Qazirgi kezde sát saıyn álpeti ózgerip, san qubylǵan álemdegi elderdiń bárine de jeńil bolyp otyrǵan joq. Árqaısysynyń ózine tán qıyndyqtary bar. Tipti, damyǵan memleketterdiń ózi álemdik ekonomıkalyq daǵdarystyń tyǵyryǵynan shyǵar joldy tappaı abdyrap tur deýge bolady.
Osy jahandyq qıyndyqtar bizdiń eldi de aınalyp ótpesi anyq edi. Dátke qýat eterimiz, bul qıyndyqtardy eńserýge bizdiń el qaýqarly ári qabiletti. Onyń anyq dáleli, dál qazirgi jaǵdaıda el aldynda alǵan áleýmettik mindettemelerin tolyq jáne múltiksiz oryndaýǵa memleketimizdiń áleýeti jetip-artylady. Daǵdarystyń doly ekpini kelip soqqanda, abdyraý bylaı tursyn, teńgeni erkin aınalymǵa shyǵara otyryp, naryqtaǵy baǵany turaqtandyrýda naqty sharalary jasaldy. Nátıjesinde birinshi táýlikte dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy 257-258 teńgege deıin kóterilgen ulttyq valıýtamyz kelesi kúni qaıta qalpyna kele bastady. Osyǵan qarap-aq eldiń abyrjýyna negiz joq dep bilemin. Buǵan qosa, Memleket basshysynyń bergen naqty tapsyrmalaryna oraı erkin aınalymdaǵy teńgeniń naryqta tıimdi tusqa turaqtaýy úshin barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr.
Endi memlekettiń áleýmettik mindetterine tolyǵyraq toqtalar bolsam, Memleket basshysy bul turǵyda birqatar tapsyrmalar júktedi. Nátıjesinde, barsha áleýmettik jáne zeınetaqylyq tólemder men járdemaqylar aı saıyn ýaqtyly tólenip keledi. Búginde osy tólemderdi der kezinde ári tolyq aýdarý boıynsha problemalar múlde týyndap otyrǵan joq. Munymen birge, 2016 jyly da memlekettiń barlyq mindettemeleri oryndalatynyna kepildik mol.
Búgingi kúnde áleýmettik baǵdarlamalarǵa qarastyrylǵan 1 trln. 120 mlrd. teńge qarjyny ıgerý jospar boıynsha júrgizilip keledi. Bizdiń mınıstrlik jergilikti atqarý organdarymen jáne Ulttyq ekonomıka, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrlikterimen birlese otyryp, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵalaryna qatysty kún saıyn monıtorıngter júrgizýde. Atalǵan jumystar eki zańnamalyq aktimen retteledi. Taǵy bir aıtyp óterlik jaǵdaı, jergilikti atqarý organdary deńgeıinde turaqtandyrý qorlary jumys istep jatyr. Bul degenimiz, eger áleýmettik mańyzy bar ónimderge baǵa ósip ketetin bolsa, qymbatshylyqtyń aldyn alyp, jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin atalǵan qorlar tıisti is-qımyldardy júzege asyryp, baǵanyń kóterilýine jol bermeıdi.
Dál osy kezde bizdiń mamandardyń tııanaqty júrgizip otyrǵan monıtorıngine júginsek, búginde áleýmettik mańyzdaǵy azyq-túlik ónimderi baǵasynyń kúrt ósýi baıqalyp otyrǵan joq. Oǵan qosa, bul jaǵdaıǵa qatysty problemalar týyndaǵany jóninde de aqparat túsken emes. Osyǵan qaraǵanda, elimizdiń jańa ekonomıkalyq saıasatyn saýdadaǵy kásipkerler men el turǵyndary jaqsy uqqan ba degen senim uıalaıdy.
Elimizdiń ekonomıkalyq damýymen jaqsy tanys kóptegen sarapshylar qazirgi jaǵdaıda teńgeniń erkin aınalymǵa jiberilgenine durys baǵasyn bere otyryp, memlekettiń áleýmettik mindetterdi oryndaýdaǵy is-áreketin quptaıtyndaryn bildirýde. Munyń syrtynda, Memleket basshysy el Úkimetine aldaǵy jyldyń basynan bastap, halyqtyń álsiz jikterine áleýmettik tólemderdi 25 paıyzǵa ósirýdi tapsyrdy. Bul mindet te tolyqtaı oryndalady. Sebebi, teńgeniń erkin aınalymdaǵy baǵamy áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrýǵa esh áserin tıgize almaıdy.
Sondyqtan, josparlanǵandaı 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap barlyq negizgi tólemder 25 paıyzǵa ósedi. Budan kóretinimiz, jańa aqsha-kredıt saıasatyna kóshken Qazaqstan daǵdarysqa boı aldyrmaı, áleýmettik baǵdarlamalaryn tolyqqandy iske asyrýǵa qabiletti ári qaýqarly ekeni. Eger memleket osylaısha áleýmettik mindettemelerdi oryndaýmen qatar, eldiń áleýetin kóterýdi jalǵastyra berse, bul óz kezeginde qoǵamdyq turaqtylyqtyń berik negizin quraıdy. Nátıjesinde, jańa ekonomıkalyq saıasattyń arqasynda daǵdarysty eńserip, damýdyń dańǵyl jolyna qaıta túserimiz kádik.
Osyndaı qysyl-taıań kezeńde taǵdyry qıyndyqqa urynǵan azamattarymyzdy da esten shyǵaryp almaýǵa tıispiz. Máselen, abaqtyda otyrǵan nemese odan bosap shyqqandar da memleketimizdiń qamqorlyǵynda. Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynan bosap shyqqandar negizinen ınfraqurylymdyq jobalarǵa jumysqa turdy. Naqty sandarǵa júginsek 891 azamattyń 750-i damytý baǵdarlamasymen, al 141-i «Jumyspen qamtý-2020» boıynsha jumysqa ornalasty.
Bularmen qatar qazirgi tańda Úkimet «100 naqty qadam» Ult jospary boıynsha shaǵyn jáne orta bıznesti ári qaraı damytýǵa basty nazar aýdaryp otyr. Sóıtip, halyqtyń basym bóligin ózin ózi jumyspen qamtý sharasyna tartyp, teńgeniń turaqtylyǵyn taǵy da nyǵaıta túspek. Osynaý mańyzdy sharalar júzege assa, jańa aqsha-kredıt saıasaty óz jemisin beretini anyq.
Svetlana JAQYPOVA,
Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vıse-mınıstri.