Kóz kórmese, kóńil senbes edi

(Qaz-qalpynda) Men otyz ekinshi jylǵy asharshylyqtyń aldynda Abaı aýdanyndaǵy Sarjal óńirinde dúnıege kelgen ekenmin. Aıaǵymdy endi ǵana basa bastaǵan shaǵymda Aıagózdegi jetim balalar úıinen bir-aq shyǵyppyn. Sodan so­ǵys­tyń aldynda Sarjal jaǵynan naǵashyńmyn dep otyzdyń ústindegi bir azamattyń izdep kelgeni esimde. Onda men jasym áli onǵa da kelmegen oıyn balasy edim. Sonda da bolsa álgi kisiniń aıtýymen týǵan jer, asharshylyq jyldary o dúnıelik bolyp ketken ata-anam týraly áńgime sanamnyń bir túkpirinde qalyp qoıǵan. Sóıtip júrgende, surapyl soǵys órti burq ete qaldy. Eldegi naǵashydan da habar úzilgen. Biraq qashan soǵys aıaqtalǵansha olar­dan bir habar bolyp qala ma dep alań­daý­men boldym. Al soǵys aıaqtalǵan jyly týǵan jer qaıdasyń dep ózim áli bilmeıtin elge qaraı jolǵa shyqqanmyn. Bul kezde meniń jasym on beske taqap qalǵan-dy. О́kinishke qaraı, sheshemniń jalǵyz baýyry surapyl soǵysta habarsyz ketipti. Artynda qalǵan shaǵyn otbasynyń qaıda ekenin eshkim bilmeıtin bolyp shyqty. Áıteýir, áldebir alystaý jamaǵaıyn men beıbaqqa el men jerdi tanystyrǵan boldy. Sodan keıin naǵashym soǵystan oralyp jatsa, meni ózi taýyp alar dep Aıagózge qaıtyp kettim. Biraq sodan keıingi jerde meni izdegen eshkim bolmady. Sóıtip júrgende, jasym on segizge tolyp, ásker qataryna shaqyryldym. Bastapqyda Máskeý jaǵyna barasyńdar dep jolǵa shyqqan edik, sońynan baǵytymyz Sibirge qaraı ózgerdi. Áıteýir, bultalaqtap jolda kóp júrdik. Bir kúni túnde elsiz dalaǵa ákelip túsirdi. Tańerteń oıa­nyp, jan-jaǵyma qarasam,  júregim at­qaqtap aýzyma keldi de, tula boıymdy erekshe bir sezim bılep ketken. Qalaı bolǵanda da bul óńir meniń kózime sonshalyqty ystyq kóringen. Ana bir jylǵy álgi alys jama­ǵaıyn­nyń eldi aralatyp qydyrtqany kóńilime orala bergen. Aqyry, sezim shirkinniń aldamaǵany belgili boldy. Bizdi ákelip tastaǵan Degeleń taýy­nan men ómirge kelgen Sarjal aýyly nebári otyz shaqyrym jerde bolyp shyqty. Sony qasymdaǵy jerles jigitterdiń birine aıtyp qoıǵanym sol eken, maǵan komandırler beıne quzǵynsha shúılikti. Sodan keıin olarǵa endigi jerde osy jerdiń týmasy ekenim týraly jaq ashpaýǵa ýáde berip qutyldym. Ony aıtasyz, tipti bertinge deıin jaq asha almadyq qoı. Áıtpese, bári kúni keshegideı kóz aldymda. Ásirese, sol mańdaǵy eldiń aýa kóshkendegi jan qınalysyn sózben jetkizip aıta alarmysyń! Jan-janýar túgili, adamdarǵa tájirıbe júrgizilgeni, sol maqsatpen qyryq shaqty adamnyń jarylys jasalǵan aımaqta qaldyrylǵany – bár-bári este. Solardyń bári erterekte ómirden ótip ketkenin endi ǵana bilip otyrmyn. Sol tusta menimen birge azamattyq mindetin ótegen jigitterden de aman qalǵany az. Naqtylap aıtsaq, burynǵy Semeı oblysynan Semeı atom polıgonynyń astanasy – Kýrchatov qalasynyń qurylysyna onshaqty jigit qatyssaq, qazirde solardan saý júrgeni men ǵanamyn. Keıde soǵan táýbe dep qýanýdyń orny­na ózimdi kináli sezinip, óz-ózimnen qýys­ta­nyp qalatynym da bar. Iá, týǵan jerdiń dáp túbinen óz qolymmen ajal ajdahasy atanǵan atom polıgony qurylysyn tur­ǵyzý men úshin keshirilmes úlken kúná dep bilemin. Sol sebepten de keıingi jerde de elge bara almadym. Osy maqalany da arylý úshin jazyp otyrǵan jaıym bar. Al mundaı qasiretti keıingi urpaqqa bermesin dep tileıik! Nansańyzdar, óz urpaǵyma qasıetti de qasiretti Abaı elinen, ondaǵy Sarjal aýylynan ekenimdi de eshqashan aıtqan emespin. Osy maqalany da basqa atpen jazyp otyrmyn. Múmkin meniń munym durys ta emes shyǵar. Qalaı bolǵanda da meni bireýler oń uǵatyn shyǵar dep oılaımyn. Naǵashybaı BEKMYRZAEV, Aıagóz qalasynyń turǵyny.