Mine, álem nazary taǵy da Astanaǵa aýdy. Keshe elordada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ómirge kelgen Astana ekonomıkalyq forýmy (AEF) saltanatty jaǵdaıda óz jumysyn bastady. Álem sarapshylarynyń biraýyzdy pikirinshe, qazir Astana ekonomıkalyq forýmynyń álemge tanymal Davos jahandyq forýmy, Sankt-Peterbýrg jáne Boao Azııalyq ekonomıkalyq forýmdarymen dárejesi teńesip úlgerdi. Osymen qatarynan segizinshi ret ótkizilip otyrǵan AEF-ke álemniń 90 elinen 3 myńnan astam delegat qatysyp otyrǵandyǵy sonyń aıqyn aıǵaǵy.
Sonymen birge bıylǵy forýmǵa 200-den astam vıp-spıker qatysady. Olardyń qatarynda premer-mınıstrler, qarjy ınstıtýttarynyń tóraǵalary, Nobel syılyǵynyń laýreattary jáne bedeldi halyqaralyq uıymdardyń basshylary bar. VIII Astana ekonomıkalyq forýmynyń basty taqyryby: «Infraqurylym – ekonomıkanyń turaqty damýynyń draıveri» dep atalady. Jalpy, búgingi órkenıet bıigindegi damý jaǵdaıynda ınfraqurylym – ekonomıkanyń kúretamyry desek, artyq aıtqandyq emes. Búginde qarqyndy damý bıigine kóterilip otyrǵan memleketterdiń barlyǵy derlik ekonomıkalyq ósý úrdisin ınfraqurylymnan bastady. Álemdegi birinshi ekonomıka dep tanylatyn AQSh óziniń qarqyndy damý shejiresin ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldarynda jol qatynastaryn damytý sharasynan bastady. Bolashaqta osy ınfraqurylym ekonomıkanyń qalpyna keltirilýine serpin berdi. Búginde bul joldy Qytaı sııaqty kóptegen elder tańdady. Elbasy Nursultan Nazarbaev jarııalaǵan «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty da elimizdiń ınfraqurylymyn túbegeıli damytýdy kózdeıdi.
Túıindeı aıtsaq, eki kún boıy elordadaǵy Táýelsizdik saraıynda jahandyq ekonomıkany tyǵyryqtan qutqarý jolynda tıimdi de basym baǵyttardyń biri retindegi ınfraqurylymdy damytý taqyryby oramdy oılar, paıymdy pikirler, naqty usynystar retinde ortaǵa salynbaq. Otyz sessııadan turatyn forýmnyń basty pikirsaıys alańy retinde Úkimet basshysy Kárim Másimov qatysqan «Eýropa jáne Azııa» forýmyn aıtýǵa bolady. VIII Astana ekonomıkalyq forýmy sheńberinde ótkizilip otyrǵan «Eýropa jáne Azııa» forýmyn Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men «Báıterek» UBH» AQ uıymdastyryp otyr. Premer-Mınıstr Kárim Másimov forýmǵa qatysýshylarǵa arnalǵan quttyqtaý sózinde elordadaǵy bul dástúrli únqatysý alańynyń jetekshi halyqaralyq sarapshylardyń, ǵalymdar men kóshbasshylardyń pikir almasý ornyna aınalǵandyǵyn atap kórsetti.
«Eýropa jáne Azııada turatyn halyqtar sany álem halqynyń úlken bóligin quraıdy. Bul álemdik IJО́-niń edáýir bóligi osynda shoǵyrlanǵanyn bildiredi. Eki sýbkontınent arasynda ornatylǵan iskerlik baılanystar memleketterdiń ekonomıkalyq ósýine, kompanııalar men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary arasynda tájirıbe jáne ozyq praktıkalarmen almasýǵa járdemdesedi», dedi odan ári Kárim Másimov. Úkimet basshysy búgingi ekonomıkalyq jahandaný jaǵdaıynda Eýropa jáne Azııa arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzyna toqtaldy. Bul yntymaqtastyqtyń ınfraqurylymdy jáne ónerkásipti damytýda, bilim berý, ınnovasııalar jáne memlekettik basqarý sektorlarynda joǵary nátıjeler kórsetip otyrǵanyn atap ótti. «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń basymdyqtary bolyp tabylatyn osy salalardy damytýǵa Qazaqstan erekshe kóńil bóledi. Memleket basshysynyń osy bastamasyn iske asyra otyryp, biz ozyq standarttardy qoldanamyz, qurylymdyq reformalardy, onyń ishinde bilim berý júıesindegi reformalardy júrgizemiz», dedi Premer-Mınıstr. Odan ári Úkimet basshysy Eýropa jáne Azııa arasyndaǵy kópir bolyp tabylatyn Qazaqstan Respýblıkasy eki aımaq arasyndaǵy jan-jaqty ǵylymı jáne ınnovasııalyq yntymaqtastyqpen yqpaldasýdy nyǵaıtýdyń bastaýshysy bolatynyna senim bildirdi. «Eýropa jáne Azııa» forýmynyń otyrysynda sóz alǵan «Sberbank Rossıı» AAQ basqarma tóraǵasy, prezıdenti German Gref Eýropa jáne Azııa qurlyqtary elderi arasyndaǵy yntymaqtastyq pen kooperasııanyń mańyzdylyǵyna jan-jaqty toqtaldy. Ol óz sózinde Qazaqstanda jasalyp jatqan ekonomıkalyq reformalardyń mańyzdylyǵy men tıimdiligine toqtaldy. Ásirese, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformasynyń ómirsheńdigin erekshe atap kórsetti. «Jaqynda jaryq kórgen bul qujatty, Qazaqstan Prezıdenti jarııalaǵan «100 naqty qadamdy» sizder oqyp úlgere aldyńyzdar ma, men bilmeımin. Men bul qujatty oqyǵan kezde mádenı eseńgireý sezimine tap bolǵanymdy aıtqym keledi», dep atap kórsetti ol. Odan ári «Sberbank Rossıı» AAQ basshysy bul qujatty «sátti memleket qurý jolynyń tamasha baǵdarlamasyna» teńedi. «Qazaqstanda álemdegi eń bir órshil baǵdarlama bastaý aldy. Men bul baǵdarlamany oqyǵan kezimde Sıngapýr úkimetiniń baǵdarlamasyn oqyp otyrǵandaı sezimde boldym. Meniń oıymsha bul baǵdarlamaǵa kóptegen eýropalyq ókimetter qyzǵanyshpen qaraıtyn bolady», dedi German Gref. Forýmda QHR «EksımBankiniń» vıse-prezıdenti San Pıng jáne Qytaı Memlekettik damý bankiniń vıse-prezıdenti Jao Ksıaoý sóz sóıledi. Memlekettik damý banki vıse-prezıdentiniń aıtýynsha, bul qarjy ınstıtýtynyń basty mindetteriniń biri ınfraqurylym, energetıka jáne kólik salasyndaǵy ári ulttyq jobalardy qarjylandyrý bolyp tabylady. QHR-dyń atalmysh qarjy ınstıtýttary Qazaqstanmen yntymaqtastyq maqsatynda da birshama tıimdi jetistikterge jetip otyr. «Báıterek» UBH» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaev óz sózinde bul pikirdi tolyq qoldady. Ulttyq holdıng basshysynyń aıtýynsha, holdıng azııalyq baǵytta Qytaıdyń qarjy ınstıtýttarymen, atap aıtqanda, Memlekettik damý banki jáne «EksımBankimen» tyǵyz jumys jasaıdy. Qazaqstan Premer-Mınıstriniń jaqyn arada Qytaıǵa jasaǵan jumys sapary barysynda osy eki bankpen jalpy kólemi 1 mıllıard 150 mıllıon AQSh dollaryn quraıtyn nesıelik kelisimderge qol qoıyldy. Qytaı kompanııalarymen birlesip iske asyrý úshin 48 jobadan turatyn tizim qarastyrylýda, olardyń ishinde 35 joba «Báıterek» holdınginiń qatystyrylýymen qarjylandyrylmaq. «Eýropa jáne Azııa elderi arasyndaǵy ekijaqty saýda-ekonomıkalyq baılanystardy damytý men nyǵaıtýda damý ınstıtýttary úlken ról atqarady», dep málimdedi forýmda sóılegen sózinde Qýandyq Bıshimbaev. «Biz Eýropa men Azııa arasyndaǵy ıntegrasııanyń jańa kezeńine aıaq basýdamyz. Qazirgi kezde negizinen túrli taýarlarmen, mashınalarmen, tehnologııalarmen saýda qarym-qatynasyn júzege asyrýdamyz. Buǵan arzan jumys kúshi tartylady», dedi óz sózinde Izraıldiń eks-premer-mınıstri Ehýd Barak. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Eýropa men Azııanyń ortasynda turǵandyqtan qazaqstandyq ekonomıka úshin Uly Jibek jolynyń jańǵyrýy erekshe mańyzdy bolmaq. «Uly Jibek joly qazirdiń ózinde jumys isteýde, alaıda, ony ári qaraı damytý úshin búgingi jahandyq únqatysý alańynda qabyldanatyn sheshimderdiń de mańyzy zor bolmaq», dedi Ehýd Barak. Sonymen birge, VIII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda «Invest in Kazakhstan» ınvestısııalyq forýmy bolyp ótti. Búginde Ortalyq Azııaǵa salynǵan ınvestısııanyń tórtten úsh bóligi Qazaqstan úlesine tıesili. «Qazaqstan bıznes úshin árqashan ashyq. Bizdiń elimiz Ortalyq Azııada bıznes júrgizýdiń eń qolaıly óńiri bolyp sanalady. Táýelsizdiktiń 24 jyly ishinde biz damý úshin myqty tuǵyr jasadyq. Sońǵy onjyldyqtarda Qazaqstan ekonomıkasy is júzinde eki eselendi. Búginde ol qýatty damyp otyrǵan álemdegi on ekonomıkanyń birinen sanalady», dedi forýmda sóılegen sózinde Úkimet basshysy Kárim Másimov. Forýmda sóz alǵan Polsha Respýblıkasynyń burynǵy prezıdenti Aleksandr Kvasnevskıı, «Forbes» iskerlik aptalyǵynyń bas redaktory Stıv Forbs jáne basqalar Qazaqstan ekonomıkasyn ártaraptandyrýdaǵy qolaıly ınvestısııalyq ahýaldy atap kórsetti. VIII AEF aıasynda Smart City úlgisimen qalalardyń ekonomıkalyq turaqtylyǵy men olardy josparlaý, qalany basqarýdaǵy ınnovasııalyq ádister máselelerin talqylaý úshin sarapshylardy jınaǵan Ýrbanıstik forým ótti. «Jańa urpaq qalasy» forýmynyń paneldik sessııasyna Astana qalasynyń ákimi Ádilbek Jaqsybekov qatysty. Búginde ǵalamshar halqynyń jartysy qalalarda ómir súredi, olardyń úlesine álemdik IJО́-niń 80%-dan astamy tıesili, dál osy jerde adam, tehnıka jáne qarjy kapıtaly shoǵyrlanǵan. – Qalalardyń qyzmeti men damýyna, olardyń ósýi men tirshiligine baılanysty máseleler men shekteýlerdi sheshýge planetanyń barlyq elderinde erekshe kóńil bólinedi, – dep atap ótti elorda basshysy. Ákimniń oıynsha, Ýrbanıstik forým qalalar damýynyń basty tapsyrmalaryn sheshetin suhbat alańy bolyp tabylady, sondyqtan, bolashaqta ol AEF baǵdarlamasynyń negizgi oqıǵasyna aınalýy múmkin. Sonymen qatar, ákim jas Astananyń joǵary jetistikteri men damýy týraly aıtyp ótti. Qala astana dárejesin alǵaly beri onyń aýqymy men halqynyń sany úsh esege, jyldyq ınvestısııa kólemi jeti esege artty. Osy jáne basqa da ózgerister Astananyń jańa sapa deńgeıine kóterilýine múmkindik berip, sonyń arqasynda, respýblıkalyq bıýdjet donorlary qataryna endi. Ákim sonymen qatar, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Astananyń aldyńǵy qatarly «aqyldy» qalalar tizimine enýi týraly maqsatty der kezinde qoıa bilgenin atap ótti. Bul turǵydan alǵanda elordada ınnovasııalyq jobalar men osy baǵyttaǵy usynystardy júzege asyratyn «Smart Astana» tujyrymdamasy jumys isteýde. Atalmysh jobalardyń arasynda Smart» kólik, «Smart» turaq, «Smart» mektep, «Smart» emhana, «Smart» kóshe jaryǵy men «Smart» BEO (Biryńǵaı esepteý ortalyǵy) bar. Ol, sondaı-aq, fransýz áriptestermen birige otyryp jasalǵan ASTAINABLE qalasy damýynyń 3 D-sımýlıatory týraly da aıtyp ótti. – Bul biregeı vırtýaldy platforma qarapaıym modelderge tıesili sheńberden shyǵýǵa múmkindik beredi jáne qalamyzdaǵy bolashaqty múmkin bolatyn dúnıelerdi kóz aldymyzǵa ákeledi, al bul óz kezeginde memlekettik bılik ókilderine sheshim qabyldaýǵa úlken septigin tıgizedi, – dep túsindirdi Ádilbek Jaqsybekov. Ákim, «Tirshilikti keshendi qamtamasyz etý» jobasyna da toqtalyp, sonyń aıasynda qoǵamdyq oryndarda, joldarda, kóshe qıylystarynda 15 myń beınebaqylaý kameralaryn jáne oǵan qosa osy kólemdegi jeke kameralardy ornatý kózdelip otyrǵanyn málimdedi. Qala basshysynyń sózinshe, bul jobalar álemdik keńistiktegi iri oqıǵa sanalatyn EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasynda erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr. Ádilbek Jaqsybekov «Jańa zaman qalalary» taqyrybynda ótken dóńgelek ústel jumysynda talqylanǵan Qazaqstanda Ýrbanıstıka ortalyǵyn ashý máselesin qorytyndy usynystar tizimine engizýge usynys jasady. Iá, bul forýmnyń ereksheligi de sonda – barlyq sessııalar men talqylaýlar «Infraqurylym – ekonomıkanyń turaqty damýynyń draıveri» taqyryby aıasynda ótti. Forýmǵa belgilengen 30 sessııanyń bári de osy ınfraqurylymdy damytý máselesine oıysady. Sebebi, ınfraqurylymdy damytý ekonomıkanyń kúretamyry ekendigi aıtpasa da túsinikti. Eki kúnge ulasatyn VIII Astana ekonomıkalyq forýymyna josparlanǵan otyz sessııanyń jartysynan kóbi alǵashqy kúnine belgilengen eken. Tańerteń ertemen bastalǵan sharada sessııalar birden birneshe zalda qatarynan ótip jatty. Sonyń biri – «Jahandyq ekonomıkadaǵy ekonomıkalyq, qarjylyq jáne monetarlyq ózgerister» taqyrybynda boldy. Aýqymdy taqyrypty qamtyǵan shara tańerteń bastalyp, keshke deıin jalǵasty. Onda «Qazirgi munaı baǵasynyń deńgeıi qanshalyqty turaqty, munaıdyń baǵasynyń tómendigi uzaq ýaqytqa deıin saqtala ma, muny biz munaı baǵasynyń jańa standarty dep qaraı alamyz ba?» degendeı máseleler kóterildi. Sonymen qatar, «Álemdik ekonomıka munaı baǵasyna qalaı áser ete alady? Tómen baǵa ekonomıkanyń basqa da salalaryna jáne óńirlerge qalaı áser etedi?» degen máseleler jan-jaqty talqylandy. Sondaı-aq, osy máselelerden týyndap otyrǵan qazirgi álemdik ekonomıkalyq turaqsyzdyqtyń aldyn alý, tyǵyryqqa tiregen kúrdeli jaǵdaılardan shyǵýdyń tetigin tabý jaıy da qyzý áńgime arqaýyna aınaldy. Bul sessııa eki bólimnen turdy. Onyń biri «О́rleýdiń ıdentıfıkasııasy» dep atalyp, onda órleýdiń jańa draıverleri: tabysy ortasha elderden joǵary tabysty elderge ótý úshin ekonomıkalyq ózgerister jáne jahandyq ekonomıkada turaqtylyq pen ósýdi qamtamasyz etý taqyryptary tilge tıek etildi. Al ekinshi bólim «Qarjylyq turaqtylyqtyń ıdentıfıkasııasy» dep atalyp, onda monetarlyq saıasat jáne onyń ekonomıkalyq ósimge áseri sóz boldy. Sondaı-aq, osy bólimde «О́ńirlik makroekonomıkalyq úderisterdiń Ortalyq Azııa men kórshi elderge yqpaly: is-áreket strategııasy» taqyrybynda únqatysý ótti. Atalǵan sessııanyń alǵashqy bólimin Londonnan arnaıy kelgen Eýropa Qaıta qurý jáne damý bankiniń ekonomıka baǵyty boıynsha atqarýshy dırektory Mattıa Romanı júrgizip otyrdy. Al ekinshisi bóliminde Bı-bı-sı-diń bıznes taqyrybyn júrgizýshi ataqty tilshisi Lında Iýe sóz tizginin ustady. Sessııalarǵa Qazaqstan tarapynan Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev jáne Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaev qatysty. Al sheteldik qonaqtardan Búkilálemdik banktiń damý perspektıvalary tobynyń aǵa ekonomısi Djon Baffs, Eýrazııalyq damý bankiniń ókili Dmıtrıı Pankın, Eýropalyq ınvestısııalyq banktiń ekonomıka departamentiniń dırektory Debora Revoltella, Búkilálemdik banktiń Eýropa jáne Azııa boıynsha óńirlik basqarmasynyń bas ekonomısi Gans Tımmer, Reseı bankteri assosıasııasynyń vıse-prezıdenti Oleg Preksın, Eýropalyq komıssııanyń burynǵy tóraǵasy, Italııanyń eks-premer-mınıstri Romano Prodı, Azııa damý bankiniń vıse-prezıdenti Jang Venchaı jáne basqalar boldy. «Jahandyq ekonomıkanyń ósimi men turaqtylyǵyn qamtamasyz etý» sessııasy barysynda sóılegen sózinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaev aldaǵy ýaqyttary Qazaqstannyń ekonomıkalyq damý kórsetkishteri jaqsaratynyn atap ótti. «Jahandyq ózgeristerge qaramastan, Qazaqstan aldaǵy jyldary ekonomıkanyń damý kórsetkishterin jaqsartady degen boljam bar. Reseı rýbliniń devalvasııasyna jáne IJО́-niń 1,5 paıyzǵa deıin tómendep ketýine qaramastan, Qazaqstan óziniń IJО́-sin 1,8 paıyz kórsetkishinde saqtap qala aldy. Bul sonshalyqty jaman kórsetkish emes. Onyń ústine, jyldyń sońyna deıin onyń deńgeıi 3,5 paıyzdan joǵary bolady dep kútilýde», dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, jańa ekonomıkalyq serpinge Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy áriptestermen tyǵyz naryqtyq yqpaldastyqtyń, shetel ınvestorlaryn tartý jáne jahandyq kóliktik-logıstıkalyq jobalarǵa qatysý arqyly qol jetkizý kózdelýde. «Bizdiń el tabıǵı resýrstarǵa baı, sondaı-aq, bizdiń eki iri kórshimiz bar, olar álemniń eń baı elderi qatarynda. Álemdik ekonomıkadaǵy qazirgi ahýaldy eskere otyryp, Qazaqstanǵa úlken syn-qaterlermen qatar zor múmkindikter de týyp tur. «Jibek joly» bastamasy jaıly bilemiz. Qazaqstan bul jolǵa alǵashqylardyń biri bolyp qosylyp, Eýropany álemniń ózge de bólikterimen baılanystyrýdy maqsat tutady. Biz EAEO aıasyndaǵy strategııalyq áriptestermen birge yqpaldastyqty tereńdete beretin bolamyz. Qytaıdan Eýropaǵa qaraı baǵyt ustanatyn «Jańa Jibek joly» baǵdarlamasyna da belsendi qatysady. Qazaqstan osy múmkindikterdi tolyqtaı paıdalanatyn bolady. Tikeleı sheteldik ınvestısııalar bolý úshin bul múmkindikter qajet. Ol úshin ınvestorlarǵa erekshe jaǵdaılar jasalýda. Múmkin, shetel ınvestorlary Qazaqstannyń jańa sektorlaryna da tartylýy yqtımal», dedi E. Dosaev. Ulttyq ekonomıka mınıstri, sondaı-aq, osy jyldyń sáýirinde Qazaqstan men Qytaı arasynda jańa zaýyttar qurylysy úshin 24 mlrd. dollar somasyndaǵy ózara túsinistik memorandýmyna qol qoıylǵanyn eske salyp ótti. «1 qańtardan bastap yntymaqtastyqtyń jańa úlgisine kóshtik. Ol – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýy. Qazir Qazaqstan ekonomıkasyn damytýǵa zor múmkindik týyp otyr», dedi ol. Aıtpaqshy, «Jibek joly» týraly taqyryp Astana ekonomıkalyq forýmynyń jeke bir sessııasyna da arqaý boldy. «Uly Jibek jolynyń qaıta jańǵyrýy: jańa ekonomıkalyq keleshegi» dep atalǵan paneldik otyrysqa sheteldik ǵalymdar, sarapshylar qatysyp, osy taqyryp tóńireginde oılaryn ortaǵa saldy. Uly Jibek jolynyń qaıta jańǵyrýy kórinisi ekonomıkalyq jáne geosaıası jaǵdaıda qalaı órbıdi? Uly Jibek jolynyń ekonomıkalyq áleýeti qandaı? О́zara tabysty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý joldary qandaı? Eldiń ekonomıkalyq damýyna ınfraqurylymdyq jobalardyń áseri qandaı? Mine, osy suraqtarǵa jaýap izdegen sarapshylar taqyrypty tereńnen talqylady. Osy otyrysta Qazaqstan Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev búginde elimizde jańa ınfraqurylymdyq joba talqylanyp jatqanyn, onyń aıasynda Beıjiń – Astana – Qazan – Máskeýdi baılanystyrý kózdelip otyrǵanyn málim etti. «Qazaqstan óz tarapynan da Uly Jibek jolyn jańǵyrtý tujyrymdamasyn ilgeriletip otyr. Bul maqsatty Prezıdent Nursultan Nazarbaev usynǵan «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty kózdeıdi. Qazaqstan búgingi kúni óńirdegi iri ekonomıka bolyp tabylady. Jyl saıyn elge 11-14 mlrd. dollar tikeleı ınvestısııa tartylady», dedi B.Saǵyntaev. Qazaqstan Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary atap ótkendeı, sońǵy jyldary Qazaqstanda ınfraqurylymdyq aýqymdy jobalar júzege asyrylyp jatyr. «Memleket basshysy Eýrazııalyq transkontınenttik dáliz salýdy tapsyrdy, ol Azııadan Eýropaǵa kedergisiz júk tranzıtin qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul dáliz eki baǵyt boıynsha ótetin bolady: Qazaqstan, Reseı aýmaǵy arqyly Eýropaǵa jáne Qazaqstan arqyly Qorǵastan Aqtaý portyna deıin jáne ári qaraı Kaspıı arqyly Ázerbaıjanǵa, odan keıin bul jol Grýzııa arqyly ótedi. Bul baǵyttyń aıasynda Prezıdent búkil eldiń aýmaǵy boıynsha Aqtaý teńiz portyna deıin jańa temirjol salý mindetin qoıdy», dedi B.Saǵyntaev. Sondaı-aq, forým barysynda Qytaıdyń Qazaqstanǵa «Jibek joly» ekonomıkalyq beldeýin qurýǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekendigi aıtyldy. Bul týraly «Jibek joly» qorynyń prezıdenti Vang Iаndjı málim etti. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan Qytaı úshin óńirdegi eń basymdyqqa ıe strategııalyq áriptesteriniń biri. Byltyr eki el arasyndaǵy saýda aınalymy 22 mlrd. AQSh dollarynan asyp jyǵylǵan. «Sońǵy jyldary eki kórshi elderdiń yqpaldastyǵy óte mańyzdy kezeńge qadam basty. О́tken jylǵy 17 qyrkúıekte QHR Tóraǵasy Qazaqstan Prezıdentine «Jibek joly» jobasynyń ekonomıkalyq beldeýin birlesip júzege asyrý jóninde usynys aıtqan bolatyn, bul óz kezeginde Qazaqstannyń Qytaı úshin qanshalyqty mańyzdy seriktes ekendigin kórsetedi», dedi ol. B.Saǵyntaevtyń sózine qaraǵanda, aldaǵy jyldary Qazaqstan men Qytaı iri ınvestısııalyq jobalar boıynsha belsendi yqpaldastyq ornatatyn bolady. «Qazaqstanda qazirgi ýaqytta kóptegen ınfraqurylymdyq jobalar men josparlar qolǵa alynýda. Bizdiń qor Qazaqstanǵa ınfraqurylymdyq resýrstardyń kapıtalyn qoldaýǵa múddeli», dedi Vang Iаndjı. Sondaı-aq, Qytaı Halyq Respýblıkasy Jibek joly boıyndaǵy ınfraqurylymdy damytýǵa qyrýar qarjy bólýdi josparlap otyr eken. Bul jóninde Birikken Ulttar Uıymy Damý baǵdarlamasynyń basshysy Helen Klark forýmda sóılegen sózinde tilge tıek etti. «Kez kelgen memlekettiń damýyna aıryqsha úles qosatyn bıznes túrleri bar. Olar – taza energııa, kólik jáne óndiris. Sondyqtan búgingi Astana ekonomıkalyq forýmynyń taqyryby ınfraqurylymǵa arnalǵandyǵy meni qatty qýantady. Meniń erekshe atap ketkim kelip turǵany – osy ınfraqurylym salasynda Ortalyq Azııa óńirinde, ásirese, Qazaqstanǵa jaqyn aımaqta orasan úlken jobalar josparlanýda. Jýyrda Qytaıda bolǵanymda, qorynda 100 mlrd. dollarǵa jýyq qarajaty bar ınvestısııalyq kompanııanyń bolashaq josparlarymen tanystym. Qytaıdaǵy «Bir jol – bir qurylys» degen baǵdarlama boıynsha Jibek joly boıyndaǵy ınfraqurylymdy damytýǵa 40 mlrd. dollar quıý josparlanǵan», dep atap ótti H.Klark. Forým barysyndaǵy kezekti sessııalardyń biri «Afrıka – álemdik ekonomıkanyń kelesi draıveri» dep atalǵan bolatyn. Oǵan Qazaqstan tarapynan Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov qatysty. Ol óz sózinde Afrıka elderi men Qazaqstan «jasyl energetıkany» damytý salasynda birlese jumys isteı alatynyn alǵa tartty. «Biz EKSPO-2017 kórmesin ótkizýge, sol arqyly «jasyl energetıka» boıynsha jumystardy bastaýǵa múmkindik aldyq. Ázirge Qazaqstan «qońyr», tipti, «qara» energetıkaly el bolyp otyr. Sebebi, qazir biz jalpy energetıkadan tek eki paıyz «jasyl energetıka» shyǵaryp otyrmyz. Biraq 2050 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 50 paıyzǵa jetkizgimiz keledi», dedi E.Ydyrysov. «Afrıkanyń saıasatynda da jasyl ekonomıka mańyzdy rólge ıe ekenin bilemiz. Bul turǵyda da Qazaqstan men Afrıka birge jumys isteı alatyn edi. Biz osy baǵytta birlesken baǵdarlama ázirledik. EKSPO-2017 kórmesine qatysý úshin damýshy alpys eldi tańdadyq. Sebebi, biz damý ústindegi elder óz tájirıbesimen bólissin deımiz. Osy ýaqytqa deıin EKSPO kórmesine qatysý úshin damýshy elder óz múmkindikterin tanystyrǵan eki semınar ótti. Kelesi semınarda Afrıka elderi de 2017 jylǵy kórmege qatysý úshin ózderin jaqsy tanystyra alady dep oılaımyn. Sonymen qatar, sizder de kóp nárse úırene alatyn edińizder», dep atap ótti Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri. «Qazaqstan Afrıka elderi úshin adamı kapıtalǵa ınvestısııa salady. Sondyqtan, biz birqatar baǵdarlamalar ázirleı bastadyq. Árıne, Afrıkada bolǵan úlken «apattardyń» biri ebola derti boldy. Biz sol kezde BUU-nyń ebola jónindegi qoryn qoldadyq. Afrıka odaǵy ebolaǵa qatysty óz qoryn qurǵan kezde Qazaqstan qarjylaı kómek kórsetken bolatyn. Endi, birqatar basqa baǵdarlamalardy júzege asyrsaq pa deımiz. Joǵaryda aıtqanymdaı, bilim – eń negizgi aspektilerdiń biri. Sondyqtan, qazir biz BUU-nyń Damý baǵdarlamasymen birge Afrıkanyń jastary úshin oqytý baǵdarlamalaryn ázirlep jatyrmyz. Afrıkadan alǵashqy jastar legi 2015 jyldyń jazynda Qazaqstanǵa oqýǵa kele bastaıdy. Olar buryn tájirıbemiz bar energetıka, aýyl sharýashylyǵy, medısına salalarynda bilim alatyn bolady. Biz alǵashqy stýdentterdi qýana qarsy alamyz», dedi E.Ydyrysov. Ydyrysov bul baǵdarlama aldaǵy ýaqytta jalǵasady degen úmitin jetkizdi. VIII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy bıznes múmkindigi» taqyrybynda sessııa ótti. Atalǵan jıynda shetelden kelgen birqatar sarapshylar ekonomıka salasy tóńireginde pikirtalas júrgizdi. Sessııaǵa Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń (EEK) Básekelestik jáne antımonopolııalyq retteý jónindegi alqa múshesi Nurlan Aldabergenov, EEK qarjy saıasaty jáne ekonomıka boıynsha alqa múshesi Tımýr Súleımenov, EEK alqa múshesi Ara Nranıan, Armenııa kásipkerler jáne ónerkásipshiler odaǵynyń birinshi vıse-prezıdenti Nektar Manýkova, Belarýs Respýblıkasy «О́nerkásipshiler jáne kásipkerler konfederasııasy» kommersııalyq emes uıymy dırektorynyń orynbasary Vıacheslav Vınnık, Qyrǵyz ónerkásipshiler jáne kásipkerler odaǵynyń prezıdenti Jyrǵalbek Saǵynbaev keldi. Oǵan tóraǵalyq etken «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Rahym Oshaqbaev qonaqtarǵa qosh keldińizder deı otyryp, basqosýdaǵy taqyryptyń mánin túsindire ketti. Onyń aıtýy boıynsha, eýrazııalyq ıntegrasııa jaǵdaıynda bıznes júrgizýdiń tájirıbelik máselelerin talqylap, pikir almasýǵa jasalyp otyrǵan osyndaı múmkindikti tıimdi paıdalanyp, sessııaǵa qatysýshylarǵa óz oılaryn ortaǵa salýdyń mańyzy zor. Sonymen qatar, forým aıasyndaǵy sessııada EAEO Iskerlik keńesin qurý jónindegi kelisimge qol qoıyldy. Aıta keteıik, Iskerlik keńes Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Armenııa jáne Qyrǵyzstannyń iri bıznes-qaýymdastyqtarynyń sheshimimen qurylyp otyr. Al EAEO Iskerlik keńesi Qazaqstan, Belarýs jáne Reseıdiń iri bıznes-qaýymdastyqtaryn biriktiretin «Bıznes-dıalog» alańyn almastyrady. Oǵan Odaqqa qabyldanatyn jańa músheler de enetin bolady. R.Oshaqbaevtyń aıtýyna qaraǵanda, atalǵan keńestiń bizdiń elge bereri mol. Osynyń arqasynda biz barlyq bes memlekettiń bıznes-qaýymdastyqtarymen tikeleı baılanysqa shyǵyp, olarmen birlese otyryp jumys jasaýǵa múmkindik alamyz», dep atap ótti R.Oshaqbaev. Sonymen qatar, EAEO-ǵa múshe memleketterdiń belgili bir salalarda obektıvti túrde básekeles bola alatyndyǵy jáne múddeleriniń ortaq bolatyndyǵymen erekshelenetindigin atap kórsetti. Sondaı-aq, Keńes músheleriniń jyl saıynǵy bas qosyp turýy osy kelisimniń jańalyǵy bolatyndyǵyna nazar aýdardy. EAEO qarapaıym kásipkerge ne usyna alady, onyń jartyjyldyq jumys nátıjesi qandaı jáne osydan keıingi damý barysy, qaı múmkindikterge qol jetkizetindigi jóninde, sonymen qatar, keshegi jáne búgingi ekonomıkalyq jaǵdaıdyń artyqshylyqtary barysynda qajetinshe suraqtarǵa tolyqtaı jaýap berilip, forým aıasyndaǵy sessııada osy máselelerdiń egjeı-tegjeıli qamtylatynyn atap ótti. Jáne de R.Oshaqbaev 182 mln. tutynýshysy bar, syrtqy saýda aınalymy 1 trln. dollardy quraıtyn alyp naryqta bıznestiń ınvestısııalar tartýǵa, jańa óndiris oryndaryn qurýǵa, syrtqy naryqqa taýarlaryn ilgeriletýge úlken múmkindikke ıe ekendigin tilge tıek ete otyryp, taqyrypqa oraı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy bıznes úshin tıimdilik tetikterin tarqatyp aıtty. Kelesi kezekte sóz alǵan EEK-tiń Básekelestik jáne antımonopolııalyq retteý jónindegi alqa múshesi Nurlan Aldabergenov ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynda qurylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń antımonopolııalyq organynyń quzyryna EAEO transshekaralyq naryǵyndaǵy básekelestik qaǵıdalarynyń saqtalýyna baqylaý júrgizý tapsyrylǵandyǵyn aıta kele, antımonopolııalyq áreket etý sharalaryn qoldaný, onyń ishinde qaǵıda talaptaryn buzýshylarǵa aıyppuldar salý jáne tergeý júrgizý de atalǵan organnyń quzyryna berilgendigine toqtaldy. Sondaı-aq, Mınsk qalasynda EAEO týraly sharttyń jáne EAEO organdarynyń sheshimderiniń oryndalýy boıynsha týyndaǵan daýlardy qarastyratyn EAEO soty óz jumysyn bastaǵandyǵyn atap ótti. Bul rette EEK transshekaralyq naryqtaǵy básekelestiktiń ortaq qaǵıdalarynyń saqtalýy boıynsha baqylaýdy júrgizý úshin barlyq qajetti normatıvtik baza qabyldanǵan. Jáne de aǵymdaǵy jylǵy 12 mamyrda básekelestiktiń ortaq qaǵıdalarynyń saqtalýyn baqylaý boıynsha EEK quzyryn júzege asyrý barysynda qupııa aqparatty jáne jaýapkershilikti qorǵaý men jarııalamaý týraly kelisim kúshine endi, dep atap kórsetti N.Aldabergenov. Sondaı-aq, básekelestik qaǵıdalaryn buzýdyń aldyn alý boıynsha EAEO múshe memleketterdiń ulttyq antımonopolııalyq organdary men Komıssııa arasyndaǵy quzyretterdi belgileý, sondaı-aq, ótinishterdi qarastyrý rásimderi, josyqsyz básekelestik týraly isterdi qaraý jáne tergeýler júrgizý máseleleri, EAEO transshekaralyq naryǵynda basymdyq jaǵdaıdy paıdalaný týraly jáne básekege qarsy kelisimder týraly túsindirildi. Aıtar bolsaq, Básekelestik jáne antımonopolııalyq retteý jónindegi alqa múshesi Nurlan Aldabergenov pen Ulttyq kásipkerler palatasynyń basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov О́zara túsinistik jáne áriptestik memorandýmyna qol qoıý barysynda UKP pen EEK arasyndaǵy ortaq jumys toby kúmándi básekeniń, básekelestikke qarsy kelisimderdiń faktilerin anyqtap, olardy EEK qaraýyna joldap, tıisti sheshimderge qol jetkizip, ekijaqty kelisim talaptaryna sáıkes shara qoldanyp otyrýǵa qol jetkizilmek. Biz óz isimizdi shetel tájirıbesin negizge ala otyryp júrgizetin bolamyz. Kez kelgen memlekettiń ózindik erekshelikteri jáne kemshilikteri bolady, soǵan baılanysty ár eldiń ózine saı utymdy tustaryn ózimizdiń ekonomıkalyq naryqta paıdalanýymyz qajet. Tap qazirgi ýaqytta túsindirme jumysy qyzý júrip jatyr. Oǵan sebep, birinshi kezekte bıznes múmkindigin ıgerý úshin kópshilik bul másele jaǵdaıyn túsinip alýy qajet, dedi ol. Sessııa kópshilik tarapynan aıtylǵan pikirtalastar men baıandamalar legine oıysyp, forým aıasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy bıznes múmkindigi taqyrybyna baılanysty suraqtar qoıyldy. Osy rette ózindik paıymyn aıtqan EEK alqa múshesi Ara Nranıan osyndaı qyzmet baby sebep bolyp, sondaı-aq, birqatar elderdiń birikken jumysynyń arqasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń elordasy Astanany kórgenine rızashylyǵyn jetkizdi. Tap osy yntymaq pen kelisimniń bastamasy ekonomıkalyq odaqtyń nátıjesi ekendigin aıta otyryp, kópshilikti forýmnyń ashylýymen quttyqtady. Kelesi kezekte ekonomıka salasyna qatysty bolsyn nemese kez kelgen salada nátıjege qol jetkizý úshin birinshi kezekte básekelestik qajet ekendigin atap ótti. Ár memleket básekelestik máselesin durys jolǵa qoıyp, saýda naryǵynda qyzmet kórsetý qaǵıdaty qalyptasýy kerek, dep atap aıtty. Bıznes úshin memleketter arasynda osy salany jaqsy qamtyǵan ári damytqan elderdiń ozyq tájirıbelerin úırenýimiz kerek, jumysymyzda oǵan basymdyq berip, óz júıemizdi qalyptastyrýymyz qajet, dedi A.Nranıan. Bul oraıda sheteldik sarapshynyń oıyn jalǵaǵan Nektar Manýkova Armenııa ekonomıkasyna qatysty aqparattar aıtyp, osyndaı qysqa ýaqyt ishinde kóptegen mindetter atqarylǵandyǵyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, Armenııa eli EAEO-ny barynsha paıdaly birlestik dep sanaıdy. Onyń taýarlardy jyljytý negizin ońtaıly jolǵa qoıǵan odaq dep esepteletindigine nazar aýdardy. Osy Odaqtyń arqasynda biz mıllıondaǵan naryqqa shyǵyp otyrmyz, onyń bolashaǵy zor ekendigine senim mol. Bizdiń elimiz paıdaly saýda rejimin burynnan qoldanyp keledi. Ár damyǵan jáne damýshy memleket ekonomıka salasyn durys jolǵa qoıǵandyǵymen erekshelenedi, dedi ol óz sózinde. VIII Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda ótken bul sessııa jaǵymdy jańalyqtar men yntymaqqa oıysqan pikirtalasqa toly boldy. Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda keshegi kúni ótken mańyzdy sharalardyń biri «Turaqty damýdy qarjylandyrýdaǵy ınnovasııalyq sheshimder: áleýmettik jelilerdiń róli» taqyrybyndaǵy halyqaralyq konferensııa boldy. Bul is-sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Investısııalar jáne damý mınıstrligi men BUU Ekonomıkalyq jáne áleýmettik máseleler jónindegi departamentimen birigip uıymdastyrylǵan memlekettik basqarý, ınfokommýnıkasııalyq tehnologııalar men elektrondy úkimetti damytý salasyndaǵy 20-dan asa sheteldik sarapshylar qatysty. Konferensııanyń spıkerleri retinde Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev, osy mınıstrliktiń Baılanys, aqparattandyrý jáne aqparat komıtetiniń tóraǵasy Sáken Sársenov, BUU EÁMD Elektrondy úkimet basqarmasynyń basshysy Vınchenso Akvaro, BUU Ekonomıkalyq damý jónindegi bas hatshysynyń kómekshisi Lennı Montel, BО́D Atqarý komıtetiniń bas dırektory Nýrýdın Mýhıtdınov, IDC vıse-prezıdenti Stıven Frantzen jáne taǵy basqalar sóz sóıledi. Konferensııany ashqan elimizdiń Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev qatysýshylardy forýmnyń bastalýymen quttyqtady. «Bizdiń búgingi sharamyzǵa memlekettik mekemeler men halyqaralyq uıymdardan, aqparattyq tehnologııa salasyndaǵy kompanııalardan 100-den astam ókil qatysýda», deı kele bul konferensııanyń ótken jyly osy forýmda qozǵalǵan «Elektrondy úkimet-2014» basqosýynyń jalǵasy retinde kórinetindigin de atap kórsetti. Osy rette Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń sheshimimen 2013 jyly qabyldanǵan «Aqparattyq Qazaqstan-2020» memlekettik baǵdarlamasynyń júzege asyrylyp jatqandyǵyn eske saldy. Búgingi kúni Qazaqstanda «elektrondy úkimet» qalyptasty dep aıtýǵa da bolady. О́ıtkeni, Birikken Ulttar Uıymynyń «Adamdar úshin elektrondy úkimet» reıtıngi boıynsha ótken jyly Qazaqstan álemniń 193 eliniń arasynda 28-orynǵa ıe boldy. Al, Búkilálemdik ekonomıkalyq forýmnyń jelilik daıyndyq ındeksi boıynsha Qazaqstan 2014 jyldyń qorytyndysynda 143 eldiń ishinde 40-shy orynǵa taban tiredi. Qazaqstanda ınternet jelisi paıdalanýshylarynyń tyǵyzdyǵy 70 paıyzdy quraıdy. Aýyldy jerdegi baılanysty qamtamasyz etýge arnalǵan CDMA/EVDO (Evolution Data Optimized) baılanys standarttary engizilgen. Qalalarda FTTH (Fiber to the home) standarttary qoldanylady. Endi, 3G jáne 4G tehnologııalaryn engizý jónindegi jumystar jalǵasýda», dedi mınıstr. Sonymen qatar, búgingi kúni memlekettik qyzmetterdiń «Elektrondy úkimet» jáne mobıldi úkimet quraldarymen júrgiziletindigin, sondaı-aq, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary da belsene jumys isteıtindigin málimdedi. «Elektrondy úkimet» ınfraqurylymy arqyly 700-den astam qyzmetter men servıster kórsetilýde. 2012 jyldan bastap, barlyq lısenzııalar tek elektrondy túrde ǵana beriletin boldy. Al mobıldi úkimet arqyly qazirgi kúni azamattarǵa 50-den astam qyzmet pen servıs qoljetimdi bolyp otyr. 2016 jyly mobıldi úkimet arqyly kórsetiletin qyzmetter men servıster sany 100-ge deıin jetetin bolady. Munyń syrtynda halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary arqyly beriletin memlekettik qyzmet túrleriniń sany da jylma -jyl ósý ústinde. Máselen, ótken jyly ǵana halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary arqyly 25 mıllıonnan astam qyzmetter kórsetildi. Osymen qatar, Áset Isekeshev Memleket basshysynyń bastamashyldyǵy boıynsha halyqqa kórsetiletin memlekettik qyzmetterdi neǵurlym sapaly ete túsý úshin álemniń aldyńǵy qatarly elderiniń tájirıbesine sáıkes «Azamattar úshin úkimet» memlekettik korporasııasyn qurý josparlanyp otyrǵandyǵyna toqtaldy. «Jańa tehnologııalardyń júıeli túrde paıda bolatyndyǵyn eskere otyryp, biz damýdyń álemdik trendteriniń negizinde birqatar baǵyttardy damytýǵa yqpal etetin jańa zań jobasyn ázirledik. Ol zań jobasy bizge ashyq memleketti qalyptastyrýǵa, aqparattandyrýdyń servıstik modýlderin qurýǵa, arhıtektýralyq quraldaryn engizýge, aqparat salasyndaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etýge kómektesetin bolady. Bul iste halyqtyń aqparattyq, sandyq tehnologııalyq saýattylyǵyn kóterýdiń mańyzy zor. Bul jóninde jaǵdaıymyz da jaman emes. 2014 jyldyń qorytyndysyndaǵy zertteýler boıynsha, el halqynyń «kompıýterlik saýattylyǵy» biz bul zańda kózdelgen negizgi baǵyttar birqatar nátıjelerge qol jetkizýimizge múmkindik beredi dep esepteımiz. Máselen, ashyq úkimetti qalyptastyrý nátıjesi de memleket halyqqa neǵurlym jaqyn bola túsedi, halyqtyń memleketke degen senimi artady. Al, servıstik modýlderdi engizý nátıjesinde orta jáne shaǵyn bıznes jaqsy damyp, aqparattyq tehnologııalar salasyndaǵy kompanııalardyń ónimderin satý múmkindikteri ulǵaıatyn bolady. Sondaı-aq, bıýdjettik qarajatty únemdeı túsýge de jaǵymdy yqpal etedi. О́ıtkeni, serverler, baǵdarlamalar men bul jónindegi jumystar qazirgideı jekelep satyp alynbaıtyn bolady. Máselen, aýtsorsıngtik modýlge kóshý nátıjesinde memlekettik organdardyń ózderiniń serverlik-qural jabdyqtaryna júıelik-tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi satyp alý shyǵyndary 2020 jylǵa taman 30 paıyzǵa qysqara túsedi dep eseptelip otyr», degen Áset Isekeshev osy 2020 jylǵa taman halyqtyń sandyq tehnologııalardy paıdalaný jónindegi saýattylyǵy da 80 paıyzǵa deıin kóteriletindigin aıtyp ótti. Qazaqstanda qazirgi kúni ashyq málimetter boıynsha qyzmet kórsetetin portal jumys isteýde. Onda kólik, bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, qaýipsizdik jáne basqa da salalar boıynsha málimetterdiń 219 toptamasy ornalastyrylǵan. Sonymen qatar, áleýmettik jelilerdi paıdalanýshylar sany da artyp keledi. Mine, osy jáne basqa da máselelerdi aıta kele Investısııalar jáne damý mınıstri búgingi ótip jatqan konferensııa atalǵan salany damytý úshin mańyzdy bolyp esepteletindigine toqtala ketti. Konferensııa jumysyna tabys tiledi. Konferensııa barysynda oǵan qatysýshy sheteldik qonaqtar da óz oı-pikirlerin bildirdi. Máselen, BUU Ekonomıkalyq damý jónindegi bas hatshysynyń kómekshisi Lennı Montel Qazaqstan Prezıdenti qolǵa alǵan 5 reforma Qazaqstan Úkimeti men BUU arasyndaǵy aqparattyq qoǵamdy jáne elektrondy úkimetti damytý jónindegi yntymaqtastyqqa jana serpin beredi degen senimin jetkizdi. «Astana ekonomıkalyq forýmy 100 naqty qadamdy júzege asyrý jónindegi Ult jospary jarııalanǵan kúnniń erteńine ótip otyr. Bul Ult josparynda aqparattyq qoǵam men elektrondy úkimetti odan ári damytý máseleleri keńinen qamtylǵan eken. Onyń nátıjeleri Qazaqstannyń damýyna jáne BUU-men yntymaqtastyqtyń artýyna jaqsy serpin beredi dep esepteımin», dedi Lennı Montel. Is-shara uıymdastyrýshylarynyń aıtýynsha, konferensııanyń taqyryby óte ózekti. Eger burynda áleýmettik jeliler tildesý jáne kóńil kóterýdiń quraly retinde paıdalanylsa, al búginde olar aqparattandyrý, talqylaý alańdaryna, azamattyq jumyldyrý, sondaı-aq, turaqty damýdyń qarjylandyrý quraldaryna aınalýda. «Biz ómirlik ustanymy belsendi adamdardyń aýyr syrqatpen naýqastanǵan balalardy emdeý úshin toptarǵa birigip nemese ózdiginen qarajat jınap, qaıyrymdylyq qor