Ornatý, jasaý jáne damý joly

Qazaqstannyń syrtqy saıasatyna – 20 jyl Biz uly babalarymyzdyń dıploma­tııa­lyq tabystaryn laıyqty maqtan tu­ta­myz. Olar kúrdeli tarıhı kezeńderde el múddelerin sheber qorǵaǵan. Alaıda, Qa­zaqstannyń jańa tarıhynda táýel­siz­dik­ke ıe bolýmen birge, elimizdiń syrtqy saıasaty tipti kúrdeli jaǵdaılarda qaıta jasalǵan. Bizdiń qazirgi zamanǵy syrtqy saıası qyzmettiń tájirıbesi jáne shetelderdegi dıplomatııalyq ókildikterimiz bol­ǵan joq, bilikti kadrlardyń úlken jetimsizdigi baıqaldy. Qazir dıploma­tııa­lyq qyzmettiń maıtalmandarynyń, KSRO SIM júıesinde jumys istegen biz­diń kadr­lyq dıplomattardyń, eldiń tá­ji­rıbeli saıasatkerleriniń belsendi qaty­sý­men jańa egemendi memlekettiń syrtqy saıasaty qurylýynyń kúrdeli máse­le­lerin jedel jaǵdaıda sheshýge májbúr boldyq. Sonaý 1992 jyly Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «saıası jáne ekonomıkalyq reformalar negizindegi eldiń turaqty damýy úshin jaǵymdy syrtqy ortany qurýdan» turatyn syrtqy saıasattyń negizgi maqsatyn aıqyndady. Keıin álemdik qoǵamdastyqtyń keń tanýyna jáne qol­daýyna ıe bolǵan belgili halyqaralyq bastamalardy qosa alǵanda, dál Elbasy Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saıasatynyń avtory bolyp tabylady. Qol jetkizilgen eleýli tabystar Qazaqstan Prezıdenti iske asyryp jatqan syrtqy saıası baǵyttyń qısyndylyǵy men danalyǵynyń aıqyn dáleline aınaldy. Shetelderde ulttyq múddelerdi qor­ǵaý, bitimgerlik bastamalardy ilgeriletý, óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etý, azamattarymyzdyń quqyq­tary men múddelerin qorǵaý, tikeleı sheteldik ınvestısııalardy tartý, halyq­ara­lyq jáne ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý, sheteldik áriptesterge Qazaqstan jónindegi obektıvti aqparatty jetkizý Qazaqstannyń basty syrtqy saıası basymdyqtary bolady. Tarıhı ólshem boıynsha óte qysqa mer­zimde Qazaqstan halyqaralyq qaty­nas­tardyń jaýapty sýbektisi retindegi be­delin bekitti. Memleketimiz ózekti álem­dik máselelerdi sheshý jáne jańa álem­dik tártipti qurý isine belsendi qatysýda. Búgin Qazaqstan halyqaralyq arenada turaq­tylyqtyń, memleket damýynyń qarqyndy jáne órkendegen modeliniń generatory retinde laıyqty baǵasyn alyp otyr. Qazaqstan irgeles eldermen álemdegi eń uzaq qurlyq shekaralaryn halyq­ara­lyq sharttarmen bekitip, kórshiles jáne álemniń jetekshi elderimen dostyq jáne ózara paıdaly yntymaqtastyq qat­y­nas­taryn qurdy. Búgin elimiz 138 memleketpen dıplomatııalyq qarym-qatynas or­nat­ty. Qazaqstannyń shetelderde 70-ten astam dıplomatııalyq mıssııalary, kási­bı dıplomattarynyń jetkilikti sany bar. Sheteldermen belsendi yntymaq­tas­tyqtyń nátıjesinde memleketaralyq, úki­­metaralyq jáne vedomstvoaralyq deń­geıde 3 myńnan astam ártúrli salalardaǵy halyqaralyq sharttar jasaldy. Qazaqstannyń óńirdegi jáne álemdegi óse túsip otyrǵan bedeli tutastaı al­ǵan­da birqatar syrtqy saıası bastamalardyń sátti iske asyrylýymen aıshyqtalsa, álemniń jetekshi elderimen strategııalyq áriptestiktiń qalyptastyrylýymen, ha­lyq­aralyq uıymdardaǵy belsendi qyz­metimen qamtamasyz etilýde jáne Qa­zaq­stannyń ekonomıkalyq qýatynyń qar­qyn­dy ósimine, syrtqy álemmen saýda-ekonomıkalyq, sondaı-aq ınvestısııalyq baılanystardy údemeli keńeıtýge negizdelýde. Osy jyldar ishinde Elbasynyń júzdegen jumys jáne resmı saparlary, sondaı-aq shetelderdiń memleketter, úki­metter, halyqaralyq uıymdar men syrt­qy saıasat vedomstvolary basshylarynyń Qazaqstanǵa saparlary ótkizildi. 1992 jyly erikti túrde ıadrolyq qa­rý­dan bas tartyp jáne jahandyq qaýip­sizdikti qamtamasyz etý salasyndaǵy El­basynyń halyqaralyq bastamalarynyń arqasynda qarýsyzdaný úderisiniń jáne jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaýdyń belsendi jaqtaýshysy bola otyryp, Qazaqstan álemniń jetekshi ıadrolyq der­­javalarynan halyqaralyq qaýipsizdik kepildikterin aldy. О́z kezeginde, jaǵym­dy syrtqy jaǵdaılardyń qurylýy shet el ınvestısııalarynyń keń tartylýyna, Qazaqstan halqy ál-aýqatynyń joǵa­ry­laýyna múmkindik jasady. 2010 jylǵy sáýirde Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi ja­handyq sammıt barysynda AQSh Prezıdenti B.Obama Elbasyn «halyqaralyq taratpaý úderisiniń kóshbasshysy» dep atady. Ústimizdegi jyldyń qyrkúıeginde Nıý-Iorkte ótken BUU BA 66-ses­sııa­syndaǵy sózinde Qazaqstan Prezıdenti taratpaý jáne ıadrolyq qyzmetti ba­qy­laýdy qamtamasyz etý salasyndaǵy ma­ńyz­dy bastamalardyń jańa jınaǵyn usyn­dy. Elbasy ıadrosyz álem strate­gııa­synyń balamasyzdyǵy jóninde málim­de­di, ıadrolyq derjavalardyń ıadrolyq qa­rý­dy qoldanýdan jáne qoldaný qaýpinen bas tartýy týraly konvensııany qabyl­daý onyń mańyzdy kezeńi bolýy tıis ekenin atap kórsetti. Japonııadaǵy AES apaty turǵysynan Prezıdent N.Nazarbaev atom energetıkasyn qaýipsiz paıdalanýdyń ámbebap jáne mindetti qaǵıdalaryn daıyndaý týraly usynys jasady. Qazaqstannyń áleýmettik-eko­no­mıkalyq tabystary syrtqy eko­nomıkalyq baılanystardyń ne­gizderin – ekonomıkalyq dıplo­ma­tııany bekitti, eldiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda tikeleı shetel ınvestısııalaryn jáne jańa teh­nologııalaryn tartý úshin jaǵym­dy syrtqy ortany qurý onyń basymdyqtary bolyp qalýda. Elbasynyń dana jáne kópqyrly saıa­satynyń arqasynda táýelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan ekonomıkasyna 130-dan astam mlrd. dollar tartyldy, jan ba­syna shaqqandaǵy tabys 9 myń dollardan asty. Qazaqstan – Ortalyq Azııaǵa kelgen barlyq syrtqy ınvestısııalardyń 80%-dan astamynyń qabyldaýshysy. Árbir iske asyrylǵan ınvestısııalyq joba – ultymyzdyń jáne Qazaqstannyń árbir jeke azamatynyń ál-aýqatynyń kepili. Investısııalar men ınnovasııalar jańa myńjyldyqtaǵy jańa Qazaqstannyń qoz­ǵalt­qysh kúshteri bolyp tabylady. Halqy­myzdyń ál-aýqatynyń ósimi úshin SIM Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestı­sııa­lar­dy, ınnovasııalardy jáne jańa teh­nolo­gııalardy tartý isi boıynsha kóp eńbekti qajet etetin jumysty jalǵastyrýda. Reseı Federasııasymen odaqtastyq qatynastardy damytý – Qazaqstan Pre­zı­dentiniń syrtqy saıası baǵytynyń sóz­siz jetistigi. Búgin RF-men ózara yn­ty­maqtastyqtyń basty jetistikteri óńirlik ıntegrasııada, sondaı-aq saýda-ekono­mı­kalyq áriptestikti keńeıtý keńistiginde jatyr. QR jáne RF tandemi zor Eýrazııa keńistigindegi turaqtylyq pen damýdyń berik faktoryna aınalyp otyr. Shyǵystaǵy uly kórshimiz – Qytaı Halyq Respýblıkasymen barlyq baǵyt­ty qamtıtyn strategııalyq yntymaq­tastyq qatynastardy nyǵaıtý Qazaqstan syrtqy saıasaty syndarlylyǵynyń aıǵa­ǵy. Jahandyq yqpaly arta túsip otyrǵan osy elmen ekijaqty saýda-ekonomıkalyq baı­lanysty tereńdetý arqyly elimiz áriptes­tik áleýetin óz múddesine paıdalanýda. Strategııalyq áriptestik dánekerleri Qazaqstandy Amerıka Qurama Shtat­tary­men baılanystyrýda. Bul fakt eki el prezıdentteriniń 2006 jáne 2010 jyl­darǵy Birikken málimdemelerinde kórinis tapqan. О́zara qyzmettestiktiń qol jetkizilgen deńgeıi óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, ıadrolyq qa­rýdy taratpaý rejimin bekitý, halyq­ara­lyq terrorızm men ekstremızmge qarsy turý, energetıkalyq tepe-teńdikti saqtaý máselelerindegi ózara tıimdi jáne teń quqyly yntymaqtastyqqa negizdelýde. Táýelsizdiktiń barlyq jyldary ishinde Eýroodaqpen belsendi saıası únqatysý saqtalýda. «Eýropaǵa jol» Memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý nátıjesinde Qazaqstan negizgi Eýropa memleketterimen yntymaqtastyqty áriptestiktiń asa jo­ǵary deńgeıine shyǵara aldy. Eýroodaq elderi búgin Qazaqstannyń álemdegi basty saýda jáne ınvestısııalyq áriptesi bolyp tabylady. Eldiń ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý strategııasyn iske asyrý maqsatynda EO elderinen ozyq tehnıkany jáne tehnologııalardy tartý Qazaqstannyń sózsiz jetistigine aınaldy. Qazaqstan EO-nyń berik jáne jaýapty energetıkalyq áriptesi bolyp qalýda. Qazaqstan Eýropaǵa qýat kózderin jetkizýde OPEK-ke kirmeıtin elder ishinde Reseı men Norvegııadan keıin úshinshi oryn alady. Eýropalyq áriptesterge kópjaqty nemese ekijaqty pishinde «Qazaqstan – EO: 2020» Energetıkalyq hartııasyn daıyndaý jáne qabyldaý jó­ninde usynys jasaldy. Bizdiń Eýropa elderimen kópqyrly yntymaqtastyǵymyz QR men EO arasyndaǵy jańa arqaýlyq kelisimde kórinis tabýy qajet. Eýropalyq baǵytta qol jetkizilgen tabystar Qazaqstan syrtqy saıasatynyń azııalyq vektoryn kúsheıtý týraly sheshim alýyna múmkindik berdi. Mundaı ustanym Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń bıylǵy Qazaqstan hal­qy­na Joldaýynda naqty atap kórsetilgen. Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaq­stan Ortalyq Azııadaǵy óz ustanym­da­ryn ny­ǵaıtty. Otanymyz óńirlik eko­no­mıkany belsendi ınvestısııalaý men qa­zirgi kezdegi synaqtar men qaterlerge birge qarsy turýda Ortalyq Azııa elderiniń kúsh-jigerin biriktirý boıynsha saıasat júr­gizýde. Qaýipsizdik, sý-energetıkalyq re­sýrstardy tıimdi paıdalaný, eńbek mı­gra­sııasy problemalary men óńir ómi­ri­niń basqa da ózekti máseleleri nazary­myzdan tys qalmaq emes. 2010 jylǵy kóktemde jáne jazda oryn alǵan oqıǵalardan keıin Qyrǵyz­stan­daǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daı­larǵa nazar sala otyryp, Qazaqstan baýyrlas qyrǵyz halqyna gýmanıtarlyq járdem qolyn sozdy jáne kómektesýdiń memleketaralyq baǵdarlamasyn daıyn­dap, qabyldaý jóninde usynys jasady. Qazaqstan aýmaǵynan halyqaralyq terrorızm, esirtki trafıgi, dinı ekstre­mızm qaterleri shyǵatyn Aýǵanstannyń turaqty jáne ornyqty damýyna múddeli. Elimizde aýǵan jastaryn oqytý úshin 50 mln. dollar bólý jónindegi bastamany qosa alǵanda, Qazaqstannyń IRA-ǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetý týraly sheshimi de álemdik qoǵamdastyq tarapynan qanaǵatpen atap ótildi. Syrtqy saıasat jáne dıplomatııa árqashanda eldiń áleýeti men qýatynyń kórsetkishi retinde qala beredi. Biz qarqyndy damyp kele jatqan kópultty elimizdiń múddelerine halyqaralyq arenada tabysty ókildik etýdemiz. Elimizdiń jahandyq jáne óńirlik deńgeılerdegi kópjaqty qurylymdar ju­my­syna belsendi qatysýy halyqaralyq bedelimizdiń kúsheıýine múmkindik berýde. Bul rette Qazaqstan qyzmeti BUU jar­ǵysynyń maqsattary men qaǵıdalaryna sáıkes keletin halyqaralyq uıymdarda ǵana kórinip otyr. BUU múshesi retinde, ótken jyldar ishinde Qazaqstan osy bedeldi kópjaqty uıymda kórnekti orynǵa ıe bola aldy. Qazaqstandyq bastamalardyń birqataryn álemdik qoǵamdastyq qoldady, bul eli­mizdiń jaǵymdy halyqaralyq bedeliniń qalyptasýyna járdemdesti. Keıbireýleri ilgeriletý kezeńinde tur. Sóıtip, Qazaq­stan BUU Bitimgerlik kúsh-jiger qoryn qurýdy, Jahandyq energetıkalyq-ekolo­gııalyq strategııany qabyldaýdy usyndy, «Jasyl kópir» keń aýqymdy ekolo­gııalyq bastamany jáne birqatar basqa ıdeıalardy alǵa shyǵardy. Memleketimiz 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine óz kandıdatýrasyn usynyp otyr. Qazaqstannyń bilim, ǵylym, mádenıet jáne kommýnıkasııalar sııaqty adamzat­tyń damýy úshin mańyzdy salalardaǵy únqatysý úshin jahandyq tuǵyrnama bolyp tabylatyn IýNESKO-men ynty­maq­tastyǵy údemeli túrde damýda. IýNESKO-nyń Búkilálemdik murasy tiziminde qazaqstandyq obektilerdiń bo­lýyn keńeıtý boıynsha jumys jalǵas­tyrylýda. Qazirgi ýaqytta oǵan Qazaq­stannyń mádenı jáne tabıǵı murasynyń úsh úlgisi – «Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi», «Tamǵaly arheologııalyq landshafy­nyń petrogıfteri» jáne «Saryarqa – Soltústik Qazaqstannyń dalalary men kólderi» engizilgen. IýNESKO Bas kon­fe­rensııasynyń taıaýdaǵy sessııasynda 2013 jyldan bastap 2022 jylǵa deıin Qazaqstannyń Mádenıetterdi jaqyn­das­tyrý týraly halyqaralyq dekadasyn jarııalaý jónindegi usynysy qabyldanǵan. Qazaqstan AО́SShK-ni bedeldi forým retinde bekitý boıynsha jumysty dáıek­ti júrgizýde. Qazirgi kezde álemdik qoǵam­dastyq elimiz bastamasyn Azııadaǵy qaýipsizdik problemalary boıynsha ún­qatysý men konsýltasııalar ótkizý, pátýa negizinde sheshimder alý jáne sharalardy iske asyrý úshin biregeı memleketaralyq alań retinde qabyldaýda. EQYU-daǵy tóraǵalyq jáne 2010 jyly Astanada osy uıymnyń Sammıtin ótkizý qazaqstandyq dıplomatııanyń eń iri jetistikteriniń biri boldy. EQYU-daǵy tóraǵalyq Otanymyzdyń jylnama­syna jarqyn tarmaq bolyp máńgilikke endi, al Astana sammıti XXI ǵasyrdyń bi­rinshi onjyldyǵyndaǵy eń iri halyq­aralyq oqıǵalardyń birine aınaldy. Qazaqstanyń 2010-2011 jyldardaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymyndaǵy tóraǵalyǵy tabysty boldy. 2011 jylǵy 15 maýsymda Astanada ótken ShYU-ǵa múshe memleketter basshylary keńesiniń mereıtoılyq otyrysy elimizdi shyrqaý bıikke kóterdi. Sammıt qorytyndylary syrtqy saıasattyń jahandyq jáne óńir­lik máselelerin sheshýdegi Qazaqstanyń róli men ornyn odan ári joǵarylata tústi. 2011 jylǵy 28-30 maýsymda Astanada ótken Islam Yntymaqtastyǵy Uıy­my Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń 38-shi otyrysy álemdik buqaralyq aqpa­rat quraldarynyń nazaryn aýdarǵan ma­ńyzdy oqıǵa retinde tirkeldi. Astana kezdesýi musylman qoǵamdastyǵy úshin aǵymdaǵy jyldaǵy eń iri saıası oqıǵa qa­tarynda este qaldy. Tóraǵalyq bary­syn­da ıslam álemi men Batys arasyn­daǵy únqatysýdy keńeıtýdi qosa alǵanda, birqatar ıdeıalardy bastama retinde kóterý josparlanǵan. Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaq­stan kópjaqty ıntegrasııalyq yntymaq­tas­tyq sheńberindegi baılanystardy qosa alǵanda, TMD elderimen qatynastardy damytýǵa mańyzdy oryn berip keledi. «Táýelsiz elder arasyndaǵy bolashaq qa­tynastardyń negizinde ulttardyń babalarymyzdyń birneshe urpaǵy tárbıelegen rýhanı birligi jatatyn bo­lady», dep erekshe atap kórsetken bo­latyn Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev sonaý 1991 jyldyń ózinde-aq. Qazaq­stan­dyq taraptyń bastamasy boıynsha, TMD-ny odan ári damytýdyń tujyrymdamasy jáne ony iske asyrý boıynsha Negizgi is-sharalar jospary maquldanǵan. Osy qujattar yntymaqtastyqtyń uzaq merzimge arnalǵan baǵyttaryn aıqyndaıdy jáne yntymaqtastyqtyń qyzmetin «jan­dandyrýǵa» arnalǵan. Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy sheńberindegi yntymaqtastyq Qa­zaqstan Respýblıkasynyń syrtqy saıası basymdyqtarynyń biri bolyp tabylady. Bizdiń elimiz óńirdegi beıbitshilik pen turaqtylyqty qamtamasyz etý maqsa­tyn­da UQShU sheńberindegi ózara qyzmet­tes­tikti damytý, onyń áleýetin joǵarylatý boıynsha kúsh-jigerdi odan ári qoldanýǵa nıetti. Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵam­das­tyq sheńberindegi Qazaqstannyń ynty­maq­tastyǵy iri jetistiktermen sıpattalýda. Negizgi kúsh-jiger Qazaqstan Respýb­lıkasynyń, Belarýs Respýblıkasynyń jáne Reseı Federasııasynyń Keden oda­ǵyn qurýdy aıaqtaýǵa shoǵyrlanǵan. 2010 jyly QR-dyń EýrAzEQ-taǵy tóraǵaly­ǵy jylynda Biryńǵaı kedendik tarıf qoldanysqa engizildi, Keden odaǵynyń Keden kodeksi kúshine endi. Qazirgi ýaqytta 2012 jyldyń 1 qańtarynan bastap ıntegrasııanyń kelesi kezeńin – Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistikti iske qosý úshin qajetti is-sharalar ótkizilýde. Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaq­stan Soltústikatlantıkalyq sharty uıy­mynyń Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy áriptesine aınaldy. Qazirgi ýaqytta QR qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda Alıans­pen yntymaqtastyq tetikterin belsendi paıdalanýda. Tótenshe azamattyq josparlaý, ǵylym jáne jarııa dıplomatııa salasynda NATO-men yntymaqtastyq nátıjeli damýda. Joǵary halyqaralyq bedeli men eýro­palyq demokratııa salasyndaǵy kósh­bas­shylyq rólin eskere otyryp, Qazaq­stan Eýropa keńesimen ózara tıimdi árip­testik qatynastardy nyǵaıtýǵa múddeli. Elimiz konstıtýsııalyq quqyq boıynsha konsýltatıvtik organ – Eýropa keńesiniń Quqyq arqyly demokratııa úshin eýro­pa­lyq komıssııasynyń (Venesııa komıs­sııa­sy) jumysyna belsendi qatysýda. 2004 jylǵy Yntymaqtastyq týraly kelisimniń negizinde Qazaqstan Parlamenti men Eýropa keńesiniń Parlamenttik assambleıasy arasyndaǵy yntymaqtastyq qarqyndy damýda. О́ziniń ishki tájirıbesin – ultaralyq kelisimdi saqtaýdyń jáne nyǵaıtýdyń modelin paıdalanyp, Qazaqstan Shyǵys pen Batys arasyndaǵy ámbebap kópir rólin atqarýǵa talpynýda. 2007 jylǵy jeltoqsanda BUU Bas Assambleıasy 62-shi sessııasynyń qararynda kórinis tap­qan 2010 jyldy Mádenıetterdi jaqyn­das­tyrýdyń halyqaralyq jyly dep jarııalaý týraly bastamasy álem mádenıeti men dinder arasyndaǵy únqatysýdy da­mytýǵa Qazaqstannyń qosqan mańyzdy úlesi boldy. Elbasynyń Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń quryltaıyn shaqyrý týraly bastamasy halyqaralyq qaqtyǵystardy sheshý jáne qazirgi kezdegi qaterlerge qarsy turý úshin álemdik dinderdiń rýhanı jáne adamgershilik áleýetin biriktirýdegi Qazaqstannyń naq­ty úlesine aınaldy. Elimizde osyǵan deıin Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­bas­shylarynyń úsh quryltaıy bolyp ótti. Qazirgi ýaqytta 2012 jylǵy mamyr­da tórtinshi quryltaıdy ótkizýge daıyn­dyq boıynsha uıymdastyrýshylyq ju­mys­tar júrgizilýde. Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda túrki álemi halyqtarynyń rýhanı mura­syn biriktirý jáne qaıta qurý máselesine eleýli mán berilýde. 2009 jyly qazanda Nahchyvan qalasynda (Ázerbaıjan) qol qoıylǵan Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesin (TMYK) qurý týraly bastama kóterýshilerdiń biri de Qazaqstan boldy. Túrki akademııasyn qurý sol maqsatqa qyzmet etýde, onyń resmı ashylýy 2010 jyly mamyrda Astanada ótti. Ústimizdegi jyldyń qaza­nynda Almatyda TMYK-nyń alǵashqy sammıti uıymdastyryldy. Onyń jumy­sy­nyń qorytyndylary boıynsha qaty­sýshylar túrkitildes elder arasyndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge baǵyt­tal­ǵan Almaty deklarasııasyn qabyldady. О́tken jyldar ishinde Qazaqstan gýma­nıtarlyq quqyq jáne adam quqyǵy sa­lasyndaǵy 49 kópjaqty ámbebap konven­sııalardyń qatysýshysy boldy. Memleketimiz adam quqyqtary salasyndaǵy halyqaralyq-quqyqtyq qurylymdarmen turaqty yntymaqtastyq ornatty jáne ulttyq zańnama men quqyq qoldaný tájirıbesin halyqaralyq standarttarǵa odan ári sáıkes keltirý boıynsha olarmen belsendi ózara is-áreket tanytty. 2010 jyldyń aqpanynda Qazaqstan BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi keńesiniń sheńberinde óziniń birinshi Ámbebap merzimdi sholýynan sátti ótti, ol adam quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy elimizde qol jetkizilgen oń úderisterdi beıneledi. 2011 jyldyń shildesinde Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyq­aralyq paktini oryndaý boıynsha Qazaq­stannyń ulttyq baıandamasynyń birinshi qorǵalýy ótti, ol adam quqyqtaryn qorǵaý ulttyq júıesin odan ári jaqsartý boıynsha maqsatty jumystyń bóligi bolyp tabyldy. Aýmaǵynda Aral teńizi jáne burynǵy Semeı ıadrolyq synaq alańy sııaqty qaterli aımaqtary bar Qazaqstan qor­shaǵan ortany qorǵaý jáne jahandyq klı­matty saqtaý máselelerin sheshý úshin syrtqy saıası tetikter qoldanýda. Aral­dy qutqarý halyqaralyq qoryna tóraǵa bola otyryp, Qazaqstan qordy uıym­das­tyrýshy eldermen birge 2011-2015 jyl­darǵa arnalǵan Aral teńizi basseıni memleketterine kómek kórsetý boıynsha is-qımyldar baǵdarlamasyn daıyndaýǵa belsendi kiristi. Klımat ózgerisi boı­yn­sha Kopengagen kelisimin oryndaı bas­tady jáne parnıkti gazdardy shyǵarýdy tómendetý boıynsha ózine eleýli sandyq mindettemeler aldy. Kaspıı jaǵalaýy memleketi retinde Qazaqstan Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesin anyqtaýǵa zor nazar aýdarýda. Memleketimiz atalǵan másele boıynsha óziniń ustanymyna beriktik tanytýda jáne Kaspıı jaǵalaýy elderi arasynda halyqaralyq quqyqtyń jalpy qabyl­danǵan qaǵıdalary men normalaryna negizdelgen turaqty jáne dostyq qaty­nas­tar ornatý boıynsha jumys júrgizýde. Kaspıı teńizindegi turaqtylyq paktisin jasasý ıdeıasynyń bastamashysy da Qazaqstan bolyp tabylady. Esirtki qaterine qarsy turýda BUU-ǵa belsendi járdemdesýge adaldyǵyn rastaı otyryp, Qazaqstan óz aýmaǵynda Esirt­ki­niń zańsyz aınalymyna qarsy kúres jó­nin­degi ortalyqazııalyq óńirlik aqparat­tyq jáne úılestirý ortalyǵyn qurý úshin barlyq qajetti jaǵdaılardy jasady. Qazaqstan terrorızmge qarsy kúres jónindegi barlyq on úsh halyqaralyq ámbebap konvensııalarǵa qosyldy. Memleketimiz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimderin buljytpaı oryndaýda jáne jyl saıyn BUU Kontrterrorıstik komıtetine jasalǵan jumys týraly Ulttyq baıandamany usynýda. Qazirgi kezdegi qazaqstandyq dıplomatııa memleket jáne onyń azamattary ómiriniń barlyq derlik salalarymen irgeles. Búgin saıasatty, ekonomıkany, kólik­ti, medısınany, mádenıetti, sportty, ǵy­lym­dy, bilimdi jáne ómirdiń basqa sa­la­laryn dıplomatııanyń qatysýynsyz nemese járdemdesýinsiz elestetý qıynǵa tú­sedi. Osynyń barlyǵy bizden joǵary bi­liktilikti, tereń bilimdi, tájirıbeni, eń­bek­súıgishtikti jáne patrıottyqty talap etedi. Mysaly, shetelderdegi azmattardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý QR SIM konsýldyq qyzmetiniń negizgi qyz­metteriniń biri bolyp tabylady. QR UQK Shekara qyzmetiniń málimeti boıynsha, jyl saıyn Qazaqstan azamattarynyń shetelderge 4 mln.-nan astam saparlary iske asyrylady. Kóp jaǵdaıda konsýldar advokat retinde qyzmet etýge, sondaı-aq tótenshe jaǵdaılar – tabıǵı apattar, tehnogendi apattar nemese «ystyq núktelerdegi» áskerı is-qımyldar kezinde otandastary­myzǵa kómek kórsetýge árkez daıyn. Kún saıyn shetelderdegi qazaqstan­dyq konsýldar júzdegen azamattary­myz­ǵa kómek kórsetýde. Dıplomattary­myz­dyń biliktiligi arqasynda belgili saıası qaqtyǵystar kezinde Qazaqstan azamat­ta­ryn Egıpetten jáne Lıvııadan shyǵyn­syz shyǵarýǵa; Islandııa janartaýynyń saldaryna baılanysty EO áýejaıla­ryn­da qalyp qoıǵan jolaýshylarymyzǵa kó­mek kórsetýge; aǵymdaǵy jyldyń naýry­zynda bolǵan Japonııadaǵy Fýkýsıma AES-inen sáýle taraýy kezinde qazaq­stan­dyqtarǵa qoldaý kórsetýge múm­kindik týdy. Qazirgi ýaqytta 15 elmen Qazaq­stan­nyń ulttyq tólqujatyn ustaýshylardy vızalyq talaptardan bosatý týraly kelisimderge qol qoıyldy. EO-nyń kon­sýl­dyq qyzmetterimen vızalyq rejimdi jeńildetý boıynsha konsýltasııalar turaqty negizde júrgizilýde. 20 jyl ishindegi dıplomatııalyq qyzmetti qorytyndylaı kele, Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń basshy­lyǵymen júrgizilip jatqan syrtqy saıası baǵyt óte nátıjeli jáne sátti boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.