Bolashaqqa bastaıtyn baǵdarlama

Búgingi kúni álemdegi ahýal turaqsyzdanyp, kúrdelenip otyrǵany belgili. Bul bizdiń jas memleketimiz úshin de salmaqty synaq kezeńi. Jańa syn-qaterler jaǵdaıynda Qazaqstan úshin ishki turaqtylyqty, qoǵamdyq kelisimdi saqtaý mańyzdy. Sondyqtan da aldaǵy prezıdenttik saılaýdy ótkizý oryn alyp jatqan álemdik daǵdarys pen jahandyq syn-qaterlerge tosqaýyl qoıýdyń ońtaıly joly bolmaq. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev «Nur Otan» partııasynyń taıaýda ótken HVI sezinde elimizge tóngen jahandyq syn-qaterlerge ózgeshe jáne qýatty toıtarys berý kerektigin atap otyryp, bes halyqtyq reforma usyndy. Bul atalmysh reformalardyń jıyntyǵy memleketti nyǵaıtý jáne ony álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna qosý úshin jaǵdaı týǵyzatynyna senimimiz mol. – Bul – «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasyn júzege asyrýdyń joly. Bes halyqtyq reformanyń árqaısysy – zor mindet jáne el úshin orasan jumys. Mundaı reformanyń tabystylyǵy bılik pen halyqtyń tabandy erik-jigeri arqyly ǵana qamtamasyz etilýi múmkin. Usynylǵan sharalar qoǵamdyq qatynastar júıesin túbegeıli ózgertedi. Bizdiń ortaq rýhanı kúsh-qýatymyz ben bıik muratymyz – Máńgilik El. Ol bizdiń HHI ǵasyrdaǵy damýymyzǵa progress qýatyn darytatyn bolady, – dedi Memleket basshysy. El bolý máselesi, ultty saqtaý, jerdi, týǵan atamekendi qorǵaý máselesi qazaq halqy úshin qashanda tarıhı damý turǵysynan mańyzdy bolyp kele jatqany belgili. Osy atalǵan máseleler eshqashan da kún tártibinen túsken emes. Búgin de osy máseleler táýelsiz Qazaqstan memleketiniń aldynda tur. Elbasy óziniń kezekti Joldaýynda da «Máńgilik El – ata-babalarymyzdyń san myń jyldan bergi asyl armany. Ol arman álem elderimen terezesi teń qatynas quratyn, álem kartasynan oıyp turyp oryn alatyn Táýelsiz Memleket ataný edi. Ol arman turmysy baqýatty, tútini túzý ushqan, urpaǵy erteńine senimmen qaraıtyn baqytty el bolý edi. Biz armandardy aqıqatqa aınaldyrdyq. Máńgilik Eldiń irgetasyn qaladyq. Men Máńgilik El uǵymyn ultymyzdyń uly baǵdary – «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń túpqazyǵy etip aldym», dep atap ótken bolatyn. «Máńgilik El» ıdeıasyn ulttyq ıdeo­logııanyń negizi faktory retinde qaraı otyryp, ony barlyq qazaqstandyqtar qoldaıtyn ortaq, áleýmettik, etnostyq, dinı biregeılikti qamtamasyz etetin basty ustanymǵa aınaldyrý qazirgi kezeńniń basty mindeti bolmaqshy. Sonymen birge, «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasynyń negizgi irgetasy birlik ekenin umytpaǵanymyz abzal. Birlik – ol eldiń rýhanı birligi, halyq­tyń mádenı tildik, dildik, aqpa­rattyq keńistikke degen birligi. Qazaqstandyqtardyń áleýmettik, mádenı, rýhanı biregeıligin damytý ulttyq ıdeologııany damytýdyń basty faktory bolýy tıis. Kóne tarıhqa kóz júgirtsek, qýat­ty ımperııalar qurǵan túrkiler ǵasyrlar boıy ulan-baıtaq aımaqqa bılik júrgizip, at tuıaǵy jetken jerge – Baıqaldan Balqanǵa deıingi alyp dalaǵa ıelik etti. Altyn taqta otyryp bılik júrgizgen aıbarly qaǵandar men aıbyndy abyzdar «Máńgilik El» ornatýdy armandady, asyl murattaryn bolashaq urpaqqa tabystap, amanattaryn muqalmas máńgi tastarǵa qashap jazdy. Uly dala óziniń tolqymaly tarıhynda «qoı ústine boztorǵaı jumyrt­qalaǵan» mamyrajaı zamandy da, «boz taılaǵy bos keletin» alasapyran ýaqyttardy da bastan ótkerdi. «Bastyny eńkeıtken, tizeni búktirgen» túrkiler taǵdyry talqyǵa túsip, júrekti ulanynan aıyryldy. Kúńirengen Kúltegin jazbalaryna kóz salsaq, sonyń barlyǵy aǵaıynnyń azǵanynan, bereke-birliktiń azdyǵynan boldy. Abaı aıtqandaı, «alty baqan alaýyzdyq» pen «bas-basyna bı bolǵan óńsheń qıqym» eldiń sıqyn ketirdi. Aǵaıynnyń azǵanynan, birliktiń azdyǵynan bereke azdy, el tozdy. Osyndaı dáýirler almasqan almaǵaıyp zamanda Qazaq handyǵy dúnıege keldi. Bir aıta keterlik jaıt, osy kezeńde jáne odan keıingi ǵa­syrlarda paıda bolǵan handyqtar arasynda tek Qazaq handyǵy ǵana ómirsheńdigin kórsetip, tutas ultqa atyn berip, búgingi kúnge deıin jalǵasyp jetti. Kereı men Jánibek qurǵan jańa memlekettiń kóptegen ta­rıhı, áleýmettik jáne saıası astarlary bar. Shý óńirinen bastaý alǵan Qazaq handyǵy tarıhı jadynyn jań­ǵyrtyp, baıyrǵy Batys túrik qaǵandyǵynyń memlekettik dástúrin qaıta jalǵastyrdy. Bul oraıda Elbasynyń Ulytaýdaǵy ulaǵatty sózinde qazaq halqynyń tarıhı tamyrlaryn sonaý ǵun, kók túrik jáne Altyn Orda dáýirimen sabaqtastyra qaraýynda úlken mán bar dep oılaımyz. Máńgilik Eldiń tuǵyry – ulttyq memleket. Osy jerde aıryqsha aıta keteıik, Prezıdent N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda «Qazaq Eli» ıdeıasyn jaıdan-jaı kótergen joq. Máńgilik El muratyn júzege asyratyn ulttyq saıası ınstıtýt retinde áleýmettik-fılosofııalyq aınalymǵa engizdi. Biz Prezıdenttiń: «Men qoǵamda «Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy qandaı bolýy kerek?» degen saýal jıi talqyǵa túsetinin kórip júrmin. Biz úshin bolashaǵymyzǵa baǵ­dar etetin, ultty uıystyryp, uly maqsattarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy – Máńgilik El, degen ulaǵatyn udaıy basshylyqqa alýǵa tıispiz. «Máńgilik El» ıdeıasyn júzege asyratyn jáne ony odan ári damytatyn búgingi jastar ekeni belgili. Jastar osy ulttyq ıdeıany júzege asyrý úshin óz Otanyn súıetin ultjandy, patrıot bolýlary kerek. Patrıotızm bizdiń qazaqstandyq jastar úshin biriktiretin kúshke aınalýy tıis. El mártebesi, onyń asqaqtyǵy men bıiktigi, tutastyǵy men myzǵymastyǵy tek ádilettilik pen ózara syılastyq negizinde qol jetkizilýi tıis. Bir sózben aıtqanda, «Máńgilik El» ıdeıasyn ulttyq ıdeıa retinde qabyldaý búgingi Qazaqstan damýynyń ishki qajet­tiliginen, memlekettiń tutas­­tyǵyn saqtaý ıdeıasynan týyn­dap otyrǵany sózsiz. Bul ıdeıa táýelsiz memleket aldynda turǵan basty suraqqa jaý­ap berip, ulttyń bolashaqtaǵy damýyna jaǵymdy áser etýi tıis. Sonymen birge, ulttyq ıdeıa aldyńǵy qatarly jáne adamzattyń damý baǵyty men úrdisine saı keletin bolýy kerek. Mine, osy turǵydan kelgende, «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy Qazaqstan halqyn biriktiretin, eldiń basty maqsatynan shyǵatyn jáne soǵan tolyq jaýap beretin ıdeıa bolyp tabylady. Kók túriktiń atajurtynda jas memlekettiń irgesin qalaǵan Qazaqstan Prezıdenti tamyry bir týys jurtty túgendep, úzilip qalǵan Eýrazııanyń kúretamyry bolǵan Uly Jibek jolyn qaıta jandandyryp, Qazaqstan mádenıetter men órkenıetterdi jaqyn­dastyrǵan dáneker kópirge aınaldy. Alasapyran kezde el tizginin ustaǵan Nursultan Nazarbaev halqyn araıly azattyqqa bastady. Sol arqyly arqaýy úzilip qalǵan eldik dástúr jalǵanyp, tórt qubylasy túgel memlekettiń negizderi ornyqty. Memleketimizdiń áleýmettik-ekono­mıkalyq jáne rýhanı qaıta jańǵyrý kezeńinde Elbasy usynǵan jańa ulttyq tujyrymdama – «Máńgilik El» ıdeıa­sy elimizdiń erteńi úshin jasalǵan» senimdi qadam. Qazirgi álemdik ekono­mıkalyq daǵdarys jaǵdaıynda el Prezıdenti halqymyzdyń murat – múddesin qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan «Nurly Jol» Jańa Ekono­mıkalyq Saıasaty baǵdarlamasyn usyndy. Elbasymyzdyń búgingi aýmaly-tókpeli ahýalda Qazaq memlekettiliginiń týyn asqaqtatý jolyndaǵy ustanymy berik. Halyq birligi, qoǵam turaqtylyǵy, memlekettiń qarqyndy damýy – búgingi jáne bolashaq ómirimizdiń máńgilik qundylyqtary, egemendigimizdiń myqty irgetasy. Din, mádenıet, órkenıet qaqtyǵystary negizinde týyn­daǵan qazirgi zamandaǵy álem­dik shıelenisterdiń sabaqtary «Máń­gilik El» tujyrymdamasynyń mańyz­dylyǵyn kórsetedi. Osyndaı kúrdeli jaǵdaıda Nursultan Nazarbaev bastaǵan Qazaqstan túrli qıyndyqtar kórinis tapqan jahandaný zamanynda elimizdiń ulttyq múddelerin senimdi qorǵaıtyn memlekettik saıasat qalyptastyra aldy. Osy oraıda, halqymyzdyń memleket quraýshy ult retinde jaýapkershiligi qashan da joǵary ekeni túsinikti. О́ıtkeni, onyń ulttyq ózegi men qazaqy sıpaty, Máńgilik Eldiń máńgilik murattarymen astasyp jatady. Máńgilik murattar degenimizde ol – babalarymyzdyń óz Jeruıyǵyn izdep, «Qaıyrymdy qalanyń tirshiligin» keshýdi kóksegen arman – ańsary. Búginde babalarymyzdyń asyl amanatyndaı bolǵan sol kóne súrleý, kúrejol táýelsiz elimizdiń birtutastyǵyn saqtaýda ólsheýsiz úlgi, basty baǵdar bolyp qala bermek. Keshegi kók túrikterdiń rýhyn tiriltip, ulttyq sanaǵa jańa mazmun berý úshin qazaqstandyqtardy tutas qoǵamdyq ınstıtýt retinde biriktirý, onyń bas­ty qundylyǵyna ortaq murattardy toptastyrýdyń mańyzy aıryqsha. Osy turǵydan kelgende «Tilderdiń úshtuǵyrlyǵy» deıtin qaǵıdat barsha qazaqstandyqtardy uıystyrýdyń ári bir shańyraqtyń astyna basyn qosa otyryp onyń básekege qabilettiligin arttyrýdyń kepili bolyp tabylady. Elimizdiń jalpy ulttyq qundy­lyqtary barlyq etnostardyń ózine tán ulttyq negizine nuqsan kel­tirmeı, azamattyq-quqyqtyq min­detine qurmetpen qaraıdy. Alaıda, sol jergilikti memleket quraýshy ulttyń nemese memlekettiń burynnan qalyptasqan salt-dástúrlerin, ádet-ǵuryptaryn, jón-joralǵysyn syılap, quqyqtyq normalaryn buzbaýǵa, ony barynsha qadirleýge shaqyrady. Áıtse de, biz elimizdiń kópetnostyǵyn eskerip, árbir ulttyń tiline qurmet kórsetip, tilderdiń úshtuǵyrlylyǵy prınsıpin bolashaǵymyzdyń sara jolyna aparar basty Temirqazyǵymyzǵa aınaldyrýymyz kerek. Búginde barlyq qazaqstandyqtardyń tutastyǵy men tynyshtyǵyn, tatý­lyǵy men birligin saqtap bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq jolynda toqaılastyrýda irgeli qoǵamdyq ıns­tıtýtqa aınalyp úlgergen Qazaqstan halqy Assambleıasynyń orny erekshe. Osynaý qurylymnyń ózi jıyrma jyl bederinde el ómirindegi ıgi ıdeıalardyń tamyrshysy, tyń bastamalardyń qaınary, aýqymdy is-sharalardyń iske asyrýshysy bola bildi. Onyń jarqyn mysaly – qazirgi tańda qarashańyraqqa aınalǵan bilim ordasy – M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan mem­lekettik ýnıversıteti elimizdiń úde­meli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda bilikti mamandar daıarlaıtyn irgeli 10 joǵary oqý ornynyń qataryna kirip otyr. Bul bizge artylyp otyrǵan úlken senim, sonymen qatar, úlken jaýapkershilik júkteıdi. Sondaı-aq, ýnıversıtetimizde búginde Qazaqstan halqy Assambleıasy kafedrasy ashylyp óziniń jumysyn bastap ta ketkendigin aıtýǵa bolady. Kafedranyń professor-oqytýshylar quramy saıası jaǵynan saýatty, bilikti mamandarmen tolyqqan. Aldaǵy kúnde atalmysh kafedramen qosa, qoǵamdyq pánder baǵytyndaǵy Qazaqstan tarıhy, saıasattaný, áleýmettaný, fılosofııa, jalpy tarıh, fılologııa ǵylymdarynyń mamandaryn jumyldyra otyryp, «Máńgilik El» qundylyqtary ıdeıasyn nasıhattaný maqsatynda arnaıy oqý baǵdarlamasyn jasap, ony oqý úderisine engizýdi kózdep otyrmyz. Tipti, bul baǵdarlamany barlyq joǵary oqý oryndaryna pán retinde engizýdi qarastyrýymyz qajet. О́z kezeginde úlken ǵalymdar men tájirıbeli pedagog-ádiskerlerdiń basyn qosyp, «Máńgilik El – Táýelsizdigimizdiń asyl muraty» ıdeıasynyń aıasynda oqý quralyn daıyndap oqytýdyń, óskeleń urpaqty jańa qazaqstandyq patrıotızm rýhynda tárbıeleýdiń mańyzy zor. Sonymen birge, «Máńgilik El» qundylyqtaryn halyq arasynda keńinen nasıhattaý úshin «Máńgilik El» gazeti men aqparattyq-tanymdyq saıtyn, tipti, telearna ashýdyń da artyqtyǵy joq. Sonda ǵana biz babalar amanatyna adaldyǵymyzdy saqtap, urpaq aldyndaǵy boryshymyzdy ótegen bolamyz. Qasıetti qazaq jerinde ómir súrip jatqan ár ult ókilderiniń basyn qosqan Qazaqstan etnostyq quramy boıynsha ınternasıonaldyq memleket bolyp tabylady. Kelisim men birlikti tý etken elimiz – san túrli ult ókilderiniń ortaq Otany, tatýlyq ornaǵan shańyraqtyń aıryqsha úlgisi. Qazaq ultynyń mıssııasy – qoǵamda qalyptasqan birlikti, tatýlyqty saqtaý. Qazaqstandaǵy áralýan ult ókilderiniń bir otbasyndaı bolýy úshin, ekonomıkamyzdyń alǵa jyljýy úshin árdaıym yntymaq-birlikte bolýǵa tıispiz. El bolý úshin jumylǵan judyryqtaı birlik qajet. Jumahan Myrhalyqov, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, UǴA korrespondent-múshesi. ShYMKENT.