«Bıyl kúshine engen Salyq kodeksi ekonomıkadaǵy ashyqtyq pen tártipti kúsheıtýge yntalandyrady. Qazirdiń ózinde alǵashqy oń nátıjelerin kórip otyrmyz. Ekonomıka mınıstrliginiń málimetine sáıkes, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarǵa arnalǵan jańa salyq rejımi iske qosylǵaly beri 180 myńnan astam jańa salyq tóleýshi zań aıasynda áreket ete bastady. Úkimettiń baǵalaýynsha, salyq reformasynyń nátıjesinde bıyl bıýdjetke qosymsha 4,4 trıllıon teńge túsedi. Jazalaýshy mentalıtetten arylatyn kez keldi. Salyq organdary men salyq tóleýshiler arasynda seriktestik jáne ózara senim qaǵıdaty ornyǵýǵa tıis. Memleket pen bıznestiń tıimdi yqpaldastyǵyn jolǵa qoıý kerek», degen edi Prezıdent.
Osy tapsyrmanyń aıasynda «Turan-Astana» ýnıversıtetinde «Jańa salyq kodeksi: ekonomıkalyq ósim men áleýmettik ádilettiliktiń teńgerimi» atty dóńgelek ústel ótti. Is-sharaǵa Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men Qarjy mınıstrliginiń ókilderi, «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» KeAQ, Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýty, óńirlik JOO professorlary, doktoranttar men stýdentter qatysty.
Memleket basshysy: Salyq júıesin jappaı sıfrlandyrýǵa shuǵyl kirisken jón
Dóńgelek ústeldi uıymdastyrýshy ári moderatory – ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Baýyrjan Ysqaq jańa Salyq kodeksi eń aldymen bıznes ókilderine túsinikti, qoldanýǵa tıimdi qujat bolýǵa tıis dedi. Atap aıtqanda, memlekettiń bıýdjettik turaqtylyǵyn qamtamasyz etetin negizgi qarjy kózi retinde qyzmet atqarýy qajet.
«Salyq saıasaty – tek fıskaldyq qural ǵana emes, ekonomıkany qurylymdyq turǵydan jańǵyrtýdyń, ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrýdyń jáne ádil básekelestik ortany qalyptastyrýdyń mańyzdy tetigi. Osy turǵyda jańa Salyq kodeksi baqylaý men jazalaýǵa emes, senim men seriktestik qaǵıdatyna negizdelýi kerek. Salyq júıesi qaı kezeńde bolmasyn zaman talabyna saı damyp, sıfrlandyrý úderisterimen úılesip, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalýy qajet. Ekonomıkalyq ósim men áleýmettik ádilettiliktiń teńgerimin saqtaý – jańa salyq reformasynyń basty strategııalyq maqsaty bolýy tıis», deıdi ekonomıst.
Salyq jáne keden saıasaty departamentiniń dırektory Nurlybek Aqylbekulynyń aıtýynsha, qazir salyq júıesin jańartý baǵytynda keshendi jumys júrgizilip jatyr. Normatıvtik-quqyqtyq baza qaıta qaralyp, salyqtyq ákimshilendirý sıfrlandyrylýda, bızneske túsetin júkteme ońtaılandyrylyp, rásimder jeńildetildi.
Múgedek jandarǵa qandaı salyq jeńildigi bar?
«QQS mólsherlemesiniń 16%-ǵa deıin ózgerýi, tirkeý sheginiń tómendeýi, arnaıy salyq rejımderiniń jetiden úshke qysqarýy men jeke tabys salyǵynda progressıvti tásildiń engizilýi – reformanyń negizgi jańalyqtary. Bul ózgerister kásibı ári jan-jaqty taldaýdy qajet etedi. Jańa normalardy sapaly túsindirý, quqyq qoldanýda birizdilikti saqtaý jáne bıznespen ashyq dıalog ornatý – reformanyń tabysty júzege asýynyń basty sharttary», dedi N.Aqylbekuly.
Al Ekonomıkalyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Qaıyrbek Tólendiuly Salyq kodeksine tolyqtyrýlar men ózgerister engizgende bul reformalar Bıýdjettik kodekspen birge júrgeni jón. Áıtpese 2-3 jyldan keıin salyq reformalary kútilgendeı nátıje bermeı, keleńsiz qaıshylyqtarǵa alyp kelýi ábden múmkin. Sondyqtan Úkimet bıýdjet pen salyqty bir qaıyqta alyp júrýleri kerek.
«Salyq kodeksine reformalar jasaý barysynda úsh startegııalyq sıpaty bar basymdyqty basshylyqqa alý kerek. Birinshisi – kóleńkeli ekonomıkany azaıtý arqyly salyq bazasyn ulǵaıtý saıasaty. Úkimettiń baǵalaýy boıynsha onyń kólemi 16-18%, bizdiń boljamǵa sáıkes, 20-22% jetedi. Demek kóleńkeli ekonomıkadan shamamen 3-4 trln salyq alýǵa bolady. Bul bıýdjetti toltyrýdyń alǵashqy qapshyǵy. Ekinshisi – Salyq kodeksinde shamamen 280-290 jeńildik kózdelgen. Jyl saıyn olardan bıýdjettiń joǵalýy 5-6 trln tenge. Bul – bıýdjetti toltyrýdyń ekinshi qapshyǵy. Árıne keıbir ekonomıkalyq salalar men sektorlar, osal toptarǵa jeńildikter qajet. Degenmen bıýdjettiń joǵaltary kóp sııaqty. Úshinshisi – ýákiletti memlekettik organnyń derekterine zeıin salsaq, 2024 jyldyń ózinde jeke kásipkerler arasyndaǵy aýdarmalar kólemi 94-95 trln tenge boldy. Sonymen qatar olardan túsken salyq kólemi 1 trln jetpeıdi. Mamematıkalyq formýla (salyq júginiń aýrtpashylyq koeffısıenti) men halyqaralyq tájirıbege arqa súıep boljam jasasaq, elimiz aýdarmalardyń 10%-yn salyq retinde alýǵa múmkindik bolǵan. Basqasha aıtqanda, bul bıýdjetti toltyrýdyń úshinshi qapshyǵy bolyp otyr. Saıyp kelgende, qolda bar salyqtardy aıtylǵan qaptarǵa tııanaqty túrde jınaǵanda Qazaqstannyń baılyǵy kóptegen bıýdjettik shyǵystardy jaýyp, tipti Ulttyq qordan jyl saıyn 4 trln transfertti almaýǵa bolatyn edi», deıdi Q.Tólendiuly.
Ekonomıst Baqytjan Qurmanbaıulynyń pikirinshe, jańa Salyq kodeksinde qarastyrylǵan sán-saltanat salyǵy – áleýmettik ádilettilikti kúsheıtýge baǵyttalǵan oryndy sheshimderdiń biri. Onyń aıtýynsha, bul tetik tabysy joǵary azamattardyń qoǵamdyq jaýapkershiligin arttyryp, salyq júktemesin neǵurlym teńgerimdi bólýge múmkindik beredi. Sarapshy sán-saltanat salyǵynyń engizilýi fıskaldyq maqsatpen ǵana shektelmeı, áleýmettik saıasattyń mańyzdy quralyna aınalýǵa tıis ekenin atap ótti.
Iri salyq bereshegi bar tulǵalarǵa elden shyǵýǵa tyıym salynady
«Ásirese qymbat jyljymaıtyn múlikke, lıýks sanatyndaǵy avtokólikterge, ıahtalar men jeke ushaqtar sııaqty joǵary qundy aktıvterge saralanǵan mólsherleme qoldaný – álemdik praktıkada keń taralǵan tásil. Bul tek qosymsha tabys kózi emes, áleýmettik ádilettilikti qamtamasyz etýdiń quraly. Mysaly, Eýropa memleketterinde qymbat múlik pen aktıvterge progressıvti salyq júıesi qoldanylady. AQSh-ta luxury tax jekelegen taýar sanattaryna ýaqytsha nemese turaqty túrde engizilip otyrady. Al Ońtústik Koreıa men Sıngapýrda qymbat avtokólik pen elıtalyq jyljymaıtyn múlikke joǵary tirkeý jáne menshik salyǵy belgilengen. Bizde de osy baǵytta halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, teńgerimdi ári ádil model qalyptastyrýy qajet», dep túsindirdi sarapshy.
