Forýmnan forýmǵa deıin

Osy aptanyń enshisindegi eleýli oqıǵalardyń biri – elordada ótetin VIII Astana ekonomıkalyq forýmy bolǵaly tur. Tórtkúl dúnıeden delegat jınap, ǵalamdyq ǵalymdardyń basyn qosatyn, Nobel syılyǵy laýreattaryn shaqyryp, jahandyq máselelerdi birge otyryp talqylaıtyn úlken sharaǵa elimiz bıyl da óz deńgeıinde daıyndalyp otyr. Jalpy, Astana ekonomıkalyq forýmynyń negizgi qyzmeti álemdik qoǵamdastyqtyń jáne Qa­zaq­stannyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq, quqyqtyq, mádenı máse­lelerine tıimdi jaýap izdep, Qazaq­stan Úkimeti, AEF-ke qatysý­shy memleketter úkimetteri úshin jáne «Úlken jıyrmalyq» mem­leketteriniń kóshbasshylary úshin usynystar ázirleý ekeni belgili. Astana ekonomıkalyq forýmy – ekonomıkalyq mindetterdi tal­qylap, sheshim shyǵaratyn Eýra­zııadaǵy birinshi únqatysý alańy. AEF-tiń maqsaty álemdik sarapshylar qaýymdastyǵyn jahandyq ekonomıkanyń eń ózekti degen máseleleri boıynsha naqty sheshim shyǵarýǵa jumyldyrý bolyp tabylady. Forýmda iri sharttar men kelisimderge qol qoıylady. Forým jumysynyń basty qorytyndysy – álem sarapshylaryna jahandyq ekonomıkanyń damý baǵyttary úshin naqty keńes berý. Jyl saıyn AEF Qazaqstannyń ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq jobalaryna mıllıardtaǵan teńge ınvestısııa tartady. Bul álemniń eń iri halyq­aralyq forýmy Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń bastamasymen jáne tikeleı qatysýymen ótkiziledi. Jyl saıyn úzbeı ótkizilip otyrǵan mundaı forýmnyń el úshin de, álem úshin de qajettiligin ańǵarý qıyn emes. Buryn-sońdy «Altynshy fo­rýmǵa az ýaqyt qaldy», «Jetinshi forýmǵa deıingi jol» degen sııaqty taqyryptarmen osy forýmnyń mán-mańyzyn júıelep jazǵan edik. Endi, mine, kezekti VIII fo­rým­dy da shejirege qosqaly otyr­myz. Endeshe, jyldaǵy dástúr­men Astana ekonomıkalyq forým­darynyń ótkenine taǵy bir sholý jasap shyǵýdy jón sanadyq. Iá, Astana ekonomıkalyq forý­my alǵash ret 2008 jyly uıym­das­tyrylǵan bolatyn. Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasyn júzege asyrý úshin Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi men Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty sol jyly «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵyn quryp, sonyń aıasynda «Jahandaný jaǵdaıyndaǵy ekonomıkalyq damýdyń zamanaýı aspektileri» taqyrybynda I Astana ekonomıkalyq forýmyn ótkizgen bolatyn. Bul forýmǵa saıasatkerler, ekonomıster, kásipkerler jáne ǵalymdar, álemniń 40 elinen 400-deı adam, sonymen qatar, 100-ge tar­ta BAQ ókilderi qatysty. Al 2009 jyly «Eýrazııanyń jahan­dyq qaterler júıesindegi ekono­mıkalyq qaýipsizdigi» atty II Astana ekonomıkalyq forýmynda elordaǵa 59 eldiń ókilderi keldi. Forýmǵa Qazaqstannan 900-deı, álemniń 59 elinen 250-den astam sheteldik qonaqtar, Qazaqstandaǵy shetel elshilikterinen 74 ókil já­ne halyqaralyq uıymdardan 69 adam qatysty. 2010 jyly III Asta­na ekonomıkalyq forýmy «Daǵda­rystan keıingi kezeńdegi turaqty ekonomıkany qurýdy qamtamasyz etý» taqyrybynda ótti. Bul joly forýmǵa álemniń 50-den astam elinen 2000-nan astam saıası jáne isker top ókilderi jınaldy. Sonymen qatar, jahandyq ekonomıkanyń damýyna baılanysty ózekti máselelerdi talqylaý úshin álemniń jetekshi ǵalymdary, qoǵam jáne BAQ ókilderi qatysqan edi. 2011 jyly IV forým «Jańa onjyldyq: syn-qaterler men perspektıvalar» taqyrybyn qamtydy. Forýmǵa álemniń 80-nen astam elinen 5000-nan asa qatysýshylar keldi. Bul joly barlyǵy 18 otyrys pen paneldik sessııalar ótkizildi. Forým nátıjesi boıynsha memorandýmdarǵa jáne yntymaqtastyq kelisimsharttaryna qol qoıyldy, sonymen qatar, G-20 memleketteri kóshbasshylary úshin álem ekonomıkasyn damytý men saýyqtyrýǵa baılanysty usy­nystar ázirlendi. 2012 jyly «Ja­handyq ekonomıkalyq ózgerý­ler: syn-qaterler jáne damý perspektıvalary» atty V Asta­na ekonomıkalyq forýmy ótkizil­di. Forýmǵa álemniń 93 elinen 8000-nan astam qatysýshy keldi. Forým barysynda ártúrli pishinde plenarlyq jáne paneldik sessııalar, konferensııalar men kongrester, jalpy, 55 is-shara ótkizildi. Nátıjesinde, 50-den astam yn­ty­maqtastyq kelisimi men memo­ran­dýmdarǵa qol qoıyldy. Sonymen qatar, G-20 kóshbasshylaryna usynystar ázirlendi. Budan basqa, forýmǵa respýblıkanyń 2000-nan astam stýdenti qatysyp, Nobel syılyǵy laýreattarynyń dáristerin tyńdady. Al VI Astana ekonomıkalyq forýmy «G-Global formatynda teńdestirilgen eko­nomıkalyq damýdy qamtamasyz etý» taqyrybyn álem nazaryna usyndy. Osy forým men tuńǵysh Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııasyna «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýby» qaýymdastyǵy 136 memleketten 12 myńnan asa qatysýshyny jınady. Forýmǵa 35 qazirgi jáne burynǵy mınıstrler, 40-tan astam halyqaralyq uıym­dar­dyń, korporasııa men kásip­oryn­dardyń jetekshileri, 10 Nobel syılyǵynyń laýreaty qatys­ty. Astana ekonomıkalyq forýmy men Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa kezinde jalpy 73 shara, sonyń ishinde, «G-Global formatynda turaqty ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etý» «Kóshbasshylar dıalogy» ótti. Tuńǵysh Daǵdarysqa qarsy dúnıejúzilik konferensııa nátıjesi boıynsha «Astana deklarasııasy» qabyldandy. VI AEF-tyń bıznes-forýmdarynyń qorytyndysy boıynsha 2,7 mlrd. AQSh dol­lary somasynda ári qaraıǵy ynty­maq­tastyq jaıly shamamen 80 kelisim men memorandýmdarǵa qol qoıylypty. Al ótken jyly jetinshi ret ótkizilgen Astana ekonomıkalyq forýmyna álemniń 139 mem­le­ketterinen bedeldi sarapshylar, belgili saıasatkerler, ekonomıka ǵylymynyń kóshbasshylary qa­tysty. Onyń basty ereksheligi, G-Global aqparattyq kommýnı­katıvtik alańy negizinde belgilengen Álemdik daǵdarysqa qarsy jospar tujyrymdamasy qabyldandy. Bıylǵy jyly forýmda eń jo­ǵary tıimdilik pen mazmunǵa basa nazar aýdarylyp otyr. Uıym­dastyrýshylar talqylanatyn máseleler sanyn qysqartyp, negizgi taqyryptarǵa basymdyq bergen. Nebári eki kún ishinde 30 mańyzdy sessııa ótkizilmek. Bul sessııalardyń barlyǵy derlik negizgi taqyryp – ekonomıkanyń basym baǵyty retindegi ınfraqurylymdy damy­tý máselesine arnalady. Bıyl­ǵy Astana ekonomıkalyq forý­mynyń negizgi taqyryby «Infra­qurylym – ekonomıkanyń turaq­ty damýynyń draıveri» dep ataldy. Bul forým – elimizge jańa kólemdi ınvestısııalar tartýdyń negizgi kózi. Qazaqstan tikeleı she­tel ınvestısııalaryn eldiń ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýy­na tartyp, keıbir arnaıy ekono­mıkalyq aımaqtardy sheteldik seriktesterdiń basqarýyna berýge nıetti. Al jyl saıyn AEF-te eń iri degen sharttar men kelisimderge qol qoıylatyndyǵyn eskersek, bıyl da forýmnan kúterimiz kóp. Sebebi, bul forýmǵa da ınvestorlardy tartý jónindegi sharalar kesheni men usynystar daıarlandy. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan».