Taraptar shaǵyn quramda yntymaqtastyqtyń búgingi deńgeıi týraly pikir almasty. Sondaı-aq Qazaqstan men Túrkııa prezıdentteri Qasym-Jomart Toqaev pen Rejep Taııp Erdoǵan deńgeıinde qol jetkizilgen ýaǵdalastyqqa sáıkes taýar aınalymynyń kólemin odan ári ulǵaıtý maqsatynda ekijaqty ózara is-qımyldyń áleýetin arttyrý jónindegi sharalar qaraldy. Túrkııa prezıdentiniń Qazaqstanǵa memlekettik saparyna daıyndyqqa da erekshe nazar aýdaryldy.
Premer-mınıstr Túrkııa vıse-prezıdentin Qazaqstannyń jańa Konstıtýsııasynyń negizgi mazmuny týraly habardar etip, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen elimiz damýdyń jańa tarıhı kezeńine aıaq basqanyn atap ótti.
Baýyrlas qos eldiń memlekettik organdary basshylarynyń qatysýymen ótken Úkimetaralyq komıssııanyń otyrysynda saýda, ınvestısııalar, ónerkásip, kólik pen logıstıka, energetıka, sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý, sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq ózara is-qımyl salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqtyń keń aýqymdy máseleleri qaraldy.
«Bizdiń memleketterimizdiń basshylary Qasym-Jomart Toqaev pen Rejep Taııp Erdoǵannyń shynaıy dostyǵy jaqsy dástúrge jáne ekijaqty qarym-qatynastardyń berik irgetasyna aınaldy. Bizdiń saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq baılanysymyz qarqyndy damyp keledi. Túrkııa – Qazaqstannyń bes negizgi saýda seriktesiniń biri. Elder arasyndaǵy ta-ýar aınalymy ótken jyly 9%-ǵa artty. Onyń ishinde Qazaqstan taýarlarynyń eksport kólemi 17%-dan astam ósip, 3,9 mlrd dollarǵa jetti. Qazaqstan Úkimeti saýdany ártaraptandyrýǵa, ony shıkizattan qosylǵan quny joǵary ónimge aýystyrýǵa baǵyttalǵan birlesken jumys júrgizýge múddeli», dep atap ótti Oljas Bektenov.
«Túrkııa men Qazaqstan – tek dos jáne baýyrlas memleketter ǵana emes, sonymen qatar ortaq tarıh pen mádenıet baılanystyratyn strategııalyq seriktester. Bizdiń yntymaqtastyǵymyzdyń joǵary deńgeıine qol jetkizýde prezıdentterimiz – Rejep Taııp Erdoǵan men Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshýshi áreketteri men ortaq kózqarasy úlken ról atqardy. Úkimetaralyq komıssııanyń búgingi otyrysyn biz aldaǵy ýaqyttaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastarymyzdyń Jol kartasyn qalyptastyratyn strategııalyq konsýltasııalardyń negizi retinde qarastyramyz», dep atap ótti Djevdet Iylmaz.
Qazaqstan tarapy jańa birlesken jobalardy júzege asyrý sheńberinde ónerkásiptik platformalar men memlekettik qoldaý quraldaryn usynýǵa daıyn ekenin atap ótti. О́tken jyly ekonomıkaǵa shamamen 390 mln dollar túrik ınvestısııasy tartyldy, nebári 20 jyl ishinde bul soma 6 mlrd dollardan asty. Búginde qurylys, jeńil ónerkásip, metallýrgııa, AО́K ónimderin tereń óńdeý, kólik jáne logıstıka, farmasevtıka óndirisi, elektrondyq aspaptar jáne taǵy da basqa salalarda jalpy somasy 4 mlrd dollar bolatyn 98 ınvestısııalyq joba iske qosyldy. Odan bólek 3,9 mlrd dollar bolatyn taǵy 50 joba júzege asyrylyp jatyr.
2025 jyldyń qorytyndysynda Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy temirjol arqyly júk tasymaly 6,4 mln tonnany qurap, 2024 jylmen salystyrǵanda 35%-ǵa artty. Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha tasymal kólemi 4 mln tonnadan asty. Ortaq basymdyq – Orta dálizdi damytý men osy baǵytta ınfraqurylymdy jańǵyrtý, «tar» ýchaskelerdi joıý, porttyq jáne termınaldyq qýattardy keńeıtý, sıfrlyq sheshimderdi engizý, sondaı-aq tarıftik saıasatty úılestirý jóninde birlesken jumystar júrgizý. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde bul baǵytta júk aǵyny 7 jylda 5 ese ósti, jetkizý merzimi 13 kúnge deıin qysqardy.
Agroónerkásip kesheninde ótken jyly taýar aınalymy 25%-dan astamǵa artyp, 360 mln dollarǵa jetti. Ýákiletti organdar men Qazaqstan men Túrkııa bıznesi arasynda agrotehnologııa jáne saqtandyrý salasynda tájirıbe almasý jolǵa qoıylǵan. Otyrys barysynda qatysýshylar eksporttyq assortımentti keńeıtý jáne qosylǵan quny joǵary jańa birlesken ónim óndirisin iske qosý arqyly taýar aınalymyn ártaraptandyrýdyń ózekti ekenin aıtty. Sonymen qatar bıdaı, jasymyq, jemshóp pen maıly daqyldardyń eksport kólemin odan ári ulǵaıtý maqsatynda veterınarııa men fıtosanıtarııa salasynda birlesken jumys qajettigine nazar
aýdaryldy.
Munaı-gaz salasynda, geologııalyq barlaý men basqa da birlesken iri jobalardy júzege asyrý arqyly energetıkalyq áriptestikti damytý máseleleri qaraldy. Túrkııa aýmaǵy arqyly ótetin ári Qazaqstan munaıyn tasymaldaıtyn «Baký – Tbılısı – Djeıhan» qubyry ınfraqurylymynyń strategııalyq mańyzy atap ótildi. Energetıka, kómir men ózge de salalarda ınnovasııalar engizý jóninde tájirıbe almasý eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty sapaly jańa deńgeıge kóteredi.
Túrki memleketteri uıymy sheńberinde Qazaqstan men Túrkııa ózge eldermen birlesip, Kıberqaýipsizdik jónindegi keńes pen CubeSat-12u jerserigin ázirleý baǵytynda birlesken jumys júrgizip otyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń el ekonomıkasyn sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn keńinen engizý jónindegi bastamalaryna erekshe nazar aýdaryldy. IT-bilim berý, fınteh, kıberqaýipsizdik pen elektrondyq qyzmetter salasyndaǵy birlesken jobalardyń áleýeti atap ótildi. Astana qalasynda Ortalyq Azııadaǵy eki iri sýperkompıýterlik klaster iske qosylyp, Alem.ai halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy ashyldy. Sonymen qatar ınvestor men seriktesterge qýat kózi, ınfraqurylym jáne arnaıy salyq jeńildikteri usynylatyn «Derekterdi óńdeý ortalyqtary alqaby» jobasy júzege asyrylyp otyr.
Densaýlyq saqtaý salasynda ınvestısııalyq yntymaqtastyq, aqparattyq tehnologııalar men akademııalyq tájirıbe almasý negizgi baǵyttar retinde aıqyndaldy. Túrik seriktesteriniń qatysýymen Qazaqstanda jańa aýrýhanalar salý, onkologııalyq ınfraqurylymdy, ýnıversıtettik klınıkalardy damytý ári farmasevtıkalyq ónim óndirý jobalary júzege asyrylyp jatyr.
Kólik, Saýda jáne ıntegrasııa, Energetıka, Aýyl sharýashylyǵy, О́nerkásip jáne qurylys, Oqý-aǵartý mınıstrlikteriniń basshylary Qazaqstan tarapynan áriptestikti odan ári nyǵaıtýǵa qatysty usynys berip, pikir bildirdi. Túrik tarapynan Kólik jáne ınfraqurylym, Saýda, Energetıka jáne tabıǵı resýrstar, Aýyl jáne orman sharýashylyǵy, О́nerkásip jáne tehnologııalar, Ulttyq bilim mınıstrlikteriniń basshylary qatysty.
Jıyn sońynda taraptar saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy Úkimetaralyq komıssııasynyń 14-otyrysynyń hattamasyna qol qoıdy.
Sonymen qatar Premer-mınıstr Oljas Bektenov pen Túrkııa Respýblıkasynyń Vıse-prezıdenti Djevdet Iylmazdyń qatysýymen eki eldiń isker toptarynyń ózara is-qımyly jóninde dóńgelek ústel ótti. Jıynǵa qarjy sektory, ónerkásip, qurylys, kólik pen logıstıka, energetıka syndy salalardaǵy jetekshi otandyq jáne túrik kompanııalarynyń ókilderi qatysty.
Premer-mınıstr Oljas Bektenov dóńgelek ústelge qatysýshylarǵa arnaǵan alǵys ózinde ekonomıkanyń negizgi baǵyttary boıynsha isker toptardyń ózara is-qımylynyń serpindi damýyn atap ótti.
«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, Qazaqstan Úkimeti jańa ınvestısııalyq sıkldi iske qosý jáne sapaly ınvestısııalar kólemin arttyrý baǵytynda júıeli jumys júrgizip jatyr. Biz túrik bıznesimen seriktestikti odan ári damytýǵa múddelimiz. Bul úshin Qazaqstannyń qajetti resýrstar men múmkindikteri bar. Osy rette Qazaqstan Úkimeti óz tarapynan jańa jobalarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn», dep atap ótti O.Bektenov.
Túrkııa Vıse-prezıdenti Djevdet Iylmaz túrik bıznesiniń Qazaqstan naryǵyna qyzyǵýshylyǵyn atap ótip, ekonomıkany damytý men ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý baǵytynda elimizde júzege asyp jatqan sharalarǵa joǵary baǵa berdi.
«Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen aıtarlyqtaı jetistikterge jetti. Júrgizilgen konstıtýsııalyq reformalar eldiń saıası turaqtylyǵy men ınstıtýsıonaldyq júıesin nyǵaıtty. Biz Qazaqstandaǵy reformalar men qaıta qurýlardy joǵary baǵalaımyz jáne baýyrlas eldi qol jetkizgen nátıjelerimen quttyqtaımyz. Qazaqstan ekonomıkasy aıtarlyqtaı ósimge qol jetkizdi – byltyr IJО́ 300 mlrd dollardan asty. О́sim 6,5%-dy qurady, bul álemdik deńgeıden eki ese derlik joǵary», dedi D.Iylmaz.
Jumys sapary aıasynda Túrkııa Vıse-prezıdenti Ulttyq mýzeıdi aralap kórdi. Sondaı-aq Alem.ai halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵynyń aýmaǵynda otandyq ázirleýshilerdiń sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy jobalarymen tanysty.
