Shekara

TÝǴAN EL BEIBIT KÚNMEN TYNYSTAIDY 18 tamyz – Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmeti qu­ryl­ǵan kún. Shekarashylardyń erteńgi tól merekesi qarsańynda UQK tóraǵasynyń orynbasary – She­kara qyzmetiniń dırektory general-maıor Nurjan MYRZALIEVPEN áńgimelesken bola­tyn­byz. – Nurjan Kershaıyzuly, UQK Shekara qyzmetiniń qurylǵanyna 19 jyl to­lyp otyr. Oı eleginen ótkizsek, bul az mer­­zim emes. О́zińiz basshylyq jasap otyr­ǵan vedomstvonyń tynys-tirshili­gine toqtala ketseńiz. – Qazaqstannyń búgingi shekara shebi Táýelsizdigimizge deıingi kúzetil­gen Qytaı Halyq Respýblıkasymen aradaǵy shekaradan birneshe esege ulǵaıyp, 15 myńnan astam shaqyrymdy quraıdy. Elimiz bes birdeı memleketpen – Reseı Federasııa­symen, Qytaı Halyq Respýblıkasymen, О́zbek­stan­men, Qyrǵyz Respýb­lıkasymen jáne Túr­kimenstanmen kórshi­les. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy memlekettik shekara dú­nıe júzindegi qur­lyq­taǵy eń uzyn shekara endigi bolyp taby­lady. Búgingi tańda eli­mizdiń shekarashylary ózderine júktelgen min­detterine adal­dy­ǵy­men, qyzmettegi naq­ty nátıjelerimen Qazaq­stan Respýblıkasynyń senimdi qorǵany bola alatyndaryn shynaıy túrde dáleldedi. Olardyń qajyrly qyzmet­teriniń arqa­syn­da táýelsizdik jyldary memlekettik shekara kúzeti laıyqty túrde qamtamasyz etildi. Qazirgi tańda biz qol jetkizgen jetistikterimizben tuıyqtalyp qalǵan joqpyz, Shekara qyzmeti de elmen birge kórkeıip, damyp keledi. Oǵan Elbasy, Úkimet jáne Ulttyq qaýip­sizdik komı­tetiniń basshylyǵy tarapy­nan úlken kóńil bólinip otyr. Jyl saıyn respýblıkalyq bıýdjetten Shekara qyzmeti úshin bólinetin qarajattyń ulǵaıýy da onyń dáleli. Máselen, 2010 jyly bıýdjet qorynan 34 mlrd. teńge bólinse, ústimizdegi jyly bul qarajat 37 mlrd. teńgege jetti. Sońǵy jyldary memlekettik shekarany beriktendirý boıynsha atqarylǵan sharalar áskerı bólimder men quramalardyń mate­rıal­dyq-tehnıkalyq bazasynyń jaqsarýy­na septigin tıgizdi. Ol óz kezeginde shekara shebiniń senimdi kúzetilýine múmkindik berýde. Nátıjesinde, ústimizdegi jyly shekara­shy­lar 18 myńnan astam quqyq buzýshyny qolǵa túsirdi. 2011 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵynda shekarashylar esirtkiniń asa aýyr túri – geroınnyń 66 kelisin tárkiledi. 2010 jyly bul kórsetkish – 34,7 kelini qu­rapty. Ústimizdegi jyldyń 29 maýsymynda Petropavl shekara otrıadyna qarasty «Qara­qoǵa» shekaralyq baqylaý bólimshesiniń baqylaýshylary Reseıge jol tartqan avto­kólikti tekserý barysynda muqııat jasy­rylǵan 21 keli geroındy taýyp, asqan qy­raǵy­lyq tanytty. Qazaqstannyń teńiz baılyǵynyń qorǵa­lýy máselesine kelsek, reseılik áriptes­terimizben yntymaqtasa atqaryp otyrǵan is-sharalardyń arqasynda Kaspıı aılaǵyn­da zańǵa qaıshy áreketterdiń sany azaıyp keledi. Ústimizdegi jyly QR UQK Shekara qyzmetiniń «Jaǵalaý kúzeti» óńirlik bas­qarmasy tarapynan júrgizilgen jiti qadaǵalaý sharalary barysynda 165 brakoner qolǵa túsip, 65 júzý quraly men uzyndyǵy 300 shaqyrymnan astam balyq aýlaý quraldary tárkilendi. – Memlekettik shekara kúzetin jetildirý úshin naqty qandaı sharalar atqarylýda ? – Bizge Memleket basshysy, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy tarapynan memlekettik shekara kúzeti júıesin ármen qaraı jetildirý úshin birneshe basymdy mindetter qoıylyp otyr. Memlekettik shekara shepterin nyǵaıtý jumystary ár túrli aýmaqtardaǵy kúzettiń salystyrmaly negizde uıymdastyrylýyna baılanysty atqa­ry­lýda. О́ıtkeni, bir aımaqtarda shekara kúze­tin qamtamasyz etý úshin aıtarlyqtaı kúsh-quraldar qajet bolsa, endi birinde jańa teh­nologııalarǵa, basqa da jabdyqtardyń kó­megine júginýge týra keledi. Máselen, Qa­zaq­stan-Qytaı memlekettik shekara aýma­ǵynda qytaılyq áriptesterimizben ózara yq­paldasqan is-sharalardyń arqasynda, ári eki jaqtan da jańa ınjenerlik qondyr­ǵy­lar salýdyń nátıjesinde shekara shebi men onyń rejimin buzý oqıǵalary azaıýda. Son­daı-aq, sońǵy jyldary «Ońtústik» óńirlik basqarmasyna qarasty shekara aımaq­ta­rynda ınjenerlik qondyrǵylar júıesiniń qurylysyn salý boıynsha júrgizilgen irgeli jumystardyń nátıjesinde kontra­ban­dalyq oqıǵalar sany kúrt túrde tómendedi. Al Kaspıı aılaǵyndaǵy memlekettik shekara kúzetin jetildirý maqsatynda Teńiz shekara dıvızııasynyń bazasynda «Jaǵa­laý kúzeti» óńirlik basqarmasy jasaq­ta­lyp, onyń qa­ra­ma­ǵyna «Batys» óńir­lik basqarmasyna qarasty teńiz jaǵa­laýy kúzetin qamtamasyz etetin qurlyqtaǵy birneshe áskerı bólimder berildi. Búgingi tańda Shekara qyzmetiniń avıa­sııa­sy elimizdiń Memlekettik shekarasyn qy­raǵy kúzetýge eleýli úles qosyp keledi. Sondaı-aq, olardyń tehnıka quraldarynyń tasymaly, shalǵaı jatqan aımaqtar men klımaty qolaısyz óńirlerge jeke quram men júkterdi jetkizýdegi eńbekteri ólsheý­siz. Sońǵy jyldary memlekettik shekara kúzetin jetildirý máselesi, materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtýǵa bólingen bıýd­jet qarajatynyń tıimdi jumsalý jaıy bir­neshe márte Ulttyq qaýipsizdik komıteti basshylyǵynyń alqaly jıyndarynda qa­ral­dy. Ústimizdegi jyly maýsymda ótken QR UQK alqaly jıynynda basshylyq biz­diń aldymyzǵa shekaralyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etýdiń jańa zamanǵy júıesin qurý jóninde tyń mindettemeler qoıdy. – Tapsyrylǵan mindetterdi oryndaý úshin qandaı sharalar júzege asyryl­maq­shy, soǵan toqtalsańyz. – Álemdegi jetekshi elderdiń shekarany kúzetý isindegi ozyq tájirıbelerin muqııat zer­deleý arqyly biz júıeni jetildirýdegi bas­ty basymdyqty Shekara qyzmetiniń ákim­­shilik-aýmaqtyq kezeńine kóshý men bas­qarý qurylymyna túsirip otyrmyz. Bul óz kezeginde basqarý qurylymyn ońtaılan­dy­ryp, naqty sheshim qabyldaý úderisin jedeldetedi. Sonymen birge, UQK jáne quqyq qorǵaý organdarymen, jergilikti atqarýshy bılik ókilderimen memlekettik shekara kúze­tine qatysty ózara áriptestikti arttyrýǵa sep­ti­gin tıgizedi. – Nurjan Kershaıyzuly, Kedendik odaq qurylýyna baılanysty shekara­ qaýipsizdigin qamtamasyz etýge ba­ǵyt­talǵan yqpaldastyq sharalary jó­ninde aıtsańyz. – Memlekettik shekaranyń senimdi kú­ze­tin qamtamasyz etýge qatysty sharalardyń mańyzdy jáne birtutas bóligi ol shekaralyq máseleler boıynsha halyqaralyq áriptes­tik­ti durys jolǵa qoıý bolyp tabylady.  UQK Shekara qyzmeti yqpaldastyq shara­la­ry Memlekettik shekara shebinde týyn­daıtyn túrli jaǵdaılar men memlekettiń ulttyq qaýipsizdigine nuqsan keltirer naqty qaýip-qaterlerdi esepke ala otyryp kórshi elderdiń shekaralyq vedomstvolarymen eki nemese kópjaqty áriptestik pen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa baǵyttalǵan. Shekara qyzmeti kórshi memleketterdiń shekaralyq vedomstvolarymen kópjaqty áriptestikti TMD-ǵa múshe elderdiń Shekara áskerleri qolbasshylary keńesiniń, EýrAzEQ-qa múshe memleketterdiń Shekara máseleleri boıynsha keńesiniń qyzmetine, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy men Ujym­dyq qaýipsizdik sharty uıymynyń kelisimderine saı júrgizýde. Osy oraıda ózara yqpaldastyqtyń eń úlken nátıjeli jemisin Reseı Federasııasy áriptesterimizben aradaǵy qarym-qatynas­tan baıqaýǵa bolady. Atap ótsek, osy ju­mys­tardyń arqasynda eki eldiń shekaralyq aımaqtarynda turatyn turǵyndar úshin shekaradan ótýdiń jeńildetilgen tártibi engizilip, Qazaqstan-Reseı shekaralaryn birigip baqylaýdyń tıimdi mehanızmderi qaras­tyrylǵan. – Osy jyldar ishinde memlekettik she­karamyzdyń birde-bir márte buzyl­maý­yn­da el shebin kúzetip júrgen ár shekara­shynyń ólsheýsiz eńbeginiń bary ekeni ras. – Elimizdiń keı shekara endikterindegi múlgigen tynyshtyq uzaq jyldar boıy jalǵasyn taýyp, shekara syzyǵyna syzat túspeı kele jatsa, endi bir aımaqtardaǵy jaǵdaı saǵat saıyn aýysyp otyratyny bar. Osyǵan oraı shekarashylarymyzǵa shekara shebin buzýshylardy kún saıyn ustaýlaryna týra keledi. Shekara shebindegi turaqsyz jaǵdaı kóbine-kóp elimizdiń ońtústiginde oryn alyp otyr. Al soltústiktegi shekara­shy­larymyz ınjenerlik qondyrǵylarmen tolyqtaı jabdyqtalmaǵan ulanǵaıyr ólke­degi shekara shepteriniń qaýipsizdigin tolyq­taı qamtamasyz etip keledi. Árıne, shekara­shylarymyz memlekettik asa mańyzdy múd­de – shekaranyń qaýipsizdigine jaýapty bol­ǵan­dyqtan ony buzýshylarmen qaqtyǵysqa túsý oqıǵalary aragidik bolsa da kezdesedi. Máselen, kúni búginge deıin jergilikti turǵyndardyń belgili mólsheri kontra­ban­da­lyq is-áreketti nápaqa tabýdyń tıimdi joly dep sanaıtyn elimizdiń ońtústiginde shekara­shylarymyz zań aıasynda óz mindetterin at­qarýlaryna jergilikti turǵyndardyń ádeıi­lep kedergi keltirgen jáıtter de kezdesti. Mundaı kishigirim qaqtyǵystardyń sońy ókinishke qaraı qaıǵyly jaǵdaılarǵa soq­tyr­ǵan kezderi de boldy. Máselen, osydan birneshe jyl buryn «Saryaǵash» shekara otrıadyna qarasty «Saryaǵash» shekara zas­ta­vasy qadaǵalaıtyn aýmaqtaǵy Keles óze­ninen ótpek bolǵan kontrabandashylar to­byn ustaý barysynda merzimdi áskerı qyzmetin óteýshi qatardaǵy jaýynger Erlan Nııazov erlikpen kóz jumdy. Shekara shebi ortalyqtan júzdegen shaqyrym qashyqtyqta ári qumdy, shóleıtti aımaqtarǵa sozylǵan «Batys» óńirlik basqarmasynyń qadaǵa­laýy­na tıesili aýmaqtarda da qyzmet atqarý ońaı emes. Shekara narıadtary klımaty qa­tal­daý osy ólkede mindetterin atqarý bary­synda baǵytynan jańylyp, birneshe táýlik boıy shól dalany kezip, adasqan kezderi de boldy. О́tken jyly qyrǵyz elimen aradaǵy shekarada qarýly kontrabandashylardy ustaý barysynda kelisim-shart qyzmetiniń áskerı qyzmetshisi Mehrıshat Ashmahýnovqa qaraq­shy­lardyń oǵy tıip aýyr jaralandy. Ýaq­ty­­ly ári sapaly medısınalyq kómek kór­setken áskerı dárigerlerimizdiń jáne jara­ly jaýyngerdi oqıǵa ornynan shuǵyl túrde aýrýhanaǵa jetkizgen ushqyshtarymyzdyń ozyq tájirıbeleriniń arqasynda ǵana qaısar ulannyń ómiri ajaldan arashalandy. M.Ashmahýnov osy oqıǵada kórsetken jaýyngerlik erligi úshin memlekettik nagradamen mara­pat­taldy. Osydan birer aı buryn «Shyǵys» óńirlik basqarmasynyń qadaǵalaýyna qaras­ty shekara shebinde qaıǵyly oqıǵa oryn alǵan bolatyn. Onda kontrabandashylardy quryq­taý­ǵa arnalǵan arnaıy operasııany júrgizý barysynda «Boran» desanttyq-shabýyldaýshy-manevrlik tobynyń kelisim-shart qyzmetiniń serjanty Ardaq Qazıev qaza tapty. Onyń jarqyn beınesi eshqashan umytylmaıdy. Ja­qynda ol qyzmet atqarǵan áskerı bólimde onyń eńseli eskertkishi boı kóterdi. Qasterli sheka­ra­nyń kúzeti úshin jandaryn pıda etken bozdaqtardyń esimderi árqashan ardaqtala bermek. Shekara qyzmetiniń basshylyǵy qyzmettik mindetin atqarý kezinde qazaǵa ushyraǵan Ardaq Qazıevti memlekettik nagradaǵa usyndy. Áńgimelesken Kenjebek SEIITMUHAMMEDOV, podpolkovnık, áskerı jýrnalıst.