Shyǵys halyqtarynda zeńbirek XVII–XVIII ǵasyrlardan bastap qoldanylyp kelgeni belgili. XVIII ǵasyrda Buqardy baǵyndyrǵan Irannyń Nádir shahynda osy qýatty qarý kóp bolǵan degen derek bar. Jańa qarý sol tusta qazaq dalasyna lap qoıǵan jońǵarlarda da az bolmaǵany belgili. Al oblystyq mýzeıde turǵan zeńbirekter – Qoqan handyǵynan qalǵan muralar.
Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń ǵalym-hatshysy Ashat Saılaý qazaq dalasynda halqymyzdyń jaýyngerlik ónerin jańa satyǵa kóterip, sol tustaǵy irili-usaqty urystarda jeńiske jetýge sep bolǵan qarýdy Kenesary Qasymuly HIH ǵasyrdaǵy ult-azattyq kóterilisinde jıi qoldanǵanyn aıtady.
«Qazir qorymyzda 8 zeńbirek bar. Bastapqyda biz bulardy orys qarýy degen baılam jasap, sol baǵytta izdenip kórgenbiz. Keıinnen bulardyń Qoqan zeńbiregi ekenin bildik. О́tken ǵasyrdyń alpysynshy jyldarynyń sońynda qarýlardy mýzeıge ótkizgen adamdardyń kópshiligi olardy darııa jaǵalaýyndaǵy qumnan tapqanyn kórsetipti. Topyraqqa qaraǵanda qumda qalǵan zat jaqsy saqtalady. Sonyń arqasynda qundy muralar búlinbeı, búginge jetip otyr», deıdi ǵalym.
Al eki ǵasyrlyq tarıhy bar shıti myltyqtyń ıesi osydan 80 jyldaı buryn ómirden ótken Bekjan Dosybaıuly eken. Qazaly óńirine atqan oǵy múlt ketpeıtin ańshy retinde tanymal bolǵan ol keńes odaǵy ornaǵan soń ańshylar qoǵamyna tirkelip, aýlaǵan ańdaryn sol mekemege tapsyryp otyrypty. Eldi ashtyq jaılaǵan tusta aýylǵa da talǵajaý taýyp bergen mergen jergilikti atqaminerlerdiń qysymynan qashyp, qaraqalpaq jerine ótken kezi de bolǵan eken. Keıinnen elge oralyp, 1947 jyly ómirden ótedi.
Kózdegenin qur jibermeıtin mergenniń serigine aınalǵan shıti myltyqtyń jasalǵanyna eki ǵasyrdan asypty. Uly Saqybaı ekimyńynshy jyldar basynda myltyqty, bytyrasy bar oqshantaıdy, qustyń tomaǵasyn Qazaly aýdandyq mýzeıine ótkizip, keıinnen myltyq oblys ortalyǵyna jetken.
Ashat Saılaý sol kezeńde soǵylǵan myltyqtardyń uńǵysy Orta Azııadan, ot bergishi Eýropadan ákelingenmen, qundaǵy ózimizde jasalǵanyn aıtady. Bul qazaq dalasynda jaýyngerlik óner udaıy jetildirilip otyrǵanyn kórsetedi.
Qyzylorda
