El áleýetin kóterer farmasevtıkaǵa óris keń

Qaraǵandydaǵy «Fıtohımııa» halyqaralyq ǵylymı-óndiristik holdıngi» – táýelsizdik perzenti

Qasterli paryz, mereıli mindet Qazir quramynda hımııa, farmakologııa, bıologııa jáne far­masevtıka salalaryna baǵyttalǵan 13 ǵylymı-zertteý bólim­deri bar bizdiń holdıng Elbasynyń jeke qoldaýymen qurylǵan bolatyn. Otandyq biregeı fıtopreparattardy keshendi túrde bıologııalyq belsendi zattardan izdestirýden bastap, dárilik shıkizatty ósirý, olardy óńdep, jańa fıto­pre­pa­rat­tardyń daıyn dárilik túrleriniń tájirıbelik-ónerkásip­tik mólsherin shyǵarýǵa deıin jetkizý jumystaryn 159 ǵylymı qyzmetker, sonyń ishinde 1 akademık, 17 ǵylym doktory men 38 kandıdaty júrgizedi. Atalǵan baǵyttaǵy irgeli zertteýlerdi iske asyrý ba­ry­synda Qazaqstan ósimdikteriniń 494 túri zertteldi. Bulardan 2 myńnan astam tabıǵı qosylystar bólinip, teńdestirildi. 1 myńǵa jýyq jańa týyndylar sıntezdeldi. Holdıng bazasynda respýblıkalyq bıologııalyq belsendi qosylystardyń jáne dárilik zattardyń standarty úlgi­leriniń banki jumys isteıdi. Ol sheteldik kompanııalardyń ınvestısııa­laryn tartýǵa yqpal etip keledi. Búginde 43 fıtopreparat shyǵarylady, atap aıtqanda qaterli isikke qarsy qoldanylatyn «Arglabın», «Salsokollın», «Saýsalın» tárizdi dáriler alysqa aıan. Birqatary shet elderde tirkeýden ótti. «Arglabınniń» shıpalyq qasıeti Germanııadaǵy «Leonardıs Klınık», AQSh-tyń Hıýston shtatyndaǵy «Nıý Onkolodjı Labz», Máskeýdegi N.N.Blohın atyndaǵy Reseı onkologııalyq ǵylymı ortalyq­tarynda dáleldendi. Búginge deıin onyń kómegimen 2500-den astam adam emdelip, klınıkalyq qoldanysta 76 paıyzda oń tıimdilik berdi. Qazir tyqyr jýsan ósimdiginen alynǵan seskvıterpendi lakton sýbstansııasy negizinde tamyr júıesi arqyly jiberýge arnalǵan lıofıldengen túri de shyǵarylýda. Holdıngtiń basty ǵylymı damý baǵyttary tabıǵı ósim­dik shıkizatyn zertteý, olardyń negizinde jańa dárilik materıaldar men preparattar alý, halyqaralyq GMP standart­tarynyń talaptaryna saı dárilik preparattar óndirisi úshin ǵylymı tehnologııalar men tehnıka jasaý boıynsha tá­jirıbelik-konstrýktorlyq jáne ǵylymı-zertteý jumys­taryn júrgizý, óndiriske engizý, respýblıkanyń hımııa, farmasevtıka, medısına salalaryna joǵary bilikti mamandar daıarlaý bolyp tabylady. Memleket basshysynyń jeke tapsyrmasymen básekege qabiletti biregeı fıtopreparattar óndiretin keshenniń birinshi kezegi budan alty jyl buryn iske qosylsa, odan keıin ekinshi kezegi de jumys isteı bastady. Munda ampýla jasaý, sýblıma­sııa­lyq keptirý sehy, dári-dármek sapasyn baqylaý zerthanasy quryldy. Sonymen birge, ekstraksııalaý jáne dárilik zattar sýbstansııalaryn sıntezdeý óndirisi qatarǵa qosyldy. Sóıtip, búginde syrtqy rynokta da ótimdi dárilik túrleriniń jylyna 2 mıllıon ampýlasy, 150 mıllıon tabletkasy, kapsýlalary, 2 mıllıon jumsaq túıirshikteri shyǵarylady. Qaraǵandynyń janyndaǵy 1500 gektar jerge dárilik shıkizattar egiledi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregine qa­raǵanda, ár eldiń dárilik qaýipsizdik strategııasyn qamta­ma­syz etý úshin ishki naryqta otandyq farmasevtıkalyq ónim­niń kó­lemi kem degende 20 paıyz bolý kerek. Bizde jergilikti óndirýshiler úlesi ázirge 10 paıyzdy qurap otyrǵandyǵy belgili. Elbasynyń 2014 jylǵa deıin dárilik preparattar­dyń 50 paıyzyn otandyq óndiris negizinde paıdalana alýǵa qol jetkizý tapsyrmasyn oryndaý jolynda kóshbasshylyq oryndy saqtap, nyǵaıtýǵa barynsha kúsh salyp kelemiz. Bul rette Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaevtyń oblysqa jumys saparynyń birinde atqaryp jatqan jumystary­myz­ben tany­syp, farmasevtıkalyq óndiristi odan ári damytý úshin Úki­metke Qaraǵandyda 30-dan astam kásiporyn men ǵylym oshaq­taryn biriktiretin respýblıkalyq serpindi klas­terdi qurýdy, eksportqa baǵyttalǵan fıtopreparattar óndirisin jasaý jáne uıymdastyrýdyń ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlamasyn qalyp­tas­tyrýdy tapsyrýy izdenisimizge jańa serpin berdi desem, búginde dárilerdiń qazirgi zamanǵy túrleri, atap aıtqanda, nano­bólshekter, kapsýlalar, jaqpa maılar jáne sýppozı­ter­ler­diń sony tehnologııasy jasalýda. Qazirgi kezde Qazaqstanda onkologııalyq aýrýdyń ár túrli etılogııasymen naýqastanǵan 250 myńnan astam syrqat bar. Sondyqtan «Arglabınge» suranys jylyna 5 mıllıon ampý­la­ny quraıdy. Bul dári álemniń 11 elinde patenttelgen. Halyq­ara­lyq GMP ctandarttary boıynsha biregeı fıtopreparattar óndirisin uıymdastyrý ınnovasııa­lyq jobasy iske asyrylýda. Soǵan sáıkes básekege qabiletti dárilik ónimder óndirisi assortımentin jáne kólemin ulǵaıtý júrgizilýde. Ǵylymı izdenister aýqymy keńeıip keledi. Bir top ǵalym­darymyz «Qazaqstanda tabıǵı seskvıterpendi laktondar hımııasy boıynsha zertteýlerdi damytý, olarǵa izdenis negizinde jańa dárilik zattardy jasaý» ǵy­lymı jumysy úshin Memlekettik syılyqtyń laýrettary atan­dy. Búginde «Saýsalın», «Aterolıd» preparattary klınıkalyq synaqtan ótýde. Qorytyp aıtqanda, holdıng ujymy zaman talabyna oraı klasterli keshen retinde irgeli izdenisten bastap, qoldanbaly zertteýler nátıjesinde otandyq dári-dármekterdi óndirýde eleýli tabystarǵa qol jetkizýde. Eń izgilikti is – adamdar densaýlyǵyn qorǵap, saqtaýǵa bilimimiz ben tájirıbemizdi barynsha jumyldyra bermekpiz. Serǵazy ÁDEKENOV, QR UǴA akademıgi, «Fıtohımııa» halyqaralyq ǵylymı-óndiristik holdıngi» AQ basqarmasynyń tóraǵasy. Dári óndirisi órkeni Munyń aldynda birinshi jáne ekinshi kezekteri iske qosylǵan kásip­or­nymyzda endi 3-shi kezeginiń qurylysy bastalyp, júrgizilip jatyr. Onda tońazytqyshtyq keptirý, sýbstansııalardy túıirshekteý atqarylady, pre­parattardyń qatty dárilik túrleri  shyǵarylady. Bul zattardyń standartty úlgileri banki jumysy úshin 6 zerthanaǵa ornalastyrylady. Eksportqa baǵyttalǵan otandyq  dárilerdiń 72 túri kóp kólemde óndirile  bastaıdy. Jalpy alǵanda, farmasevtıkalyq ónimder shyǵarý jylyna  750 mıllıon teńgege jetkizilmek. Sonyń arqasynda ishki farmasevtıkalyq naryqta ımport almasý kólemi  20 paıyzdan assa, jańadan 110 jumys orny ashylyp, jas mamandardyń óz qabiletterin kórsetýge múmkindik týady. Búginde keshen óndirisi  halyqaralyq  GMP standarttaryna sáıkes jáne Ger­­manııa, Fransııa, Avstrııa, Japonııa  elderiniń iri  medısınalyq  kom­pa­nııa­larynyń ozyq qondyrǵylarymen tolyqtaı jabdyqtalǵan. Sońǵy ýaqyt­ta bizben birlese jumys isteýge ynta tanytýshylar az bolmaı otyr. Aı­talyq,  álemge  áıgili « RD Medial Serwicts  ltd» fırmasy solardyń biri. Olar ishki tamyrlyq suıyqtardy óndiretin birikken óndiris qurýǵa yntaly. Paıdasy ortaq, eń bastysy naýqastar múddeli mundaı býyndy qalyp­tastyrýǵa biz de qushtarmyz. Atalǵan  salany  damytý, halyqaralyq  talaptarǵa  sáıkestendirý bilikti mamandarsyz, ıaǵnı, ınjener-tehnologtarsyz  júzege asýy múmkin emes. Son­dyq­tan  farmasevtıka óndirisine qajetti osy mamandardy daıarlaýda memlekettik qoldaý kerek der edik. Elimizde  80-ge jýyq  farmasevtıka  ónimin óndirýshiler jumys isteıdi. «FarmMedIndýstrııa» qaýymdastyǵynyń málimetterine súıensek, byltyr olar 19,65 mlrd. teńgege dárilik zattar shyǵarǵan. Bylaısha aıtqanda, bul kórsetkish aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 60 paıyzǵa ósken. Demek, damý joly táýir. El Úkimetiniń farmasevtıka ónerkásibinde  2014 jylǵa  deıin memleket qajettigin qanaǵattandyra alatyn dárilik preparattardyń úlesin 50 paıyzdyq deńgeıge jetkizý baǵdarlamasyn oryndaýshylardyń biri retinde óz múmkindigimizge  senimdimiz. Otandyq farmasevtıka salasy jyldan-jylǵa kúsh ala túsýde. Kúni keshe ǵana qoldan kelmesteı kóringen is edi. Endi ony da eńserip kelemiz. Elimiz áleýeti ósýiniń jarqyn nyshanyna osydan artyq ne aıǵaq kerek. Jergilikti ósimdikterden jasalatyn qazaqstandyq  dáriler ataǵy alysqa jańǵyra bereri daýsyz. Evgenıı TOLOKONNIKOV, Qaraǵandy farmasevtıkalyq zaýytynyń dırektory.   «Arglabınniń» shıpasy tıdi Men uzaq  ýaqyt  boıy qyltamaq aýrýymen syrqattanyp,  qınalyp júrdim. Astanalyq emdeýshi dárigerlerdiń keńesi boıynsha Qaraǵandydaǵy onkologııalyq ortalyqta jatyp, qaraldym. Osyndaǵy  mamandar «Arglabın» dárisin qoldanyp kórýge kelisim surady. Olar aıtqandaı, qaterli isik onshalyqty asqyna qoımaǵan eken. Qaýipti   derttiń  dendemeı  turǵan kezinde onyń emdik qasıeti óte kúshtiligi eskertildi. Shynynda solaı bolyp shyqty. Aýyr syrqattan aıyǵýyma shıpasy tıdi. Aman-esen otbasyma oraldym. Arnaıy surastyryp kórsem, ony Serǵazy Ádekenov jetekshilik etken ǵalymdar dalanyń kádimgi tyqyr jýsanynan jasapty. Ekinshi ómir syılaǵan azamattarǵa alǵysym sheksiz. Osyndaı dárilerdi kóptep  daıyndap,  jurtty qýanta berińder baýyrlar. Baqytjan MUQAEV, Astana qalasynyń turǵyny.       «Salsokollın»  arqyly  jazyldym Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheniniń ujymyna  alǵysymdy arnaı­myn. О́t, baýyr aýrýyna baılanysty jergilikti dárigerlerge jıi qaralyp turýǵa týra keldi.  Aqyry olar «Salsokollın» dárisin emge paıdalanyp kórýge usynys jasady. Alǵashqy kezde áseri baıqala qoımaǵandaı edi, degenmen qoldanýdy úzbedim. Biraz ýaqyttan soń syrqatymnyń beti  qaıta bastady. Qazir densaýlyǵym jaqsardy. О́z elimizde jasalǵan, qoljetimdi preparat arqyly jazylǵanymdy  qýanysh ári maqtanysh tutamyn. Eńbekterińizge zor rızalyq bildiremin. Olga ZOLOTAREVA,  Shymkent qalasynyń turǵyny.   Aýyr  derttiń betin  qaıtardy Osydan  eki-úsh jyl buryn meniń nemere ápkeme  sút bezi ragi degen  óte qaterli  dıagnoz qoıyldy. Degenmen, dárigerler emdelýden úmit úzdirmedi. «Arglabın» dárisin qoldanýǵa keńes berdi. Bul dári  sáýlelik terapııany tózimdilikpen qabyldaýǵa da áserin tıgizdi. Osyndaı birneshe seanstardan keıin isik qaıtty. Men sol kisiniń atynan sizderge rızalyq sezimin jetkizip otyrmyn. Adamdardyń  densaýlyǵyn qorǵaý jolyndaǵy izgi  izdenisterińizge tabys tileımin. Svetlana  PLOTNIKOVA, Qaraǵandy qalasynyń turǵyny.    Áriptesterim  zertteýi  qyzǵylyqty Qaterli  isikke  qarsy qoldanylatyn  dárilerdi  jasaýda qaraǵandylyq ǵalymdardyń  zertteýleri ózgelerden eleýlirek, ozyqtaý deýge  bolatyndaı-aq. Adamzatty alańdatqan dertti aýyzdyqtaýǵa taýdaı talpynys, batyl umtylys súısinterlik jaı. Osy baǵyttaǵy is-qyzmettiń bel ortasyndaǵy jannyń biri retinde maǵan «Arglabınniń»  shıpalyq erekshelikteri kóńilge úmit týǵyzady. Baýyrdyń, ókpe, sút bezi isikteri  aýrýlarynyń  regressııasyna  onyń oı áser etetindigi málim. Máselen, ony qoldaný nátıjesinde baýyr isigine shaldyqqandardyń baýyr kólemi kishireıedi, bıohımııalyq, qannyń jalpy analıziniń kórsetkishteri, ımmýndyq statýsy jaqsarady. Arterıaldyq qan qysymy men júrek-tamyr júıesiniń basqa da fýnksııalaryna, baýyr men búırektiń qyzmetterine zalaldy  áser etpeıtin, gemopoeldi tómendetpeıtin qasıetteri bar.  Hımıoterapııany kóterýdi jeńildetedi. Baıqalatyndaı, qazaqstandyq farmasevtıka óndirisi keleshegi kemeldi. Baýyrlas áriptesterimiz bul rette bizden kósh ilgeri. Qyzǵan­baımyz, shyn nıetpen qyzyǵamyz. Solaı  bola berýine tileýqormyz. A.ZÝRDINOV,  medısına ǵylymdarynyń doktory,  Qyrǵyz Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Aıqarma bet materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Qaraǵandy oblysyndaǵy menshikti tilshisi Aıqyn NESIPBAI.