Qarlyǵash nıetti adam

Bir adam týraly bir kisi jaq­­­sy pikir aıtsa, senbeýge bolady. Sol adam týraly osyndaı pikirdi ekinshi bireýden estiseń, oılanyp qalasyń. Al sol adam týraly kóptiń pikiri ortaq bolyp jatsa, rııasyz senesiń. Búkil sanaly ǵumyryn bala oqytýǵa, urpaq tárbıeleýge arnap kele jatqan Beken Muhamedııarov aǵamyz týraly ony biletin barshanyń pikiri birdeı – «nıeti taza jan». Elde júrgende, sonaý Qara­qal­paqstannyń Qońyrat aýda­ny­­­nyń bilim bóliminde ınspektor, ká­­sip­­­­odaq uıymynyń tóraǵasy qyz­me­­­­­tin atqarǵan aǵamyzdy jumys ornynan tabý qıyn bolatyn. О́ıtkeni, qashanda aýyl aralap, mektep aralap júretin ol óz janyna tynym bermeıtin. Ánsheıinde tabylýy qıyn aǵamyzdy 1990 jy­ly jazda birjola «joǵaltyp» al­dyq. Suras­­­tyra kelsek, atamekeni – Qazaqstan jaı­ynda jıi áńgime aıtqyshtap júrgen ol Almaty asyp ketipti. – Biz kóshtiń basyn Almaty oblysynyń Qa­rasaı aýdanyna (burynǵy Qaskeleń aýdany) kelip tiredik, – deıdi ol sol kúnderdi eske túsirip. Osy aýdandaǵy Shamalǵan beketine kelip, Germanııaǵa kóship jatqan bir nemistiń úıin satyp aldyq. Keńestik júıeniń kúıreýge jaqyn qalǵan kezi edi bul. Ańsaǵan ata-jurtqa keldik. Aptyqqan kóńil basylǵandaı boldy. Jergilikti jurt jyly qarsy aldy. Búkil ǵumy­­­rym­dy mektepke, oqý isine ar­naǵan men kele salysymen osy bekettegi jal­ǵyz mektepke bas suqtym. Mań­­daıshadaǵy «Qosh keldińiz!» degen qos sózden bas­qasynyń bári, tipti mekteptiń dırektorynan bastap, eden jýýshyǵa deıin ózge tildi aǵaıyndar eken. Beken Muhamedııarovtyń endigi muńy osy mektepten qazaq tilinde oqıtyn synyp ashtyrý boldy. Nıeti bir, kóńili ortaq adamdar da tabyla ketti. О́zimen birge osy beketke qonys aýdarǵan jerlesteri Qydyrálıev Qalsherip, Ábdimuratova Shyryngúl, Mátnııazova Jibek, Aıtmuratova Shá­rigúl, Shormanova Kenje, Ábdimuratova Aın­a­gúl sııaqty ustazdar bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp, qaıda barsa da birge baryp áreket etti. Qansha qaırat sarp etildi, qansha júıke ju­qardy, shúkirshiligi – degenderine jetti. Aýǵan­stannan, Tájikstannan, О́zbekstannan, Qaraqal­paq­stannan kóship kelgen aǵaıyndardyń bala­l­a­ry 1990 jyly 1 qyrkúıekte sol kezdegi «VLKSM-niń 30 jyldyǵy», búgingi kúni Ybyraı Altynsarın atymen atalatyn orta mekteptiń tabaldyryǵyn attady. Bastapqyda ár synypta bes-altydan, jeti-segizden ǵana oqýshy boldy. Beken Muhamedııarov mektep dırektorynyń or­yn­basary bolyp taǵaıyndaldy. Tabıǵatynan tynymsyz adamǵa tynymsyz ju­­mys endi tabyldy. Synyp ashý bir bólek, ony qa­­­lyptastyrý, odan ári damytý bir bólek. Tá­jikstanda – tájik tilinde oqy­ǵan, О́zbekstanda – ózbek tilinde, Qa­raqalpaqstanda qaraqalpaq tilinde oqyǵan, tipti keıbir elderde mektep esigin ash­­paǵan shákirt­terdiń basyn qosyp, ana tilinde – qazaq tilinde oqy­týdyń qıyn­shy­lyǵy az bolmady. Degenmen, Beken aǵa jáne onyń ko­mandasy bul qı­­yndyqty da je­ńe bildi. Sol jyl­dary mektepte qazaq ti­liniń ór­kendep, damýy­na keń jol ashyldy. – Alǵashqy kezderi, ıaǵnı 1990 jyly qazaq tilinde oqıtyn sy­nyptarǵa bala toltyrý qıyn bolsa, – deıdi Beken aǵa bizben áńgimesinde, – búgingi kúni balalar sany bir mektepke syımaǵan soń bizdiń bekette jańadan ekinshi mektep ashyldy. Oǵan muryndyq bolǵan sol kezdegi Bilim jáne ǵylym mınıstri Sh.Berkimbaeva bolatyn. 1990-1991 oqý jylynda qa­­zaq tilinde oqıtyn balalardyń sanyn áýpirim­dep júrip 104-ke ázer toltyrǵan edik. Búgingi kúni olardyń sany 3935 balaǵa jetti. Iаǵnı, elimizdiń Táýelsiz­dik alǵan 20 jyl ishinde qazaq tilinde oqıtyn oqý­shy­lardyń sany 39 esege artty. Búginde zeınetkerlik demalysqa shyqqan, bi­raq ustazdyq mindetin áli de jalǵastyryp kele jatqan Beken aǵa bul áńgimeni qýana turyp aıtqan edi. Qýanbaǵanda she, osy bir ıgilikti istiń basy-qasynda ózi júrdi ǵoı. Osy arada bir aıta ketetin jaıt, О́zbekstan Res­­­pýblıkasy halyqqa bilim berý isiniń úzdigi, KSRO halyqqa bilim berý isiniń úzdigi, Qara­qal­paqstan Respýblıkasyna eńbegi sińgen muǵalim Beken Mu­hamedııarov úshin bıylǵy jyl úlken qýanysh ala keldi. Qarasaı aýdany ákiminiń usy­nysy boıynsha aýdandyq máslıhattyń sheshimimen urpaq tárbıe­leý­degi uzaq jylǵy ustazdyq eńbegi úshin jáne Qa­zaqstan Respýblıkasy Táý­el­sizdiginiń 20 jyldy­ǵy­na baılanysty oǵan Qa­rasaı aýdanynyń Qurmetti azamaty ataǵy berildi. Qashanda jarǵaq qulaǵy jas­tyqqa tımeı, jurt arasynda júretin qadirli azamat, qurmetti aqsa­qal bul marapatty óziniń eli, jurty aldynda jasaǵan qyzmetiniń baǵasy dep túsindi. ... Qarlyǵashtyń qalyń órtke qanatymen sý sebýi nıetiniń tazalyǵy deıdi. Keıde, ebil-debili shyǵyp, murnynan shanshylyp júrgen Beken aǵany kórgende osy bir qanatty sóz eske túsedi. Qarlyǵash nıetti osy bir jan jáne qandaı sha­rýa­men júr eken dep oılaısyń. Sonaý azamat bolyp at jalyn tartyp mingennen búgingi kúnge deıin eline qyzmet etip, jurtynyń kádesine jarap kele jatqan oǵan barlyq jaqsylyqty tilegiń keledi. Sebebi, onyń óziniń nıeti taza. Sharafaddın ÁMIR. Almaty oblysy.