baǵdarlama qazaq tiliniń áýezin, sóıleý yrǵaǵyn eskere otyryp, qazaqsha dál dybystaıdy. Al «TilSync» aýdarma jumysyn múmkindiginshe jedeldetedi. Bunyń eń basty ereksheligi – dál sol sátte aýdarma jasaıtynynda. Júıeni halyqaralyq is-sharalar, resmı kezdesýler men kóptildi ortada tıimdi kommýnıkasııa quraly retinde paıdalanýǵa ábden bolady.
Sonymen qatar otandyq jasandy ıntellekt sheshimderin damytýdaǵy negizgi máseleniń biri – derekter qaýipsizdigi. Qaýipsizdiksiz tehnologııanyń tolyqqandy ári uzaqmerzimdi tıimdiligi bolmaıdy. Qazirgi tańda sheteldik jasandy ıntellekt servısterin qoldaný barysynda paıdalanýshynyń oıy, jumys strategııasy jáne ishki derekteri el aýmaǵynan tys serverlerge jiberiledi. Mundaı jaǵdaıda aqparattyń qaıda saqtalatyny, qalaı óńdeletini jáne kimniń qolynda bolatyny árdaıym ashyq aıtyla bermeıdi. Osynyń aldyn alý úshin «Mangitas» júıesi ázirlengen. «Mangitas» – barlyq otandyq jasandy ıntellekt ónimin ınternetke qospaı-aq, tolyq jabyq jelide iske qosýǵa múmkindik beretin avtonomdy JI server. Júıe bultty servısterge táýeldi emes ári barlyq derektiń paıdalanýshynyń óz baqylaýynda saqtalýyn qamtamasyz etedi.
«ISSAI» ınstıtýtynyń bas dırektory Hýseın Atakan Varoldyń aıtýynsha, ýnıversıtet jasandy ıntellektiniń áleýetin erte kezden-aq baǵalap, júıeli jumysqa kirisken. Sonyń nátıjesinde búginde jahandyq tehnologııalyq básekede Qazaqstan da óz ónimderin usynyp otyr.
«Budan on jyl buryn jasandy ıntellekt Tıýrıng testinen ótedi, kúrdeli matematıkalyq esepterdi sheshedi nemese avtokólikti ózdiginen júrgizedi degen oılar fılosoftar men fantast-jazýshylardyń oıy ǵana edi. Búginde bul boljamdardyń barlyǵy shyndyqqa aınaldy. Qazir óner týyndylaryn jasap, mýzyka jazatyn jasandy ıntellekt eshkimdi tańǵaldyrmaıdy. Keıde tipti JI jasaǵan beıne men shynaıy sýrettiń aıyrmasyn ajyratý qıyn. Alaıda osy tehnologııalardy kim jasap jatyr degen suraqqa kelgende, nazar eki iri ortalyqqa – AQSh pen Qytaıǵa aýady. Álemdik básekeni alǵa jyljytyp otyrǵan bul alpaýyt kompanııalar negizinen iri ekonomıkalar men ústem tilderge basymdyq beredi. Sonyń saldarynan kóptegen el men til tehnologııalyq turǵydan táýeldi kúıde qalyp otyr. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrýdyń bir úlgisi retinde Nazarbayev University janyndaǵy Aqyldy júıeler men jasandy ıntellekt ınstıtýtynyń (ISSAI) tájirıbesin ataýǵa bolady. Generatıvti jasandy ıntellekt básekesi bastalǵan sátte ınstıtýt daıyn boldy. Komanda kóptúıindi sýperesepteý klasterlerin meńgerip, 150 mıllıard tokennen turatyn aýqymdy derek qoryn jınady. Nátıjesinde, áriptesterdiń qoldaýymen qazaq tilindegi iri tildik model jasaldy. Bul model – sıfrlyq resýrsy az tilder úshin jasalǵan alǵashqy joǵary ónimdi júıelerdiń biri», dedi ol.
Búginge deıin baǵdarlamalar 138 myńnan astam ret júktelipti. Zertteýshiler, startapshylar, memlekettik organdar men jeke kompanııalar tarapynan suranys artqan.