Súbeli ister – táýelsizdikke tartý

Sozaq aýdany aýyl sharýashyly­ǵy­nan agrarly-óndiristik aımaqqa aına­lyp kele jatqan óńir. Sharýashy­lyq­tyń barlyq salasy ıntensıvti túrde damyp keledi.Búgingi tańda elimizdiń Táýelsizdi­gi­niń 20 jyldyǵy toılanatyn jyl­dyń alǵashqy alty aıynda bıýdjet kirisi artyǵymen oryndalyp otyr. Jal­py bıýdjet kirisi 46 mlrd. 956 mln. teńgeni qurap, 2010 jyldyń esepti mer­zimimen salystyrǵanda 15 mlrd. 361 mln. teńgege nemese 149 paıyzǵa artty. Aýdandyq bıýdjet 125 paıyzǵa artyq oryndaldy. Al ekonomıkanyń qaryshty damýyna belsendi ınvestı­sııalyq saıasat qoldaý bolatyndyǵy beseneden belgili. Bul turǵyda aýdan ekonomıkasyna ótken 5 aıda 10 mlrd. 781 mln. teńgeniń ınvestısııasy tar­tyl­dy. Bıylǵy jyldyń alǵashqy alty aıynda 40 oryndyq perzenthana, Qarataý, Qaraqur aýylynan dárigerlik ambýlatorııalar ashylsa, Qaınar, Qy­zylkól eldi mekeninen feldsherlik-akýsherlik pýnktter salynýda. Kóp jyl­dan beri sheshimin tappaı kele jat­qan Sozaq aýylynan 25 oryn­dyq­ aýrýhana qurylysy bitip, kelýshilerge óz esigin aıqara ashpaq. «Dıp­lom­men – aýylǵa» memlekettik baǵdar­lama boı­yn­sha 8 dárigerge 98,0 myń teńgeden 791 myń teńge berilse, 2 dáriger maman turǵyn úımen qamta­masyz etildi. Olarǵa 1780 myń teńge kóleminde nesıe berildi. Qaısybir istiń tutqasyn ustasa­ńyz da jetken jetistigińiz ben ketken kem­shiligińizdi saralar tus ol – sa­lys­tyrý eke­ni daýsyz. Iаǵnı, árbir isińizdi salys­tyra otyryp, saralaǵan jón. Mejeli mer­­zimge jetkende oı tara­zy­syna sa­lyp, naqty tabysy­ńyz­dy ekshelegen de abzal. Teriskeıdegi syrly Sozaq qansha óndirispen aınalysqanymen, sonaý tarıhı ótkenimen, tabıǵatymen, halyq­tyń kásibı uǵymymen báribir aýyl­sha­rýashylyqty aýdan, onyń ishinde mal sharýashylyǵymen aınalysatyn aýdan bolyp qala beredi. Ata-baba tamyry­nan aqqan qanmen ǵuryp bolyp kele jatqan kásipti on jylda nemese otyz jylda joqa shyǵarýǵa bolmas. Sol sebepti aýdandaǵy ekonomı­kalyq basym baǵyttardyń biri – mal sharýashylyǵyna betburys jasalyn­dy. О́tken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda mal basy anaǵurlym artty. Tórt túlikten alynatyn ónim molaıdy. Qazirgi tańda mal ónimderin óńdeıtin salany damytýǵa eleýli nazar aýdaryldy. Atap aıtar bolsaq, «Maksımým» aımaqtyq ınvestısııa­lyq ortalyǵy arqyly turǵyndarǵa aýdan boıynsha 2010 jyldyń qory­tyn­dysymen 16 mln. qarjy alynsa, bıyl 5 aıda bul nesıe berý 47 jobaǵa ót­kizilip, 27 mln. teńge nesıe alynyp otyr. Negizinen nesıe qarjy berilgende, mal bordaqylaý, onyń basyn kó­beıtý baǵytyna eleýli kóńil bólindi. Sonymen birge, jaıylymdardy to­lyq­qandy paıdalaný isi qolǵa aly­nyp, ol úshin saıyn sahara tósindegi shóbi shúıgin Jambyl, Qaraǵandy, Qy­zylorda oblystarymen shektesetin Bet­paqdala mal jaıylymyna tórt tú­likti shyǵarý arqyly «jaıylymdyq ádisti» qoldana otyryp maldyń sal­ma­ǵyn arttyrý, shyǵynsyz bordaqy­laý maqsatynda jumystar jasaly­ný­da. Jem-shóp daıyndaý isi de kóńilde­gi­deı. Buryn ózge aýdandardan tasymal­dana­tyn bolsa, qazir múmkindikterdi paıdalaný arqyly shabyndyqtar kóbeıdi. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov­tiń aýdan-qala ákimderine qoıǵan tap­syrmalardyń biri – sheteldik tehnologııamen tamshylatyp sýarý ádisi. Bul ádis tabıǵaty qatal, kókónisi az teriskeılikter úshin óte paıdaly. Tam­shy­latyp sýarý ádisi tehnologııasy boı­yn­sha bıyl 127 ga jerge engizilip, jyl sońyna deıin 500 gektarǵa ulǵaı­tylyp otyr. Tamshylatyp sýarý júıesin sýmen qamtamasyz etý maqsa­tynda geo­lo­gııalyq barlaý mekemele­riniń demeýshiligimen 25 mln. teńgeniń 10 uńǵy qu­dyqtary qazyldy. Sondaı-aq, aýdan kó­leminde turǵyndardy úzdik­siz, jyl­dyń qaı mezgili bolsa da kókónispen turaqty qamtamasyz etý maqsatynda jylyjaılar salynýda. О́tken jyly nebári 0,40 sotyq jerge jylyjaı salynsa, bıylǵy jyly onyń kólemi ulǵaıtylyp, 6 gektar jerge kóbeıtildi. Mine, bul júıeli júmys júıesin taýyp, tabysqa keneltedi degen sóz. Aýdan ákimi Berik Qýanuly halyq­ty taza aýyz sýmen qamtamasyz etýde keleli jumystar tyńdyryp keledi. Bul maq­satta naqty taldaýlar jasaldy, múm­kindikter eskerildi. Máseleni oń­taı­ly sheshý maqsatynda oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń aldyna naqty­lanǵan jobalardy usynyp, qarjy bólýge kó­mek surady. Jerasty sýyn zertteıtin arnaıy mamandar shaqy­rylyp, uńǵy qazý jumystary basta­lady. «Altyn bulaq» baǵdarlamasy boı­ynsha 110 mln.teńge qarjy bóli­netin boldy.Osy jumystardy der kezinde sapaly atqarý úshin «Sholaq­qorǵan-sý» mekemesiniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy nyǵaı­tyldy. Ob­lystyq bıýdjetten 49 mln. teńgege 13 tehnıka alyndy. Bıylǵy jyl – mereıli, merekeli jyl. Qazaqstannyń Táýelsizdigine 20 jyl. Árbir qazaqstandyq, aýyl, aýdan, oblys tamasha tartýlaryn,tolaıym ta­bys­taryn arnaýda. Bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna josparlan­ǵan 43 mlrd. 800 mln. teńgeniń óner­kásip ónimi 6 aıdyń qorytyndysymen 100 paı­­yzǵa artyǵymen ıgerildi. Ju­mysy toq­tap turǵan «Teriskeı» JShS óz isin jal­ǵastyryp, altyn-kúmis paı­daly qaz­ba­laryn óńdeý jumystaryn jasaýda. 3 asfalt daıyndaý zaýyty jumys istep tur. Aýdanda bıyl M.Mámetova. A.Sú­leımenov, Panfılov atyndaǵy jalpy orta mektepterdiń qurylysy bitip, paıdalanýǵa beriletin bolsa, kópten sheshimin tappaı kele jatqan Basbulaq bastaýysh mektebi aýdandyq bıýdjet­tiń qorjynyndaǵy qarjymen iske asyp, tolyǵymen bitedi. Buryndary mektepterdiń bastaýysh synybyndaǵy oqýshylardy ystyq tamaqpen qamta­ma­syz etý 32 paıyz ǵana bolsa, bıyl ol 100 paıyzǵa jetip otyr. Mashat­taǵy B.Sattarhanov atyndaǵy oqýshy­lardy saýyqtyrý lagerinde aýdannyń 1000-nan astam balasy qazirdiń ózinde demalyp qaıtty. «Balapan» baǵdar­la­masy boıynsha Sholaqqorǵan aýyly­nan demeýshilerdiń esebinen smeta­lyq-jobalaý qujaty boıynsha 241 mln.teńge bolatyn 80 oryndyq balalar baqshasy, Taıqońyr eldi mekeni men Tasty aýylynan bıylǵy jyly balalarǵa arnalǵan mekeme qurylysy aıaqtalyp, iske qosylatyn bolady. Syzǵan aýylynan jańa balabaqsha iske qosyldy. Sholaqqorǵan aýyly «Naý­ryz» shaǵyn aýdanynyń ınfra­qu­rylymy, Sholaqqorǵan – Baldysý 14 shaqyrym, Sozaq-Qarataý-Qaraǵur 67 shaqyrym, Jýantóbe-Sozaq 76 shaqy­rym jáne Sholaqqorǵan aýyly ishindegi avtojoldar asfalttanýda. Jýyrda ótken «Aýyldyń gúldenýi – Qazaqstannyń gúldenýi» atty aksııa qur sóz júzinde qalmaı, aksııaǵa qatys­qan árbir týǵan jerden jyraq júrgen jáne aýyldaǵy kásipker teriskeılikter ózderiniń múmkindikterin saralap, óz usynystaryn bildirýde. Ná­tıje­sinde áleýmettik sala boıynsha 16 joba, kó­kó­nis óńdeý men jylyjaı salý boı­yn­sha 7 joba, halyqqa qyzmet kórsetý boı­ynsha 3 jobany jýyq arada iske asy­rý josparlanyp otyr. Olar­dyń ish­in­degi eń mańyzdysy Táý­el­sizdik ala­­ńyndaǵy sımvolıkalyq qury­lys­tar bolmaq. Sút óńdeıtin zaýyt iske qo­sylyp, onyń shyǵaratyn óniminiń assortımenti ulǵaıtylýda. Jobanyń qu­ny 18,1 mln. teńge. Jar­tytóbe aýyly­nan jańa monsha saly­nyp, turǵyndarǵa qyzmet etýde. Syı­ymdylyǵy 2000 ton­nalyq kókónis qoımasy iske qosyl­dy. Kásipker Q.Berkinbaev jalpy orta mektep pen balalar baqshasyn salyp berse, endi osy balabaqsha janynan jylyjaı saly­nyp óz ónimin bere bastady. «Zavod Modýldyń» basshysy teriskeılik Jar­tytóbe aýylynyń or­ta­lyǵynan Táýelsizdik alańyn jasaı­tyn bolsa, kásipker S.Áshirmetov qu­rylys ju­mystary úshin kirpish zaýy­tyn sala­tyn boldy. «Bıbo» JShS kó­kónis óń­deıtin sehty ashý jóninde jumystar jasaýda. Jobanyń quny 15,6 mln. teńge.Ábdibek Bımendıev 3 gektar jerge tamshylatyp sýarý ádisimen kó­k­ónis ekse,1 ga jerge jylyjaı salyp beretin boldy. Jylyna 20 myń ton­naǵa deıin ıodtalǵan as tuzyn óńdeıtin zaýyt jobasynyń quny 400 mln. teńge, 36 jańa jumys orny ashy­lyp óz ju­my­­syn jalǵastyrýda. Túıe sútin óń­deı­tin jáne Darbyt bula­ǵy­nan shyǵa­tyn sýdy plastıkalyq ydys­tarǵa quı­yp, satý úshin daıyndyq jumystary júrgi­zilýde. Aýdannyń má­denı ómirine eleýli nazar aýdary­lyp, bul baǵytta syn­darly ister atqarylyp keledi. Eldi mekendegi klýb­tar aýdandyq mádenıet bóliminiń quzyryna berildi. «Myń­jyl­qy» má­de­nıet saraıynyń kúrdeli jón­deýine 250 mln. qarjy bólinip otyr. Ǵa­jaıyp eskertkish mahabbat sımvoly – Aqbıkesh munarasyn saqtaý, ony restavrasııadan ótkizý jóninde qarjy bólinýde. Aýdandaǵy 3 ardager aqyn, jazýshylardyń kitabyn shyǵarý­ǵa 1 mln. 650 myń teńge qarjylaı kó­mek­ter kórsetildi. Aýdandyq múgedek­ter qoǵamyna demeýshiler qarjysyna 600 myń teńgege 9 tigin mashınasy alyn­dy. Onyń ishinde 3-eýi kompıý­terlendirilgen. Tigin sehynda jumys isteıtin 22 múmkindigi shekteýli jan­dar­­dyń 18-i tiginshi mamandyǵy boıyn­sha sertıfıkat alǵan. Qoǵam mekemelerden tap­sy­rystar alyp, ony der kezinde da­ı­yn­daýda. 8 zaǵıp jan jańadan turǵyn úımen, 37-i tamyzyq otynmen qamta­masyz etildi. Elbasynyń «Salamatty ómir sal­tyn nasıhattap, barlyq jerde salyn­ǵan sport bazalaryn paıdalaný kerek» – degen tapsyrmasy aýdanda birshama dáre­jede alǵa basýda. Ortalyq jastar saıa­baǵy, «Dostar» saıabaǵy, «Dańq» saıa­jolyndaǵy ashyq stadıon, tennıs ala­ńy, Ortalyq sport kesheni, onyń ishindegi jattyǵý zaldary, balalar men jastar sport kesheni sońǵy úlgidegi zamanaýı jabdyqtarmen jabdyqtalǵan.Munda aýdan ákiminiń kýbogy úshin sporttyq ja­rystar men halyqaralyq, respýb­lı­ka­lyq fýtbol oıyndary jıi ótip turady. Yntymaǵymen yrys qonǵan, birligimen dáýleti tasyǵan kıeli teriskeı­likterdiń Táýelsizdiktiń torqaly to­ıyna qosar úlesi súbeli. Jaqsy ister jalǵasyn taýyp jatyr. Esenbek Kenjeǵaraev, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Sozaq aýdany.