Tıimdi ádister tabý – úlken mindet

Májilistiń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnár Yqsanovadan apatty oqıǵalardan zardap shegip, múgedek bolyp qalǵan jandardyń zárý máselelerine depýtattar tarapynan qandaı kómekter jasalyp jatqany týraly suraǵan edik.        – Apatty jaǵdaılardan alǵan soq­q­ylardan kembaǵal bolyp qal­ǵan jandardyń proble­masy qazir búkil álemniń áleýmettik másele­sine aınalyp otyr. Bizdiń elimizde osyndaı oqıǵa­lardyń saldarynan kóz jumǵan adam­dardyń sany qan aınalymy, mıokard ınfark­ty jáne qaterli isik dertterinen keıin­gi tór­tin­­shi oryndy alyp otyr. Eko­nomıkalyq yn­­ty­­maq­­tas­tyq jáne damý uıymyna múshe el­de­r­diń 100 myń adamǵa shaqqandaǵy orta­sha kór­set­ki­­shin­en bizdegi ólim-jitim sany eki ese artyq. Múgedekterdiń jalpy sany­nyń 12,7%-y apatty jaǵ­daılardaǵy túrli soqqylar alýdyń kesirinen bolady. Naqty aıtar bolsaq, jyl saıyn bizde 600 myń adam osyndaı qaıǵyly jaǵdaılarǵa ushyrap qalyp jatady eken. Sonyń – 22%-y balalar, 78%-y – jasóspirimder men eresekter. Ústimizdegi jyldyń 9 maý­symyn­da ha­lyq­­tyń ólim-jiti­min kóp týdyratyn dert­terge qarsy memlekettiń júıeli shara­lary­na arnalǵan «Nur Otan» par­tııa­synyń Máji­listegi fraksııasynyń oty­rys­ynda jyl saıyn eli­mizde baqytsyz jaǵdaıdan 16 myń adamnyń ómirmen erte qosh­tasa­tyndyǵy aıtyldy. – Bul óte kóp qoı... – Árıne. Halqy onsyz da az Otanymyz­da jyl saıyn osyn­sha adamnyń kóz jumatyny alań­datpaı qoımaıdy. Bul problemanyń ekinshi jaǵy da bar. Qaza bolǵandardyń deni turǵyndardyń ekonomıkalyq turǵy­dan belsendi bóligi eken. Máseleniń ekono­mıkalyq jaǵyna kóńil aýdaratyn bolsaq, qaza bol­ǵandar men zardap shegip, múgedek boly­p qalǵandardyń sebebinen bıýdjetke túsetin salyq kólemi 44,8 mlrd. teńgege azaıyp qalǵan. Al eger kóz jumǵandar men múgedektik alǵandar sanyn 10 paıyzǵa ǵana azaıtsaq, bıýdjettiń kiris bóligi 2,1 mlrd. teńgege artatyn kórinedi. – Sonda qandaı sharalar qol­ǵa aly­nýy kerek dep oılaısyz? – Bul turǵyda densaýlyq saqtaý nysan­­darynyń ǵylymı-emdeý baǵyt­taryn damytý barynsha ózekti bolyp otyr. Olar trav­matızmmen baı­lanysty dertterdi zertteý jáne sanıtarlyq baqylaýmen aına­ly­­sady. 2001 jyly Astanada 1972 jy­ly salynǵan ekinshi qala­lyq aýrý­ha­nanyń negizinde Trav­mato­logııa men orto­pedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty (TOǴZI) ashylǵan. 2009-2011 jyldary TOǴZI memlekettik tapsyrys boıynsha Qazaqstan turǵyndaryna tegin konsýltatıvtik-dıag­nostıkalyq joǵary bilikti medısınalyq kómek kórsetti. Alaıda, qazir salynǵanyna 43 jyl bolǵan bul ǵımarattyń múmkindigi búgingi standarttarǵa sáıkes fýnksıonaldy qyzmet kór­setý oryndaryna jetpeı otyr. Son­dyqtan da TOǴZI-diń jańa ǵı­ma­ratyn salý máselesi asa zárý problemalardyń birine aınaldy. – Sizderdiń taraptary­ńyz­dan bul máseleni sheshý úshin qandaı qadamdar jasalýda? – Men osy máselelerdiń bárin aıtyp, Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń atyna depýtattyq saýal joldadym. Onda bul qury­ly­styń halyq zárýligin óteý­men qatar, densaýlyq saqtaý sala­sy­na joǵary ınnovasııalyq tehno­logııalardy engizýdiń bir joly ekendigi aıtyl­dy. Eger travmatologııa men or­to­pedııanyń jańa zertteý ınstıtýty salynsa, onda Qazaqstannyń osy sala boıyn­sha halyqaralyq stan­dart­tarǵa jaqyn­daı túsýine de bir naqty qadam bolar edi. Túrli apat­ty soqqy­lardan zardap shekken adam­­dary­myzdy emdeýdiń joldary taby­lyp, olardy qoǵamymyzǵa deni saý etip qaıtaryp jatsaq, TOǴZI-di salýǵa ketken qarajattyń arty­ǵy­men qaıtarylǵandyǵy emes pe? Yqtımal ekonomıkalyq tıim­di­ligi de orasan bolar edi, óıtkeni, deni saý adamdary­myz­dyń sany kóbeıip, olar eńbekke aralasyp, bıýdjettiń túsim bóligin arttyra túsedi ǵoı. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»