Aqyl-esti adamzat, aınaladaǵy ushqan qus, júgirgen ańnyń bárinde solaı. El basyna ekitalaı kún týǵanda er azamattar «qara qazan, sary balanyń qamy úshin» atqa qonǵan. Úlkender jaǵy jastarǵa «О́rkeniń óssin, úbirli-shúbirli bol» dep ýyz batasyn bergen.
Dala akademııasynan dáris alǵan dana halqymyz bala tárbıesin tym erte bastaǵan. Ul-qyzyna ulyqtaýǵa laıyq jaqsy-jaısańdardyń atyn qoıady. Aınalasy ardaqtap, qurmettegen abyroıly adamdarǵa tusaýyn kestiredi. Mápelep ósirgen óreniniń sanasyna es bilgennen ejelep ultymyzdyń ulaǵatyn sińiredi. Máselen, ájesi nemeresin baýyryna tartyp, basynan sıpap otyryp úırenshikti suraqtaryn qoıýdan bir jalyqpaıdy.
– Aınalaıyn, altynym, qaı elsiń?
Tátti tilimen byldyrlap balaqaı rýyn aıtady.
– Kimniń balasysyń?
– Atam men ájemniń...
– Bizdi óskende asyraısyń ba?
– Iá!
– Ne berip asyraısyń?
– Alma, «Snıkers», kámpıt berip asyraımyn.
– Meni jaqsy kóresiń be?
– Jaqsy kórem!
– Qaıtip?
– Bylaı...
Álgi «qý» ájesin qushaqtap, betinen súıe beredi.
Azǵantaı ǵana dıalogtyń astarynda atan túıe qaıysardaı aýyr júk jatqan joq pa?!
Qazaqtyń qara domalaǵy qarshadaıynan ata-tegin bilý kerektigin, áke-sheshesin súıý qajettigin, keıin qartaıǵanda olardy asyraýǵa tıis ekendigin qulaǵyna quıyp ósedi.
Keıde kóshelerden «Zeınetaqy qorlary – alańsyz qarttyǵyńyzdyń kepili» degen nasıhat naqyshty jarnamalardy kózimiz shalyp kalady. Qudaıym-aý, baqytty, baqýatty tirliktiń tiregi qaıyrymdy, meıirimdi urpaq tárbıeleý emes pe. Bul ómirdiń qarapaıym qaǵıdasy.
Atalarymyz taýyp aıtqan: «Jaqsydan jaman týsa da, jamannan jaqsy týsa da tartpaı bir qoımas negizge!»
Tektilerdiń tuqymyn bizdiń qazaq tulpardyń tuıaǵyna, suńqardyń qııaǵyna balaǵan. Asyldyń synyǵy, altynnyń úzigi retinde baǵalaǵan.
Osyndaıda oıǵa túsedi. Alash arystarynyń ar-namysynan jaralǵandaı Gúlnar Mirjaqypqyzy Dýlatova ǵasyrǵa jýyq ǵumyr keship, artynda aıta júrerlikteı óshpes ónege qaldyrdy. Eń bastysy, ker zamannyń kesirli zardaptaryn talaı tartsa da «halyq jaýy» atanyp aıdalyp ketken aıaýly ákesiniń arman-murattarynan aınyǵan joq. Ulty úshin kúıip ketken uly tulǵanyń týǵan qyzy ekenin maqtan tutty. Stalındik qýǵyn-súrginniń qaharynan qaımyqpaı, qas batyrdaı qasqaıyp júrdi. О́zgelerdeı famılııasyn da ózgertpedi.
Topyraǵy torqa bolǵyr, apamyz Alash arystarynyń asyl muralaryn, sandyq túbinde sarǵaıǵan sırek sýretterin, eren minezdi erlik isterin, úlgi-ónege qylarlyq adamgershilik qasıetterin, esil bozdaqtardyń ómirbaıanyndaǵy bylaıǵy jurt bile bermeıtin belgisiz derekterdi elge tanytýǵa eleýli eńbek sińirdi. Osy oraıda onyń «Shyndyq shyraǵy», «Alashtyń sónbes juldyzdary» atty estelikter kitabyn aıryqsha atap ótkenimiz abzal. Kókiregi oıaý kópshiliktiń rýhanı oljasyna aınalǵan bul týyndylar búginde tól tarıhymyzdyń beımálim tustaryn tarazylaýǵa septigin tıgizeri talassyz. Ahmet, Álıhandaı atalaryn, olardyń adal jary bola bilgen ájelerin asqan iltıpatpen áspetteıtini qandaı ǵanıbet. Ásirese Aq teńizdiń jaǵasynan Jaqańnyń súıegin ákelip, Torǵaı topyraǵyna tapsyrar sátte ǵazız jannyń aǵyl-tegil jylap, máńgilik basylmas saǵynyshpen máıit oralǵan kilemdi alaqanymen aıalaı sıpalaǵan sátteri kóz aldymyzdan keter me?!.
Qazekeńniń «Qasqa aıǵyrdan qasqa bolmasa da, tóbel qulyn týady» deıtini sirá, osyndaıda aıtylǵan shyǵar-aý.
Jaqsy bala – súıinish, jaman bolsa – kúıinish.
«Balapan uıada ne kórse, ushqanda sony iledi». Aına-qatesiz aqıqat. Endeshe erteńimiz sanalatyn úrim-butaǵymyzdyń qandaı bolmaǵy myna siz ben bizge baılanysty ekenin esten shyǵarmaıyq, aǵaıyn.
... Urpaǵymyz ulyqty bolǵaı!
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»
