Bıotehnologııalyq ǵylymı zertteýlerdiń nátıjesi qandaı?

«AlgaBioTech» ortalyǵynyń negizin qalaýshy, ári jetekshisi – bıologııa ǵylymynyń doktory, professor Bolat­han Zaıadan. Álemniń kóp­tegen ǵy­lymı zert­teý ınstıtý­tynda mıkro­bal­dyr­lar men sıa­no­­bakterııalar­dy ósiretin bıo­bank­ter keń taral­ǵan. Profes­sordyń aıtýynsha, olardyń 20-ǵa jýyǵynda máli­met bazasy nemese shtamm tizimi ınternet arqyly ári kommersııa­lyq negizde ǵana qoljetimdi. Al eli­mizde fototrofty mıkroorganızmder kolleksııasynyń res­mı tirkelgen bıobanki joq. Qun­dy qosylystardyń pro­dý­sent­teri mıkrobaldyrlar men sıanobakterııalardyń jo­ǵary ónimdi shtamdarynyń genofondyn saqtaý úshin kollek­sııanyń bıobankin qurý ýaqyt kúttir­meıdi. О́ıtkeni álemde kúr­deli ekologııalyq ahýal beleń alyp otyr. Mundaı jaǵdaıda ǵalym­dardyń izdenisi men zertteýleri flora men faýnany saqtap qalýda aıtarlyqtaı mańyzǵa ıe.

Osy fotobıotehnologııa zerthanasynyń bazasyndaǵy fototrofty mıkroorganızm­der­­diń ekologııasy jáne bıoteh­nologııasy baǵytyndaǵy ǵy­lymı zertteýler, professor Bolathan Qazyhanulynyń bas­ta­masymen qolǵa alynǵan. Búgin­de olar álemdegi eń iri ǵylymı or­talyqtarymen birlesip, zertteý júrgizedi. Qazir professordyń jetekshiligimen qoldanbaly zertteýlerde paıdalaný maqsatynda mıkrobaldyr, sıanobakterııa kolleksııasynyń bıobankin qurý jáne olardyń bıotehnologııa­lyq áleýetin zertteý baǵytynda ǵyly­mı jobalar iske asyp jatyr. Bul jobalardy teńdesi joq bastama deýge negiz bar. О́ıtkeni bastama fototrofty mıkroorganızmder­diń genetıkalyq qoryn saqtaý men olardy bıotehnologııa men bıoóndiris salasynda tıimdi paı­dalanýǵa jol ashady.

Ortalyqta «AlgaBioTech» ǵa­lym­dary qurǵan mıkrobaldyrlar daqyldarynyń (SSKazNU) kolleksııasy bar. Bul kolleksııa­da elimizdiń túrli ekojúıeleri­nen bólinip, sheteldik ǵylymı ortalyqtardyń kolleksııalarynan engen 60-tan asa mıkro­­bal­dyr men sıanobakterııa shtam­dary saqtalǵan. Qazir zerthanada mıkrobaldyr, sıanobak­­te­rııa daqyldarynyń bıotehno­lo­gııa­lyq áleýeti «Qoldanbaly zert­teýlerde paıdalaný úshin mıkrobaldyrlar men sıanobakterııalar kolleksııasynyń bıobankin qurý jáne olardyń bıotehnologııa­lyq potensıalyn zertteý» jobasy ­aıasynda zerttelip jatyr.

Professordyń sózinshe, sıa­­no­­bakterııalar men mıkro­bal­­dyr­lar bakterııaǵa, sańyraý­qulaqqa, sıtotoksıkalyq, ımmýno­sýpres­sıvti jáne allergııaǵa, sondaı-aq vırýsqa qarsy belsendilik kór­sete alatyn túrli bıologııalyq qasıetimen tanymal.

Sondaı-aq ortalyqta fototrofty mıkroorganızmder bıotehnologııasy salasynda mol tájirıbesi bar Á.Sádýaqasova, N.Aqmuhanova, F.Sársekeeva, D.Kırbaeva, K.Bolathan, M.Baýe­nova sekildi ǵalymdar birneshe granttyq jobany júzege asyryp jatyr. Máselen, bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Nurzııa Aqmuhanova mıkrobaldyrlar men sıanobakterııa­lar bıotehnologııalyq áleýetine qatysty zertteýlerge jetekshilik etedi. Onyń aıtýynsha, bul aǵzalar topyraqta, sýda kezdesedi. Sıanobakterııalar fotosıntez, azot fıksasııa úderisterine qatysady. Sondyqtan olardyń osy áleýetin paıdalanyp, topyraqtyń qunarlyǵyn arttyryp, azotpen qanyqtyrý maqsatynda topyraq pen sýdan taza daqyl retinde bólip alý úrdisi óte mańyzdy. Iаǵnı ǵalymdar olardyń bıolo­gııa­lyq úderisterin baqylaý ar­qy­ly tyńaıtqysh retinde qolda­nýǵa bola ma degen saýalǵa jaýap iz­deıdi. Búginde álem ǵalymda­ryn sıanobakterııalardyń toksın bólý úrdisi alańdatady. Al professor-zertteýshi Ásem­gúl Sádýaqasovanyń jetekshi­ligi­men iske asyp jatqan joba aýyl sharýashylyǵy ósimdikteriniń turaq­tylyǵyn arttyryp, olar­dyń ónimin kóbeıtetin algo­bak­terııalyq bıologııalyq preparattar óndirý tehnologııasyn jasaý men jetildirýge baǵyt­tal­ǵan. Sonymen qatar PhD, dosent Farıza Sársekeevanyń ǵylymı jetekshiligimen sıanobakterııa shtamdary negizinde aýyl sharýashylyǵynda qol­danýǵa arnalǵan organıkalyq bıo­tyńaıtqyshtar men ósimdik ósimin ret­teıtin bıostımýlıator alý baǵy­tyndaǵy granttyq jobanyń bola­shaqta zor paıdasy bolmaq.

ALMATY