1 qańtardan bastap salyq reformasy kúshine enedi. Bazardaǵy baǵa sharyqtaýy yqtımal

Arnaıy salyq rejımi: keńeıgen tizimnen qysqarǵan sheshimge deıin

Salyq reformasy aıasynda arnaıy deklarasııaǵa negizdelgen salyq rejımin qoldanýǵa tyıym salynatyn qyzmet túrleriniń tiziminiń keńeıtilýi josparlandy. Úkimet, Májilis depýtattary jáne bıznes ókilderi qatysqan talqylaýlar uzaqqa sozyldy. Qyrkúıek aıynda depýtattar tyıym salynýy múmkin qyzmet túrleriniń sany shamamen 1000 EQTJJ-ge jetýi yqtımal ekenin habarlady.

Keıin Ulttyq ekonomıka mınıstrligi arnaıy deklarasııaǵa negizdelgen salyq rejımin qoldanýǵa tyıym salynatyn qyzmet túrleriniń tizimin bekitetin úkimettik jobany jarııalady. Onda 1111 OKED-tiń 795 túri qamtylyp, bul salyq tóleýshilerdiń shamamen 30%-na teń ekeni aıtyldy. Bul derek kásipkerler arasynda alańdaýshylyq týdyrdy.

Qazan aıynda Úkimet makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý jáne ekonomıkalyq reformalardyń shaǵyn jáne orta bızneske keri áserin azaıtý úshin birqatar sheshim qabyldady. Sonyń nátıjesinde arnaıy deklarasııaǵa negizdelgen salyq rejımin qoldanýǵa tyıym salynatyn qyzmet túrleriniń sany qazirgi zańnamaǵa sáıkes bar bolǵany 44-ke deıin qysqartyldy.

Úkimet ýáji: ýaqytsha aýyrtpalyq – uzaqmerzimdi nátıje

Úkimet ókilderi bul ózgeristerdi ýaqyt talaby dep túsindiredi. Vıse-premer – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınniń aıtýynsha, salyq júıesin jańǵyrtý kóleńkeli ekonomıkany azaıtyp, adal kásipkerlerge teń jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi.

Mınıstr qosylǵan qun salyǵy mólsherlemesiniń ósýi ınflıasııaǵa áser etýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Alaıda bul yqpal shamamen 2-3% deńgeıinde jáne ýaqytsha sıpatta bolady degen esep bar.

«Mundaı mańyzdy salada tájirıbe jasaýǵa eshkimniń quqyǵy joq. Bul – kofemen bal ashý emes. Biz bir jyl boıy bıznes pen qoǵammen ashyq talqylaý júrgizdik. Men bul reformanyń úılestirilýi men nátıjesi úshin jaýaptymyn», dedi Serik Jumanǵarın.

Mınıstrdiń aıtýynsha, qosylǵan qun salyǵy men korporatıvtik tabys salyǵy mólsherlemelerin qaıta qaraý – álemdik tájirıbede keń taraǵan qadam. Sonymen qatar salyq bereshegi bar kásipkerlerge qaryzyn keıinge qaldyrý múmkindigi de qarastyrylǵan.

Salyq bereshegi bar kásipkerler qaryzyn keıinge qaldyra alady

Salyq beresheginiń shekti somasy: bıznesti «tıyn-tebenmen tusaý» doǵaryla ma?

Salyq reformasy mólsherlemelermen ǵana shektelmeıdi. 2026 jyldan bastap salyq boryshy úshin kásipkerlerdiń shottaryn buǵattaý tártibi ózgeredi. Úkimet otyrysynda Qarjy mınıstri Mádı Takıev salyq beresheginiń shekti somasyn kóterý týraly mańyzdy málimdeme jasady.

Salyq beresheginiń shekti somasy: Mádı Takıev bızneske jeńildik jasaýdyń sebebin túsindirdi

Mınıstrdiń aıtýynsha, buǵan deıin salyq pen áleýmettik tólemder boıynsha naqty tómengi shek bolmaǵandyqtan, tipti tıyn-teben úshin de mıkro jáne shaǵyn bıznes sýbektileriniń shottary buǵattalyp kelgen.

«Boryshkerlerdiń shamamen 72%-nyń moınynda 6 aılyq eseptik kórsetkishke, ıaǵnı shamamen 26 myń teńgege jetpeıtin qaryz bar. Sonyń saldarynan shyǵys operasııalary toqtatylyp, bıznes ýaqytynan da, qarjysynan da aıyrylyp otyr», dedi Mádı Takıev.

Jańa erejelerge sáıkes, 87 myń teńgege deıingi (20 AEK) salyq bereshegi úshin shot buǵattalmaıdy. 87 myńnan 195 myń teńgege deıingi (20-45 AEK) qaryz kezinde shyǵys operasııalary tek ótelmegen borysh somasy kóleminde ǵana ýaqytsha toqtatylady. Al 195 myń teńgeden asqan jaǵdaıda (45 AEK-ten joǵary) múlikti tizimdeý, satý jáne debıtorlyq bereshek esebinen óndirip alý sııaqty qatań sharalar qoldanylady. Áleýmettik tólemderdi májbúrlep óndirip alýdyń tómengi shegi de shamamen 26 myń teńgege deıin kóteriledi.

Salyq tóleýshi «Sıfrlyq bıýdjet» arqyly óz aýdarymyn kóre alady

Sonymen qatar Úkimet basshysy jańa Bıýdjet kodeksine sáıkes shaǵyn bıznesten túsetin barlyq salyq túsimi jergilikti ákimdikterdiń ıeliginde qalatynyn atap ótti. Bul óńirlerdiń kásipkerlerdi jazalaýǵa emes, qoldaýǵa múddeli bolýyna jol ashpaq.

Kásipkerler dabyly: baǵany ustap turý qanshalyqty múmkin?

Reformanyń áleýmettik salmaǵy óńirlerde erekshe seziledi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Kásipkerler palatasy áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary tizimin 33 pozısııaǵa deıin keńeıtý bastamasyna alańdaýly.

«Úı janyndaǵy dúkender joǵary ózindik qun jaǵdaıynda jumys isteıdi. Al 33 pozısııa boıynsha saýda ústemesin 10–15 paıyzǵa shekteý shyǵyndy jabýǵa múmkindik bermeıdi. Bul dúkenderdiń jabylýyna ákelýi múmkin», dedi Palata dırektory Qaırat Mamyrbaev.

Al Palatanyń quqyqtyq máseleler jónindegi dırektorynyń orynbasary Aıjan Jáńgirhanova ákimshilik júktemeniń artatynyn eskertedi.

«Dúkender baǵany qalyptastyrmaıdy, biraq jaýapkershilik solarǵa júkteledi. Bul tapshylyq qaýpin arttyrýy múmkin».

Otandyq taýar óndirýshi – «Táp-tátti» kompanııasynyń qarjy dırektory Abdýllaev Marat Saılaýbekuly salyq reformasynyń óndiris salasyna áserin bylaı sıpattaıdy:

«Bizdiń kompanııa otandyq taýar óndirýshi bolyp sanalady. Salyq kodeksinde otandyq óndirýshilerge belgili bir jeńildikter qarastyrylǵan. Alaıda baǵany ustap turý merdigerlerge tikeleı baılanysty. Sebebi olar shaǵyn jáne orta bıznestiń ókilderi ári jeńildetilgen salyq rejıminde jumys isteıdi», dedi.

Onyń aıtýynsha, jańa Salyq kodeksi jaǵdaıdy kúrdelendirýi múmkin.

«Jalpyǵa birdeı belgilengen salyq rejıminde jumys isteıtin sýbektiler keıbir shyǵyndardy esepten shyǵara almaıdy. Soǵan qaramastan biz baǵany ustap turýǵa tyrysamyz. Kem degende jańa jyldyń birinshi toqsanynda baǵany ósirý josparlanǵan joq», Marat Saılaýbekuly.

Kásipker salyq júktemesiniń artýy eki túrli saldarǵa ákelýi múmkin ekenin atap ótti.

«Birinshisi – ekonomıkalyq resessııa, ıaǵnı ishki jalpy ónimniń azaıýy. Ekinshisi – ekonomıkalyq quldyraý. Biz óndiristi arttyrý jolyn tańdap otyrmyz, ıaǵnı baǵany múmkindiginshe uzaq ustap turýdy kózdeımiz. Alaıda ekonomıkalyq konıýnktýra bárin ózgertýi múmkin», dedi ol.

Inflıasııanyń ishki jáne syrtqy sebepteri

Ekonomıst Qaıyrbek Arystanbekov qosylǵan qun salyǵy mólsherlemesiniń ósýi baǵanyń qymbattaýyna yqpal etetinin ashyq aıtady.

«Álbette, 2026 jyldan bastap kúshine enetin qosylǵan qun salyǵynyń mólsheri elde baǵanyń kóterilýine áser etedi. Biz bazardaǵy taýarlardy eki sanatqa bólip qaraýymyz kerek: azyq-túlik taýarlary jáne azyq-túlik emes taýarlar. Halyqtyń qaltasyna eń qatty áser etetini – azyq-túlik baǵasy», dedi ol.

Onyń aıtýynsha, baǵa ósimi syrtqy jáne ishki faktorlarǵa baılanysty.

«Birinshiden, bul – syrtqy faktorlar. BUU zertteýlerine súıensek, búkil álemde azyq-túlik qymbattap jatyr. Ekinshiden, ishki faktorlar bar. Ol – Úkimet pen Ulttyq banktiń ekonomıkalyq saıasatynyń sapasy, dedi ekonomıst.

Ekonomıst kóleńkeli ekonomıkanyń úlesine de toqtaldy. Sonymen birge, ol Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy táýeldilikti atap ótti:

«Bizdiń derekter boıynsha kóleńkeli ekonomıkanyń salmaǵy ishki jalpy ónimniń shamamen 20-25 paıyzyn quraıdy. Demek, sol kólemnen memleket salyq jınaı almaı otyr. Reseıdegi ishki naryqtyq baǵalar Qazaqstannan joǵary. Sondyqtan kórshi eldegi baǵa ósimi bizge báribir yqpal etedi. Bul – ekonomıkalyq táýeldiliktiń bir kórinisi», dedi.

Baǵanyń «taza mehanıkasy» jáne kútýdiń psıhologııasy

Ekonomıst Andreı Chebotarevtiń aıtýynsha, qosylǵan qun salyǵynyń ósýi baǵaǵa bir rettik tikeleı áser etedi:

«Taza esep turǵysynan alǵanda, túpkilikti baǵaǵa bir rettik eń joǵarǵy áser shamamen 3,6 paıyzdy quraıdy. Iаǵnı baǵa «negiz × 1,12»-den «negiz × 1,16»-ǵa ózgeredi», deıdi.

Alaıda ol naqty ómirde bul ósim birkelki bolmaıtynyn aıtady. Ekonomıst baǵa ósiminiń psıhologııalyq qyryna da nazar aýdardy.

«Is júzinde baǵa ósimi ártúrli segmentterde árqalaı baıqalady. Keıbir kompanııalar QQS ósimin óz marjasy esebinen jabady, keıbirinde uzaqmerzimdi kelisimsharttar áser etedi. Kútýler naqty faktorǵa aınalady. Kásipkerler baǵany aldyn ala kóteredi, al tutynýshylar «báribir ósedi»  degen oımen soǵan beıimdeledi. Bul ekinshi aınalymdy ınflıasııany týdyrady», deıdi sarapshy.

Osylaısha, salyq reformasyna qatysty pikirler san alýan. Biri – kóleńkeli ekonomıkanyń qaıta jandanýynan qaýiptense, ekinshisi – ashyq naryqqa ótýdiń alǵysharty dep sanaıdy.