Aýyz asharda konsert qoıǵany nesi?

ONY KIM OILAP TAÝYP JÚR? Búginde basshylar men ká­sip­kerlerdiń aýyz ashar berýi ja­ńalyq emes. Musylman mem­leketterine ǵana tán bul máselede AQSh sııaqty ataqty eldiń prezıdenti Barak Obama da qalyspaı keledi. Demek, gáp – aýyz ashar dástúrin din ıslam talabyna saı tárbıe men taǵylymǵa, mán men mazmunǵa baıyta túsýde bolyp otyr. Mysaly, aýyz ashar dámi, negizinen, qasıetti Ramazan aıynda oraza ustap, keshke deıin júregi sazyp júrse de Al­laǵa adaldyq tanytqan jan­darǵa berilgen ýájip delinedi. Eger aýyz ashar berýshi Alla tarapynan saýap kútken bolsa, ol saýap ta, negizinen, álgi qar­ny qabysyp, erni kebersigen múminderdiń alǵysy úshin ja­zylsa kerek. «Shaqyrǵan jerden qalma, sha­qyrmaǵan jerge barma». Ja­qyn­da, shaqyrǵan soń, biz bir aýyz asharǵa bardyq. Biraq das­tar­qan basynda oraza ustaǵan mú­minderden góri «aýzy ashyq» pendeler kóbirek kórindi. Erteńgi asy men túski dámin ýaqtyly iship, tús qaıta qoıý kúreń shaıǵa taǵy bir «toıyp» alatyn kishigirim bastyqtar: «Biz de osylar sııaq­ty qudaıǵa qulshylyq jasa­saq qandaı ǵanıbet bolar edi», dep aýyz bekitken jamaǵatqa úmitpen qarap, úlgi-ónege alyp jatsa bir sári ǵoı. Joq, kerisinshe, olar úziliste din ıslamda ha­ramǵa shyǵarylǵan temekisin shegip: «Mine, meni kórdińder me?» degendeı tútinderin burqyratyp turdy. Aýzy berik múminge quraq ushyp sálemdesýdiń abzal ekeni oılaryna kirip te shyqpady. Qud­dy daıyn asqa tik qasyq «toı ge­neraldary» sııaqty. Onyń ústine ata saqaly aýzyna shyqqan aǵa býyn ókilderi men aq sáldeli ımamdardan joǵary jaıǵasyp aldy. Túsine bilgen janǵa bul da kisilik pen kishilikten alshaqtaý edi. Olardyń ornynda, mysaly, meshittegi juma namazǵa kelip qul­shylyq jasap júretin ult zııa­lylary otyrsa qandaı jara­symdy bolar edi!?. Aýyz asharǵa aýyz bekitpese de kelgenderdiń keıbireýi artyq sóz de aıtyp qalyp jatty. Imam bastaǵan az ǵana top aýyz ashqannan keıin sham namazyn oqýǵa bettegen kezde: «Mynalar qaıda ketti?» «Namazǵa?».. «Aýyz ashar bitken soń oqysa da bolmaı ma?» dep qynjyla kúńkildeı bastady. Jyrq-jyrq etip kúlgenderi de joq emes. О́ıtkeni, aýyz asha salyp (keshke deıin dym tatpaı júrse de), namazǵa asyqqan taqýalardyń qulshylyq tártibine adaldyǵy olar úshin oǵash kóringen sııaq­ty. Eger solar bir kúnde bes ret qaıtalanatyn azan úniniń: «Na­mazǵa kelińder, namazǵa keliń­der, qutylýǵa asyǵyńdar, quty­lýǵa asyǵyńdar!» dep keletin adamı pendelikten bıik turǵan máni men maǵynasyn tereńirek túsinse, namaz – dinniń tiregi, ǵı­badattardyń eń ulyǵy, namaz oqymaǵan pende Allanyń ámi­rin oryndamaǵan, Qudaıǵa qar­sy kelgen bolyp taby­la­tynyn bilse, búıtip kúnáǵa batpas edi. Jalpy, aýyz asharda án shyrqaǵan musylmandardy, onyń ishinde qazaqtardy áli kúnge deıin kórmeppiz. Biraq aýyz ashar­dyń orazasy joq «qo­naq­taryn» birinen keıin birin sóı­letip alǵan júrgizýshi bir ýa­qyt­ta: «Endigi kezekti ánge bereıik», dep habarlady. Alataý­dyń aqıyǵy Kenen Ázirbaevtyń áni degen soń «e, tyńdasaq tyń­daı­yq» desek, «Bas ta óleń, qu­laq ta óleń, muryn da óleń» dep bastalatyn kópke belgili ánniń sózin «...oı da óleń, qyr da óleń» dep bastaǵan jas ánshimiz aıda­la­ǵa laqty da ketti. «Dástúrdiń ozy­ǵy bar, tozyǵy bar». Eger aýyz ashar berýshiler ozyq dástúr retinde bir-eki án aıtylsa artyq etpeıdi dep sheshse, ol ánniń tek qana dinı taǵylym men tárbıe tur­ǵysynan áýelegeni abzal edi. Halqymyzda «Kósh júre tú­zeledi» degen sóz bar. Alladan bas­qa eshbir táńir joqtyǵyna jáne Muhammed (s.ǵ.s.) Allanyń elshisi ekenine kýálik etken mu­sylmandar qaýymy, deıtur­ǵany­men, bul aýyz asharǵa da dán rıza kóńilmen marqaıyp tarasty. О́ıtkeni, Muhammed (s.ǵ.s.) Paı­ǵambarymyz: «Ramazan aıynyń basy – meıirim, ortasy – keshirim, aıaǵy – tozaq otynan azat bolý», degen eken. Al jánnat esikteri ashylyp, tozaq esikteri jabylyp, shaıtandar shynjyr­lan­ǵan Qu­ran aıyndaǵy aýyz ashardyń taǵylymy men tárbıesi aldaǵy ýaqytta tek qana saýapty iske saı bolsa eken dep tileıik. Kósemáli SÁTTIBAIULY. Jambyl oblysy.