JÚZINDE – NUR, KО́ZINDE – MUŃ

Ahmet pen Badrısafa portretteri mýzeı tórine qatar ilindi Oblystyq tarıhı-ólketaný mý­zeıine qaladaǵy qazaq-orys zııa­lylarynyń kópten birge jınal­ǵany osy boldy. Basqosý ótetin foıede Ahmet Baıtursynovtyń jergilikti sýretshi Nıkolaı Tor­shın salǵan portreti súıep qoıyl­ǵan. Kók tústen kostıým, aq kóılek kıgen, kózinde kózildirigi bar Ahmet eńsesin erkin tastap qarap otyr. Mańdaıy kere qarys, oıǵa shomǵan uly adamnyń kózinen muń da seziletindeı. Aldynda kitap ashýly jatyr, dáýittegi sııaǵa batyrylǵan qalamsaby aq paraqtyń betimen júıtkı jóneletindeı. Bul sýretti Nıkolaı Vasılevıch táýelsiz­digimizdiń alǵashqy jyldary salǵan bolatyn. – 90-shy jyldardyń ishinde Ahmet Baıtursynovtyń 125 jyl­dy­ǵy atalyp ótti. Sonda meni osy taqyryp qatty qyzyqtyrdy. О́zim Ahmet týraly gazetterde jarııa­lan­ǵan materıaldardy taýyp oqydym. Ǵalym, kúresker ári óktem saıasat qııanatyn kóp kórgen, ári sonyń qurbany bolǵan tulǵany men óz qııa­lymdaǵy Baıtursynov beıne­sin­de alyp shyqtym. Bul portret mamandar tarapynan jaqsy baǵa aldy, – deıdi Nıkolaı Torshın. Ah­mettiń bul sýreti oblystyq ta­rıhı jáne ólketaný mýzeıinde saq­taýly turǵan. О́tken jyldyń aıaǵynda Qos­tanaıda “Badrısafa” ekspedısııa­sy qurylǵan bolatyn. Ol Ahańnyń aıaýly jary, 30-shy jyldarǵy saıası qýǵyn-súrginniń jazyqsyz qurbany Badrısafa (Aleksandra) Baıtursyn kelininiń ómirin zert­tep, jerlengen jerin izdestirý ju­mys­taryn júrgizýde. Osy ekspe­dı­sııanyń jetekshisi, pedagogıka ǵy­lymdarynyń doktory, professor Rımma Bekturǵanova Nıkolaı Va­sılevıchke Badrısafanyń sýretin salýǵa keńes bergen edi. Bul oraıda sýretshiniń biraz izdenýine týra keldi. Muny ol Ahmet taqyry­by­nyń jalǵasy dep qabyldap, ol Bád­rısafa týraly estelikterdi aqtardy. – Ahmet Baıtursynovty súı­gen, onyń janyna jalaý, ómirine serik bola bilgen orys qyzy Alek­sandra, ıaǵnı Bádrısafa anamyz tra­­gedııalyq tulǵa. Onyń bizge ómi­ri de, ólimi de jumbaq bolyp ke­ledi. Aýyzsha jetken derekter boıynsha, onyń bilimdi, kókiregi ashyq adam bolǵanyn bilip otyr­myz. Ahańdy pir tutqan ol súıgen jaryna degen adaldyǵynan aıny­mady, ýaqyttyń daýylyna qarsy turdy. Avtor Badrısafa boıyndaǵy adaldyqty, qaısarlyqty boıaý tilinde bere bilgen, – deıdi Rımma Shyńǵysqyzy. Portrette qaıyńdaı ári názik, ári berik orys áıeli basyna aq ora­mal tartyp, ústine kók jasyl tústi kóılek kıgen. Kók jasyl tús – musylmandyqtyń belgisi. Jel­ke­sinen baılaǵan aq oramal men al­ma­nyń sabaǵyndaı ıilgen moınyn­daǵy qazaqy alqa onyń qazaq kelini ekenin aıtyp turǵandaı. Sýretshi osy shyǵarmasynda Bádrısafanyń júrek qalaýyn ashyp kórsetken. Uly qazaqty súıgen orys áıeliniń janaryna kelip qalǵan jasty kórermenniń baıqamaýy da múmkin emes. Ol ózi pir tutqan Ahmet úshin taǵdyrdyń ne salǵanyna da kóndi. Portretterdiń tusaýkeserinde sóz alǵan qazaq jáne orys zııaly qaýym ókilderi bul sharanyń jas urpaq úshin tanymdyq mańyzynyń zor ekenine toqtaldy. Ahmet pen Bádrısafa portret­teri tarıhı-ólketaný mýzeıindegi Qostanaı topyraǵynda týǵan uly­larǵa arnalǵan zaldyń qaq tórinen oryn alatyn bolady. Rımma Shyń­ǵysqyzy óziniń jeke qarjysyna sal­dyrǵan Bádrısafa portretin oblystyq mýzeıdiń qoryna syıǵa tartty. Názıra JÁRIMBETOVA, QOSTANAI.