Jartastaǵy jazýlardyń tarıhyna tereń boılaǵan mamandar petroglıfter bizdiń zamanymyzǵa deıingi 4 myń jyl buryn salynǵan degendi alǵa tartyp otyr. Jýaly aýdanynyń ortalyǵy Baýyrjan Momyshuly aýylynan 50–60 shaqyrym jerde ornalasqan Burhansaı shatqaly 8 shaqyrymǵa sozylyp jatyr. Mundaǵy tarıhı jazýlar qola dáýirinen bastap temir, túrki kezeńine deıingi ýaqytty qamtıdy.
Mamandar keltirgen derekke júginsek, Jýaly taýlarynda alǵash ret 54 jyl buryn keńestik arheologter petroglıfterdi zerttepti. Al Kúrkireýsý aýyly mańyna 2006 jyly Turan arheologııalyq ekspedısııasy alǵash ret at basyn burǵan. Sol kezde birshama tańbaly tasty kezdestirgen. Alaıda ol kezde shatqal qoınaýyndaǵy tarıhı baılyq tolyq zerdelenbepti. Atalǵan jumysty jalǵastyrýdy jón kórgen ǵalymdar myńnan astam jartastaǵy sýrettermen tanysqan.
«Mundaǵy biregeı sýretterdiń ǵylym úshin mańyzy zor. Jergilikti nemese respýblıkalyq mańyzy bar eskertkishterdiń qataryna engizilmegen. Endigi mindet, ǵylymı ortada jáne ózge keńistikte keńinen tanytý. Sol baǵytta jumylǵan judyryqtaı birlesip jumys isteýimiz kerek», deıdi Á.Marǵulan atyndaǵy arheologııa ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Eraly Aqynbek.
Shatqaldaǵy taý eshkilerdiń beınesi kózge ottaı basylady. Buǵy aýlaý beınesi men órkeshti túıelerdiń de jıi ushyrasatynyn baıqaý qıyn emes. Ol áreketterdi mamandar saq dáýiri jáne qańly kezeńimen sabaqtastyryp otyr.
«Mundaǵy tańbalardyń ózindik tereń tarıhy bar. Sondyqtan olardy jeti kezeńge bólip otyrmyz. Asa ózeni men Terisashybulaq sý qoımasynyń aralyǵyn, sondaı-aq Maımaqqa deıingi aralyqty qaıta zerdeleımiz. Tek Burhansaı shatqalymen toqtamaımyz. Aldaǵy ýaqytta Syrdarııa-Qarataý boıyndaǵy eskertkishter men qorymdardy tolyqtaı zertteýge kirisemiz. Qysqasy, tas ǵasyrynan qazirgi kezeńge deıingi tarıhı oryndardy memleket qorǵaýyna alý boıynsha jumystanamyz», deıdi Á.Marǵulan atyndaǵy ǵylymı arheologııa ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Borıs Jeleznıakov.
