Adam alǵa shyqty
1995 jylǵy Konstıtýsııa táýelsizdiktiń alǵashqy, eń kúrdeli kezeńinde qabyldandy. Ol kezde el aldynda memleketti saqtap qalý, basqarý júıesin ornyqtyrý, ishki turaqtylyqty qamtamasyz etý mindeti turdy. Sondyqtan Ata zańnyń rýhy postkeńestik, ótpeli sıpatta qalyptasty. Memleket múddesi aldyńǵy qatarǵa shyǵyp, adam quqyqtary kóbine sol múddeniń aıasynda qarastyryldy. Ulttyq biregeılik pen tarıhı sabaqtastyq jalpy sıpatta ǵana aıtylyp, naqty órkenıettik baǵdar aıqyndalmady.
Sol kezeńdegi Konstıtýsııany daıyndaýǵa nebári 12 adam ǵana qatysqan. Olardyń qatarynda Iýrıı Basın, Vladımır Kım, Anatolıı Kotov, Muhamedjanov sekildi zańgerler boldy. Úsheýi sheteldik sarapshy edi. Bul da sol ýaqyttaǵy kadrlyq jáne zııatkerlik jaǵdaıdyń kórinisi bolatyn. Bılik júıesi qatań ortalyqtandyrylyp, negizgi sheshimderdiń barlyǵy Prezıdentke táýeldi boldy. Prezıdent ókilettigine naqty shekteý qoıylmaı, qaıta saılaný múmkindigi saqtaldy. Konstıtýsııalyq sot, Quryltaı sııaqty ınstıtýttar qarastyrylmady. Sondaı-aq Prezıdenttiń jaqyn týystarynyń memlekettik basqarý júıesine aralasýyna quqyqtyq tosqaýyl bolǵan joq.
2026 jyly qabyldanǵan jańa Konstıtýsııa múlde basqa qoǵamdyq jaǵdaıda ómirge keldi. Bul qujat qoǵamda jınaqtalǵan suranysqa, saıası sananyń ósýine jáne memlekettiń kemeldený kezeńine jaýap retinde qabyldandy. Jańa Konstıtýsııanyń basty baǵyty aıqyn: ol adamǵa qyzmet etetin memleket qurýdy kózdeıdi. Adamnyń qadir-qasıeti, quqyqtary men erkindigi negizgi qundylyq retinde alǵa shyqty. Ulttyq jáne tarıhı biregeılik ashyq kórsetilip, eldiń órkenıettik negizi naqty aıqyndaldy.
Zańger Baqyt Nurmuhanov jańa Ata zańdaǵy osy tusty erekshe atap ótedi. Onyń aıtýynsha, Konstıtýsııada alǵash ret Qazaqstannyń baıyrǵy qazaq jerinde, myńdaǵan jyldyq tarıhtyń sabaqtastyǵyn saqtaı otyryp qalyptasqany naqty jazylǵan.
«Bul norma bizdiń memlekettiligimiz 1991 jyldan ǵana bastalǵan joq degen oıdy bekitedi. Biz – tarıhy tereń, tamyry myńjyldyqtarǵa ketetin elmiz. Muny seziný – ulttyq sananyń kemeldenýiniń belgisi», deıdi ol.
Prezıdentke talap kúsheıdi
Jańa Konstıtýsııa bılik júıesinde de túbegeıli ózgerister engizdi. Bılik bir ortalyqqa shoǵyrlanbaı, tepe-teńdik pen ózara baqylaý tetikteri kúsheıtildi. Konstıtýsııalyq sot, Quryltaı, vıse-prezıdent ınstıtýttary engizildi. Prezıdent bir ǵana merzimge, jeti jylǵa saılanady. Prezıdenttiń týystarynyń bılik pen memlekettik qyzmetke yqpal etýine zańmen tyıym salyndy.
Ázerbaıjandyq sarapshy Orhan Iolchýev elimizdegi bul ózgeristerdiń saıası-geografııalyq mańyzyna nazar aýdarady. Onyń pikirinshe, jańa Konstıtýsııa jobasy saıası bılik ınstıtýttaryn jetildirip, memleket pen qoǵam arasyndaǵy dıalogty kúsheıtýge baǵyttalǵan.
«Bul aýqymdy reforma paketi tek Qazaqstanǵa emes, búkil Ortalyq Azııaǵa áser etedi», deıdi sarapshy.
Quryltaı qurylymy
Saıası júıedegi mańyzdy taǵy bir jańalyqtardyń biri – Parlament qurylymynyń ózgerýi. Jańa Konstıtýsııaǵa sáıkes elde bir palataly Parlament qurylady. Ol Quryltaı dep atalady. Quryltaıǵa 145 depýtat proporsıonaldy júıemen bes jyl merzimge saılanady. Sonymen qatar Halyq keńesi atty konsýltatıvtik organ qurylady. Onyń quramyna etnostardyń, qoǵamdyq uıymdardyń jáne óńirlik máslıhattardyń ókilderi enedi. Keńes ishki saıasat boıynsha usynys berip, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtýǵa, zań jobalaryn usynýǵa jáne referendým bastamasyn kóterýge quqyly.
Ekonomıkany mádenıet te kótere alady
Jańa Ata zańda el damýynyń uzaqmerzimdi baǵdarlary da naqty belgilendi. «Referendým–2026» onlaın-marafonynda Májilis depýtaty, Konstıtýsııalyq komıssııa múshesi Aıdarbek Qojanazarov bilim, ǵylym, ınnovasııa men mádenıetke basymdyq berýdiń mańyzyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul salalarǵa ınvestısııa quıý ekonomıkanyń da sapaly damýyna jol ashady.
«Biz zııatker ultqa aınalýymyz kerek. Bul maqsat Ata zań deńgeıinde bekitilgennen keıin memlekettik organdar da oǵan erekshe basymdyq beredi», deıdi depýtat.
Konstıtýsııa jobasyn ázirleý úderisiniń ózi de qoǵamdaǵy ózgeristi kórsetedi. Bul joly qujatty 130-dan astam óz azamatymyz daıyndady. Májilis depýtaty, Konstıtýsııalyq komıssııa múshesi Aıdos Sarym komıssııa 1000-nan astam usynysty qaraǵanyn aıtady.
«Árbir usynys bildirgen azamatqa alǵys aıtýymyz kerek. Synı pikirdiń ózi nemquraılylyqtyń joq ekenin kórsetedi. Osyny túsindirý úshin shtab aldaǵy ýaqytta aımaqtardy aralaýdy josparlap otyr», deıdi ol.
Osylaısha, 1995 jylǵy Konstıtýsııa memleketti saqtap qalý kezeńiniń qujaty bolsa, 2026 jylǵy jańa Konstıtýsııa qalyptasqan memlekettiń kemeldenýin, qoǵam men bılik arasyndaǵy jańa qatynasty aıqyndaıtyn qujatqa aınaldy. Bul ózgeris Qazaqstannyń saıası tarıhyndaǵy jańa belesti bildiredi.
