Kórmes túıeni de kórmes

Bıylǵy kóktemgi sý tasqy­ny­nan zardap shekken batys­qa­zaq­standyqtardyń aldy jańa úı­lerge qonystana bastady. Biraq, atam qazaq «Kórmes túıeni de kórmes» demeıtin be edi. Ob­lystaǵy oń isterdi kórgisi kelmeıtin, ony joqqa shyǵaryp, óz­derine arzan saıası bedel jı­na­ǵysy keletinder de tabylyp ja­tyr. Sý tasqynynan toǵyz myń adam zardap shekti. Osynshama kóp adamnyń ishinen arnaıy komıssııa sheshimimen kelispeı, «Maǵan jańa úı kerek nemese shyǵynymdy durys eseptemedi» dep Oral qalalyq sotyna sha­ǵym­danǵandar joq emes. Olar – evakýasııalanǵan 9 myńǵa jýyq halyqtyń ishindegi alty-aq adam. 12 sáýirde sý tasysa, odan bu­ryn, 6-sy kúni oblysymyzda tó­tenshe jaǵdaı jarııalanyp, al­dyn ala júrgizilgen jumystardyń arqasynda myńdaǵan adam tilsiz jaýdan aman qaldy. Osyny keıbireýler bilmeıdi emes, biledi. Biraq ... Bıylǵy kóktemgi sý tasqy­nyn­da kóptegen turǵyn úı, ın­jenerlik-kommýnıkasııalyq jeliler zardap shekti. Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasymen Úkimet 17 mıllıard teńgeden astam qar­jy bólip, sol qarjy esebinen búlingen joldar qalpyna keltirilip nemese jóndelýde. Qarǵynnan zardap shegip, úı-kúısiz qalǵan turǵyndar úshin eń mańyzdysy baspana máselesi ekeni daýsyz. Soǵan oraı, á degennen oblysta 18 komıssııa quryldy. Olar áli kúnge jumys isteýde. – Birinshi kezekte sý tasqyny saldaryn, onyń shyǵynyn anyq­taý­ǵa arnaıy osyndaı qyzmetpen aınalysýǵa zańdy quqyǵy bar mekemeler tartyldy. Sol mekemeler kimniń úıi jaramdy-jaram­syzyn anyqtap, aktiler jasady. Oǵan ákimdikterdiń eshqandaı qa­tysy bolǵan joq. Oblys boıyn­sha turǵyn úılerdi kúrdeli jón­deý jumystaryna 800 mıllıon teńge bólinip, onyń 298 mıllıon teńgesi qala aýmaǵyn­daǵy úılerdi kúrdeli jóndeýge bólindi. Sonyń 240 mıllıon teń­gesi turǵyndar­dyń esep-shot­tary­na aýdarylyp, olar bul qarjyǵa úı-jaıyna kúrdeli jóndeý júr­gizýge kiristi. Al aǵymdaǵy jón­deý jumys­taryna qarjy qaral­ma­ǵan jáne qaralmaıdy da, – dedi Oral qalasynyń ákimi Samıǵolla Orazov jýrnalısterge bergen suh­batynda. Qazir qalanyń besinshi shaǵyn aýdanyndaǵy toǵyz qabatty 240 páterlik turǵyn úı turǵyndardy qabyldaýǵa ázir tur. 90 páterlik úsh úıdiń qurylysy aıaqtalyp qalǵan, endi qazan aıynyń ekinshi jarty­synda óz ıelerin tappaq. Tasqyn­nan zardap shekkender qa­zan aıy­nyń ekinshi jartysynda qo­nys to­ıyn toılaıdy dep kú­til­ý­de. Búgin­de jańa úıdiń tómengi qa­battary múgedekterge, aýrý-syr­qaýly aza­mat­tarǵa beriledi. О́zge páterler jerebe tastaý boıynsha bólinbek. – Kóńili tolmaıtyn kisi qa­shanda tabylady. Úıi aǵymdaǵy jóndeýge jatqyzylǵan adam kúr­deli jóndeý jasatqysy keledi, al úıine kúrdeli jóndeý jasatatyn turǵyn páter alǵysy keledi. Sý tasqynynan zardap shekkenderge páterler ádettegi­deı otbasy sanyna, balalardyń jynysyna qaraı bólinbeıdi. Mundaǵy basty ólshem sý shaı­ǵan úıdiń sharshy metri, kómek soǵan sáıkes beriledi. Mysalǵa, turǵynnyń 30 shar­shy metrlik úıi bolǵan bolsa, soǵan sáıkes bir bólmeli páter alady. Ol degenińiz 42 sharshy metrlik páter, odan shaǵyny joq. Sotqa shaǵymdanýshylardyń biri Mýsın degen azamat bireýdiń saıa­jaıyn jaldap turǵan. Qalada 8,5 myń adam úı kezeginde tur. Olar da qalada páter jaldap turady. Páter jaldaýshylarǵa úı berýge eshqandaı negiz joq, – dedi Samıǵolla Orazov. Onyń aıtýyn­sha, úıge qatysty túıt­kildi máse­le­lerdi sheshýge qa­tys­ty arnaıy qu­rylǵan 18 ko­mıs­sııaǵa turǵyn­dar­dan 92 aryz tú­sip, komıssııa múshe­leri sol aryz ıeleriniń turǵyn-jaıyn qaıta qarap, tıisti sheshim qa­byl­daǵan. Bul komıssııa aldaǵy jyly da jumysyn jal­ǵastyrady. Budan keıin qaladaǵy ortalyq evakqosyndy panalaǵan bir top turǵynǵa jolyqtyq. О́zin Maqsot Qajıaqparovpyn dep tanys­tyr­ǵan aqsaqal Elbasyǵa, oblys, qala basshylyǵyna degen alǵy­syn jaýdyryp, kemseńdep jylap jiberdi. – 2006 jyly «Zenıt» saıa­jaıynan kelip, Jalpaqtal aýy­lynan 67 sharshy metrlik turǵyn úı salyp alǵanmyn. Soǵan sáı­kes, janǵa jáıli páter alatyn bol­­dym. Qýanyshtan jylap ja­tyr­myn, aınalaıyn, qyryq jyl jyl­qy baqtym, búginde aýrýly­myn. Qazir qyzymnyń qolynda tórt jan turamyz. Dalaǵa tastamaı, úı salyp bergen elime rahmet. – 12 sáýirde teleorta­lyq mańyndaǵy saıajaılyq aýmaqta beınettenip salǵan kólemi 95 sharshy metrlik úıimiz sýǵa ketti. Basynda №8 mekteptegi evakqo­syndy panaladyq, sodan keıin osy ortalyqqa keldik. Ystyq ta­maq, jyly oryn, barlyq ja­ǵ­daıymyz jasalǵan. Qujatymyz túgel, soǵan sáıkes jańa páter alatyn boldym. Atqaminer aza­mat­tarǵa zor rahmet! – dedi kóp balaly ana Sáýle Altaeva. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan», Gúlbarshyn ÁJIGEREEVA, jýrnalıst. Oral.