Keıingi jyldary álemde ornyqty qorǵanys, gıbrıd soǵys, pılotsyz ushý apparaty (dron), t.b. jıi aıtylyp, zamanaýı qaýipsizdik taldanyp-tarazylanyp jatqany beker emes. Sondaı-aq «soǵystan qashqandar», «kıberqarý lańy», «ǵarysh maıdany», t.b. úrdis te búginniń aqıqatyna aınaldy. Álemdik aıada beıbitshilikke kepil halyqaralyq ınstıtýttar, dıplomatııa tyǵyryqqa tirelip, bir-birine qarý kezengen, soǵys ashqan memleket kóbeıdi. Kezinde dúnıeni qos lagerge bólgen saıası qyrǵıqabaqtyq endi, kórshi ózbek aǵaıynsha sıpattasaq, týra «sýyq urysqa» ulasqandaı...
Osyndaı beıdaýa shaqta bizdiń «Otan qorǵaý» uǵymymyz, «Egemen elimiz ben baıtaq jerimizge kózimizdiń qarashyǵyndaı saq bolaıyq!» degen uranymyz qanshalyqty qadirlenip, júzege asyp jatyr? Birinshiden, memleketimiz jańaryp, ádilettikke boı túzeýmen birge kúshtik qurylymdarymyz qaıta túledi. Qańtar oqıǵasynan keıin kásibı jaýapkershilik pen qoǵam syny olardy bir silkip alǵany ras. Ekinshiden, halyq ta osy salalardyń bedelin túsirý, jadaǵaı qaralaý túptiń-túbinde eldiń qorǵanys qabiletin álsiretip, jamandyqqa aparyp soǵatynyn túsindi. Úshinshiden, álem aınasy men tájirıbesi kórsetkendeı, qoǵam qandaı – kúshtik qurylymdar da sondaı. Túrli kesapat (antty aıaqqa taptaý, álimjettik, sybaılas jemqorlyq, t.b.) bul salaǵa aıdaladan emes, óz qoǵamymyzdan bardy.
Búgingi 18–35 jas aralyǵyndaǵy býynǵa «Aıtqan jerden aýlaq, jaý tótennen el shetine tıse, Otandy qorǵaýǵa daıarsyń ba?» dep suraq qoıylsa, neshe paıyzy buǵan «Iá!» dep jaýap beretini – ata-ana, baýyr retinde bárimizge syn. Mysaly, keıingi ýaqytta áskerı mindettilikten (áskerge barýdan) boı tasalaǵan jigitti aýyldan da, qaladan da jıi keziktiremiz. Áleýmettik jelidegi qaıbir vıdeoda áskerı komıssarıat mamandary 18–20 jastaǵylardy aýyl aınaldyra qýyp júredi... Nege bireýi qashady, bireýi qýady? Qashqannyń ata-anasy, ózi – ásker týraly neshe túrli negatıvti oqyǵan ásire sekemshil. Qýǵan maman «qyzmetimdi oryndap otyrmyn» dep esepteıdi, biraq áskerı boryshkerge, onyń ata-anasyna máseleni túsindire almaı áýre. Jalpy, osy jóninde qoǵam men memleket arasyndaǵy kelisim qalaı júrýi kerek? Alysqa barmaı-aq qoıaıyq, keshegi keńes zamanynda áskerge barmaý asa uıat sanalyp, bolashaq jaýyngerdi shyǵaryp salý men kútip alý adamı qýanysh edi. Aǵaıyn Túrkııa elinde ata-ana úshin eń abyroıly saltanat – balasyn ásker qataryna shyǵaryp salý.
Túrik aǵaıyn «balam el qorǵaıtyn beleske jetti!» dep, kórshi-kólemge jar salyp, perzentine «Otan úshin qurban bolsań, armanyń joq!» deıdi. Bul kún «Askere uğurlama» atalyp, aınala týma-týys kóshe boıy «Eń myqty ásker – bizdiń ásker!» uranymen shyǵaryp salady. Saltanatty kórgen baldyrǵan, mektep oqýshysy sarbaz bolýǵa asyǵary sózsiz. Eliniń týy men anasynyń amanaty moınynda, oıynda turǵan jigit osy kúndi, jaýapkershilikti umyta ma? Endeshe, ásker sharasynda qarapaıym da shynaıy adamı sátter mańyzdy!
Keńes tusynda elimizdiń kóp óńirinde ata-ana balasyn áskerge attandyrarda da, kútip alǵanda da aýyl aqsaqaldaryn, úlken-kishini shaqyryp, qudaıy ótkizetin. Bata beriletin. Oılana qarasaq, bul – ejelgi dástúrdiń jańǵyryǵy eken...
Biz – eki jyl áskerde bolyp, 80-jyldardan beri osy taqyrypta az-kem maqala jazyp júrgender qatarynanbyz. Sardar tanystar da jetkilikti. Ras, ásker – ómir mektebi. Sondyqtan elimiz táýelsizdik alǵanda, bul mektep azattyq muratyn ilgeriletedi dep úmittendik. Máselen, aýyldan shyqqan aǵa býyn orysshasyn keńes áskeri sapynda jetildirdi. Aptasyna kemi eki márte ótetin saıası sabaq, odaqtyq bas basylymdar men áskerı gazet-jýrnaldar, shaǵyn kitaphana jaýyngerdiń óresin keńeıtti... Egemendik tusynda bul úrdis jańa mazmunda órbip, tilge shorqaq sarbazdar eki jylda (keıin bir jyl) qazaqshasyn túzetse dep armandadyq. Degenmen áli de osy 12 aı ishinde eldik dástúrdi, ult qaharmandary tálimin meńgertýge múmkindik mol. Qasań muradan bas tartyp, memleketshil, oıly ofıserler býynyn alǵa shyǵarý – boryshymyz.
Taıaýdaǵy refendýmda biz el bolyp jumylyp, jańa Konstıtýsııany qabyldadyq. Bas qujatymyzdyń 3-babynda memleketimizdiń negiz quraýshy qaǵıdattary qatarynda birinshi kezekte «Egemendik pen Táýelsizdikti qorǵaý» jazylǵan. 39-bapta árbir azamat úshin qaı kezde de Otandy qorǵaý – qasıetti paryz ben mindet ekeni kórsetilgen. Al sarbaz ben sardarǵa bul – antqa adaldyqtyń ólshemi. Búgingi el qorǵandary, Ata zańda jazylǵandaı, Uly dalanyń myńdaǵan jyldyq tarıhy sabaqtastyǵyn, el men jer tutastyǵyn jete túsinetinder, mádenıet pen bilimdi, ǵylym men ınnovasııany meńgergender bolýy shart. Áskerılerdi aıqyndaıtyn sapa – batyldyq, tabandylyq, jaýapkershilik jáne qasıetine kir shaldyrmaý. Syn saǵattaǵy erlik – Otanǵa adaldyǵy. Jaýynger eldik dástúr men qundylyqtan nár alady. Baǵzyda áskerılerdiń qaltqysyz qyzmeti el qazynasyna quıylatyn salyqpen teńestirilgen. Osy dáıekter qoǵamdy oılantsa ıgi.
Alash zııalylary «tilegi bir» dep baǵalaǵan ásker – er-azamatty jan-jaqty jetildirýge qaýqarly memleketshil tetik ekeni aıdan anyq.