Ádebıet jáne ádebıettanýshy mereıi

Alqaly jıyn av­tordyń ǵy­lymı-shyǵar­ma­shylyq eńbek­­­te­rine arnalǵan kór­me­den bastaldy.

Is-sharaǵa Májilis depýtattary, Mádenıet jáne aqparat, Ǵylym jáne jo­ǵary bilim, Oqý-aǵartý mı­nıs­trlikteri, Jazýshylar odaǵy men Shyǵys Qazaqstan, Abaı oblysy ákimdik­teriniń ókilderi, sondaı-aq Reseı, Túrkııa, Qyrǵyzstan, О́zbek­stan elderinen jáne otandyq joǵary oqý oryndarynan kelgen ǵalymdar, jas zertteýshiler men ádebıet sala­­synyń mamandary qa­tys­ty.

Jıynǵa moderatorlyq etken aqyn, Májilis depýta­ty Amanjol Áltaı ǵalym­nyń shyǵar­ma­shylyq­taǵy ár qyry­na toqtalyp ótti.

«Ǵylym tappaı maqtanba, oryn tap­paı baptanba…» degen ustanymdy ómi­rine temirqazyq etken ǵalymnyń basty qyrlarynyń biri – ǵylym salasy. Ol uzaq jyl boıy ádebıettaný ǵy­lymynyń órinde eńbek etip, ózindik orny bar iri zertteýshige aınaldy. Ǵa­lymnyń qalamynan týǵan monografııalar, oqý qural­dary, oqýlyqtar men ondaǵan jyl boıy úzdiksiz ja­rııa­lanyp kele jatqan ǵylymı maqa­lalar onyń ǵylymdaǵy bıik bedelin aıqyndaıdy. Ǵalymnyń kelesi bir qyry – ustazdyq. Myńdaǵan shákirt tárbıelep, olardyń elimizdiń túrli salasynda tabys­ty eńbek etip júrgen bilikti mamandarǵa aınalýy­na jol ashty. Al úshinshi qyry – aqyndyq bolmysy. Ol qazaq ádebıetinde Farı­za Ońǵarsynova syndy iri tulǵa­lardyń izin jalǵap, poe­zııa áleminde bıik deńgeıge kóterildi», dedi ol.

Mereıtoı ıesine Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Alǵysy tabystalyp, «Altyn barys» tósbelgisimen marapattaldy. Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev, Máji­lis tóraǵasy Erlan Qoshanov, Mem­le­kettik keńesshi Erlan Qarın, Astana qalasynyń ákimi Jeńis Qasym­bek, ózge de memlekettik or­gan­­dar men joǵary oqý oryn­dary basshy­la­rynyń quttyq­taý hattary oqyldy. Sondaı-aq ǵalym eńbek etip júrgen L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ult­tyq ýnı­­versıteti tarapynan arnaıy «Gýmılev» medali­men marapattaldy.

Jıyn barysynda otan­dyq jáne she­tel­­­­­dik ǵalym­dar baıandama jasap, Janat Áskerbekqyzynyń eńbekteri áde­bıet­taný, poetıka jáne ult­tyq ádebı úde­ris turǵy­synan keńinen tal­qylandy.

Fılologııa ǵylym­­da­rynyń doktory Serik Negımov baıandamasynda aqynnyń aıshyq­ty kórkem tilin, oı mazmunyn taldady.

«Aqyn Janat oıyn tuzdyqtap, áserli jetkizý oraıynda metafo­ralyq sóz tirkes­terin sheberlikpen qoldanady: elik sezim, bóri tún, sybyz­ǵy syr, qulyn kún, kúlik kún, juldyz kórpe, qobyz keýde, quıyn taǵdyr, táńir ýaqyt jáne t.s.s. Zadyn­da, aqyn poetıka­syna kórkemdik-fılo­sofııalyq, tarı­hı-áleýmettik, etno­­lıngvıstıkalyq, etno­gra­fııalyq, polı­fonııalyq, mıfologııalyq qundy­­lyqtar tán. Sheberlik pen tapqyrlyq – poezııalyq sulýlyq pen beıneleýlerdiń qaınar kózi desek, oı men sózdiń zergeri Janat Ásker­bekqyzynyń jyrlary osynaý kór­kemdik sharttardy minsiz qoldana bilgenin kórýge bolady», dedi Serik Negımov.

Ǵalym Shákir Ibraevtyń aıtýyn­sha, mıftiń mazmuny qazirgi adam sanasy­nyń tereń qabattarymen astasyp, áleý­mettik astarmen ǵana shektelmeı, adam bolmy­synyń qundylyǵyn, rýhanı qyrlaryn da qamtıdy.

«Mıf – jaı qaıta­la­na­tyn da­ıyn motıv emes. Ol – aqynnyń oıy men sezim dúnıesiniń jańa órisin ashatyn, syrly álemge aınalǵan kúrde­li qu­bylys. Qazirgi ádebıette mıf fenomenologııalyq turǵydan jańa­sha trans­for­ma­sııaǵa túsip, adam tany­my­nyń tereń qatparlaryn aıqyn­daıdy. Bul úderis Janat Áskerbek­qyzy­nyń ǵylymı izdenisi men kórkem shyǵarmashylyǵynda aıqyn kórinis tabady», dedi ǵalym.

Konferensııa aıasynda mereıtoı ıesiniń ómirinen syr shertetin beıne­­baıan usynylyp, «Qumyr-qus úni», «Kórkem mátindegi aktanttyq model» atty qos kitaby tanystyryldy.

Plenarlyq otyrystan keıin is-shara «Qazirgi qazaq poezııasyndaǵy avtor­lyq qol­tańba: poetıkalyq jáne kórkemdik júıe», «Zamanaýı ádebıet­tanýdaǵy strýk­­týralıstik-feno­meno­logııalyq zert­­­­teýler», «Gý­ma­­nı­tarlyq ǵylymdar toǵy­syn­daǵy antro­pologııa jáne mıfologııa», «Fılo­logııalyq zertteý baǵyttary» taqy­rybynda tórt seksııa boıynsha jalǵasty.

Keshki baǵdarlama Astana qala­sy ákimdi­giniń Mýzy­kalyq jas kó­rer­­men teatry sahnasynda ótken Janat Áskerbekqyzynyń shyǵar­ma­shy­lyǵyna arnalǵan poe­tıkalyq-mýzy­kalyq qo­ıy­­­lymǵa ulasty. Rejıs­seri – Ashat Maemırov. Aqyn óleń­derimen óril­gen spektakl poetı­ka­lyq tynys­pen tolyǵa tústi. «Ǵa­jaıyp meken», «Arǵanaty», «Kók­túrkter áýeni», «Tonykóktiń tolǵaýy», «Baba jurtyna oralý»... О́ner men óleń qa­bysa birigip, tutas týyndyǵa aı­nal­ǵan aıshyqty kórinis­teı áser etti.

Teatr sahnasynda mereıtoı ıesi­ne arnap óleńin oqyǵan Memle­kettik syı­lyq­tyń laýreaty Serik Aqsuńqaruly poe­tıka­lyq qoıy­lym­nyń shyǵar­ma­shylyq mazmuny tereń ekenin atap ótti.

«Poetıkalyq-mýzykalyq qoıy­­lym­nyń áseri ǵajap boldy. Janat­tyń poe­zııa patshalyǵyna kirip ketip, sodan áli shyǵa almaı otyrmyn. Bul kesh eli­mizdegi kún saıyn, jyl saıyn ótip ja­tatyn jıyndardyń eshbirine uqsa­maı­tyn óner oqıǵasy desek, artyq aıtqa­nym bolmas. Spek­takldiń rejısseri Ashat Maemı­rovtiń elden erek talanty men izdenisine tántimin», deıdi aqyn.

Budan bólek, teatr sahnasynda aqyn óleńderine jazylǵan «Sen jáne men», «Qara gúl», «Saǵynyp júr­min», basqa da ánderi oryndaldy.