“SALAMATTY QAZAQSTANǴA” SALAÝATTY URPAQ KEREK

Qyzylorda oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Bolatbek Baımahanovpen áńgime – Sońǵy ýaqytta densaýlyq saqtaý salasynda birshama ózgeris­ter oryn alýda. Aıtalyq, “Den­saýlyq saqtaý salasynyń ulttyq biryńǵaı júıesi” ómirge ense, búginde “Salamatty Qazaqstan” memle­kettik baǵdar­lamasynyń jobasy talqylanýda. Áńgimemizdi osydan bastasaq. – Elbasynyń kelisimimen den­saýlyq saqtaý salasynyń biryńǵaı ult­tyq júıesi maquldandy. Bul júıe týraly aqparat quraldarynda túsindirme jumystar júrgizilip jatyr. О́zińiz aıtqandaı, Den­saý­lyq saqtaý salasyn damytýdyń 2010-2015 jyldarǵa arnalǵan “Sa­lamatty Qazaqstan” memlekettik baǵ­darlamasy jaqynda ǵana jaryq kórdi. Osyǵan sáıkes, sátin salsa, densaýlyq saqtaý salasynyń jańa tynysy jańa jyldan keıin ózgeshe baǵytta ashylady. Turǵyndarymyz kedergilerge tap bolmastan, ózi tańdaǵan klınıkalarynda emdele alady. Bizdiń oblysymyzda da alǵy­sharttary jasalyp jatyr. – Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin qurýǵa baılanysty Qyzylorda oblysynyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ózgerister men jańalyqtarǵa oıyssaq. – Qyzylorda oblysynyń den­saýlyq saqtaý salasy – oblys ákim­digine tikeleı qaraıtyn memle­kettik organ. Oblys ákimdigi den­saýlyq saqtaý salasyna qarjy qarastyrýda alda keledi. Máselen, oblystaǵy densaýlyq saqtaý sala­synyń bıylǵy jylǵy bıýdjeti ót­ken jylǵa qaraǵanda 31,2 paıyzǵa artty. Onyń ústine tegin medısı­nalyq kómektiń kepildik kólemi birneshe ese ósti. Elimizdegi “100 mektep, 100 aý­rý­hana” baǵdarlamasy boıynsha Qy­zylorda qalasyndaǵy aýysy­my­na 500 qaralymǵa arnalǵan emhana men 200 tósektik or­ta­­­lyqtyń qu­rylystary qarqyndy júrgizilýde. Eki qurylystyń da paı­dalaný merzimi 2010 jylǵa jos­parlanǵan. Baıqońyr qalasyndaǵy 80 tósektik perzenthana, oblystyq týberký­lezge qarsy kúres dıspan­se­riniń janyndaǵy hlorator korpý­synyń zerthanalyq ǵımaratynyń qury­lystary qarasha aıynda paı­da­lanýǵa beriledi dep josparla­nýda. Jol kartasyna baılanysty 11 nysan jóndeýden ótkizilýde. Jergilikti bıýdjetten qaralǵan qarjyǵa shalǵaı eldi mekenderdegi 22 medısınalyq beket, 9 dárigerlik am­bý­­latorııanyń qurylystary júr­gizilip, paıdalanýǵa berildi. Endigi kezekte taǵy da 10 medbe­­kettiń qu­ry­­lysyn bastaýǵa qarajat bólinip otyr­ǵandyǵyn aıta ketken jón bolar. Al aımaqtyń emdeý, aldyn alý uıymdaryn materıaldyq-tehnı­ka­lyq jabdyqtaýǵa respýblıkalyq, jergilikti bıýdjetten bólingen qar­jyǵa kardıoortalyqtyń ashylýyna qajetti ýrologııa, onkologııa sala­sy boıynsha ota jasaý bóliminiń qural-jabdyqtary, balalar aýrý­hanasy men bosandyrý mekemele­ri­ne ınkýbator, jasandy demaldyrý apparattary satyp alyndy. Emdeý aldyn alý mekemeleriniń sanıtar­­lyq avtokólikterin jańalaý maq­satynda jergilikti bıýdjet qar­jy­sy esebinen 42 avtokólik alyndy. – Salany mamandarmen qamta­masyz etý qaı deńgeıde? – Salada mamannyń atqaratyn róli zor. Ásirese, tar býynda ma­man­darǵa suranys joǵary, rentge­no­log, pedıatr, neonatolog, marfo­logtar múlde az. Desek te, obly­symyzǵa jas ma­mandardy tartý máselesinde oblys basshylyǵynyń qoldaýymen elimizdegi joǵary medısınalyq oqý oryndaryna sala mamanda­ry­nyń baryp, bitirýshi túlekterge na­sıhat jumystaryn júrgizýi nátı­je­sinde betburys jasalynýda. My­sal­ǵa, 2008 jyly – 57, 2009 jyly – 81, al bıylǵy jyly 89 jas ma­man óńirimizge kelip, qyzmet jasaýda. Osy jerde basa kórseterimiz, oblys ákiminiń qoldaýymen 2009 jyldyń 27 naýryzynda oblystyq máslıhattyń “Qyzylorda obly­sy­nyń aýyldyq jerlerine jiberil­gen medısına jáne farmasevtıka qyzmetkerlerine áleýmettik qoldaý kórsetýdiń qaǵıdasy” atty sheshimi bekitildi. Osy sheshimge baılanysty jas mamandardy aýyldyq jerlerge tartý maqsatynda jergilikti bıýd­jetten 50 mln teńge qaralyp, áleý­mettik qoldaý kórsetýdiń belgi­len­gen sharttaryna sáıkes aýyldyq jerler­ge jumysqa jiberilgen jas maman­darǵa 1 mln. teńge beriletin boldy. Bıylǵy bi­tirip kelgen 89 jas mama­nymyzdyń 43-i aýyl­dyq jerlerge attandy. Qazirgi kez­de olardyń esep-shotta­ryna qar­jy­sy aýdarylýda. Taǵy bir aıtarymyz, jyl basynda respýblıkalyq bıýdjetten densaýlyq saqtaý salasyna 455,25 shtat birlik berilip, onyń jarty­sy­nan kóbi aýdandar men aýyldar­daǵy, sonyń ishinde ana men bala den­saý­lyǵyna jaýapty mamanda­r­dyń úles salmaǵyn kóbeıtýge múmkindik jasaldy. – Mamandarmen qamtýda ıgilik­ti ister jasalyp jatqan kórinedi, al dárigerlerdiń biliktilikteri qan­daı dárejede? – Oblysymyzda 2 myńǵa jýyq dáriger, 7 myńǵa tarta or­­ta býyn qyzmetkerler bar. Olar­dyń bilik­tiligin kóterý maqsatynda barlyq múmkindikter qaras­ty­ryl­ǵan. Sa­lada sońǵy 3 jyl kóleminde res­pýblıkalyq bıýdjet­ten maqsat­ty transfertpen bólin­gen qara­jattan, oblystyń densaý­lyq saqtaý sa­la­synyń uıymdas­ty­rýshylary, qar­jy mamandary men statıkteri “menedjment” taqyry­bynda jáne bastapqy medısına­lyq kómek kórsetý júıesiniń jal­py táji­rı­belik dáriger mamandary qaıta daıar­laýdan ótti. Jańaǵy aıtqan dá­rigerlerimizdiń 90 paıyzy – eldi me­kenderde ornalasqan emdeý-al­dyn alý uıymdarynyń maman­­­dary. Onyń syrtynda jumys orny­nan alshaqtamaı oqytý ádisin qol­dan­dyq. Osy maqsatqa jergilikti bıýdjetten eki jylǵa 15 mln teńge qaralyp, ana men bala densaý­ly­ǵyn qorǵaýshy akýsher-gınekolog, balalar dárigerleri, kardıologtar men otashylar, tar býyndy maman­darymyzdy, jańa týǵan balalardyń jansaqtaý bólimindegi dárigerleri­mizdi master-klastar esebinen oqy­typ jatyrmyz. Memleketimiz ana men bala densaýlyǵyna aıryqsha mán berip otyrǵandyǵy belgili. Bıyl ana men bala densaýlyǵyn qorǵaýshy dárigerlerimizdi oqytýǵa halyqaralyq IýSAID mamanda­ryn eki ret shaqyrdyq. О́z elimizdiń joǵary mamandandyrylǵan orta­lyq­tarynyń mamandary kelip, oqy­typ, tájirıbe almasty. Jáne bir aıtarymyz, bıyl ob­lystyq medısına ortalyǵy jany­nan zamanaýı oqý quraldarymen jab­dyqtalǵan oqý trenıng orta­ly­ǵyn ashtyq. Ortalyq qashanda ma­mandardyń oqýyna, tájirıbe alma­sýyna jol ashady. Sonymen qatar, “Jol kartasy” boıynsha maman­dardy daıarlaý jáne qaıta daıarlaý­dan ótkizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólinip, qazirgi tańda S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıver­­sı­tetinde 10 jas maman qaıta daıar­laýdan ótip jatyr. – Bolatbek Bımendiuly, eli­miz­de júrek-qan tamyrlary aýrýla­ry­nyń aldyn alý maqsatynda kardıo­­ortalyqtar ashylýda. Osyǵan baılanysty ne aıtasyz? – Júrek qan tamyrlary aýrý­la­rynan qaıtys bolýshylardyń sany artyp otyrǵandyǵy jasyryn emes. Ásirese, júrek aqaýlyǵymen týatyn sábıler kóbeıip barady. Olarǵa der kezinde ota jasalsa, saýyǵyp ketýlerine ábden bolady. Úkime­timiz “QR 2007-2009 jyldarǵa ar­nalǵan kardıohırýrgııalyq jáne kar­dıologııany damytý baǵ­dar­lamasyn bekitý” týraly jarlyǵyn shyǵardy. Osy jarlyqqa baıla­nysty júrek qan tamyrlary aýrý­larynyń aldyn alý jáne ólim kór­setkishterin tómendetý maqsatynda barlyq óńirde kardıoortalyqtar ashylý kózdelgen. Bizdiń oblysy­myzda jaqynda oblystyq medı­sı­na ortaly­ǵy janynan 20 tósektik kardıoor­ta­lyq ashyldy. Kardıo­hı­rýrgııalyq ortalyqty jabdyq­taýǵa respýblıkalyq bıýdjetten 481,5 mln. teńge, jergilikti bıýd­jet­ten 150,3 mln. teńge bólindi. Qaral­ǵan qarjyǵa kerekti medısınalyq qural-jabdyqtarymyzdy aldyq. О́kinishtisi, mamandar tapshyly­ǵynan kidiris te bolyp tur. Ulttyq kardıologııa jáne ishki aǵzalardy zertteý ınstıtýtynyń mamandary jyl basynda oblysymyzǵa kelip, jalpy emdeý mekemeleri men je­del-járdem kómegindegi terapevt-dárigerlerimizge master-klass ót­kizdi. Jáne aımaǵymyzdyń 20 kardıologyn “klınıkalyq kardıo­logııa” boıynsha qaıta daıarlaý maqsatynda kóshpeli sıkl ótti. Or­talyq bolǵan soń otalar jasaly­nýy qajet. Bul isti jyl basynda ekshelep, mamandarymyzdy alys-jaqyn shet elderge bilimin kóterýge jiberdik. Reseıdiń, Baltyq jaǵa­laýlary elderi men Eýropanyń, Azııanyń myqty ınstıtýttarynda dárigerlerimiz bilimin jetildirip, júrekke ota jasaýdyń tásilderimen aınalysýda. – Meniń paıymdaýymsha, Syr aımaǵy ereksheliginiń biri –demo­grafııaǵa basa nazar aýdarýy. En­deshe, ana men bala densaýlyǵy qandaı deńgeıde? – Aımaqta demografııalyq jaǵ­daı jaqsaryp, týý kórsetkishi 2004 jylmen salystyrǵanda qazir ósip otyr. Halyqtyń ólim-jitimi respýblıkalyq kórset­kishten 1,5 ese tómen. Sábıler óli­mi kórset­kishi 7 paıyzǵa, analar óli­mi eki ese tómendedi. Bir aıta ketetin jáıt, Qyzyl­orda oblysynyń áleýmettik jaǵ­daı­yn qamtamasyz etý jáne mo­der­nızasııalaýdyń 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan ana men sábı­ler ólimin tómendetý jónindegi jos­pary ja­saldy. 18 jasqa tolǵan azamattardy skrınıngtik tekseris, 35-60 jas aralyǵyndaǵy áıelderdi jatyr moınynyń, 50-60 jas araly­ǵyn­daǵylardyń sút bezi qaterli isigin erte satysynda anyq­taý jóninde jumys júrgizilýde. Sol sııaqty, ana men bala den­saýlyǵyn qorǵaý jáne qoljetimdi medısınalyq kómek kórsetý maqsatynda jergi­likti bıýdjetten bólingen qarjyǵa perenataldy or­talyq pen qalalyq perzenthanadan 6, aýdandardaǵy bosandyrý meke­me­leri janynan jańa týǵan náres­te­ler úshin 3 jansaqtaý tósekteri ashy­lyp, olar tıesili shtattyq bir­lik­t­er men zamanaýı medısınalyq qural-jabdyqtarmen jaraqtan­dy­ryldy. Jas bosanǵan analardyń densaý­ly­ǵyn nyǵaıtýǵa jáne shala týylǵan nárestelerdi aman alyp qalý úshin qymbat turatyn dári-dármekke qajetti qarajat kólemi ósip, kóp­tegen múmkinshilik jasa­lyndy. Shalǵaı eldi mekenderdegi áıel­der men balalarǵa der kezinde shu­ǵyl medısınalyq kómek kórsetý maqsatynda sanıtarlyq avıasııa qyzmeti qalypqa keltirildi. – Turǵyndar densaýlyǵynyń taǵy bir kórsetkishi óńirdegi áleý­mettik naýqastardyń kórsetkish­te­ri­men ólshenedi desek, oblysymyz­da týberkýlez, qaterli isiktermen aýrýshańdyq órship turǵan joq pa? – Jaqynda oblys ákimdigin­de týberkýlezge qarsy jumystardy uıymdastyrý jáne onyń másele­leri tóńireginde ashyq áńgime órbi­di. Nege deseńiz, oblystaǵy indettik ahýal jaqsarǵanmen, týberkýlezdiń mýltırezıstentti túrine shaldyǵý artyp barady. Týberkýlezdiń belsendi túrin emdeý úshin 18-24 aı qajet etilse, 6 aıynda aýrýhanada ja­týy tıis. Bizdegi mundaı naýqas­tar­dy emdeıtin 40 tósek oryn bol­sa, olar qala ishinde. Soǵan oraı qalanyń shetinde or­na­lasqan ba­la­lar men jasósp­i­rimder shıpajaıyn Syrdarııaǵa kóshirip, ornyna mýl­tırezıstentti naýqastardy emdeıtin dıspanserdi 120 tósekke keńeıtý josparlanýda. Sol kezde oblystyq týberkýlezge qarsy kúres dıspan­seri men 120 tósektik mýltıre­zıs­tentti naýqas­tardy emdeıtin dıs­pan­serimiz bir ortalyqqa shoǵyr­la­nady. Sondaı-aq osy aımaqtan aýrýdyń asa meńdegen jáne dári áser etpeıtin túrine arnalǵan 40 tósektik hospıs ashý qajettigi tý­yn­dap otyr. Týberkýlezden tolyq emdelip shyǵý úshin úzbeı dári iship, 2-3 jylǵa deıin kútinip júrý qajet. Naýqastarymyzdyń aýrýhanadan shyqqannan keıin ózine salǵyrt qaraıtyny belgili. Sondyqtan da Shalqııa sanatorııin 80 tósekten 200 tósekke keńeıtý qolǵa alyndy. Qaterli isikterge kelsek, indet­tik sharyqtaý tómen túsken. Kezinde Almaty, Astana qalalaryna ji­beretin ishki aǵzalyq otalar búginde ózimizde jasalýda. Sóz sońynda Elbasymyzǵa “Sa­lamatty Qazaqstan” memlekettik baǵ­darlamasynyń ázirlenýine ba­tyl bastama jasaǵany úshin shyn jú­rekten alǵys sezimimdi bildire­min. Bul baǵdarlama densaý­lyq saqtaý salasynyń órken jaıa be­rýine bir­den-bir yqpal etpek. “Sa­lamatty Qa­zaqstanǵa” – sa­la­ýatty urpaq ke­rek. Al olardy sa­laýatty da sa­ýat­ty etip tárbıeleý – bizdiń paryzymyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Erkin ÁBIL, QYZYLORDA.