Bylaıǵy jurt bul tótenshe oqıǵany qaladaǵy «ArselorMıttal Temirtaý» AQ-qa qarasty metallýrgııalyq kombınattyń jumysymen tikeleı baılanystyrady.
Búgingi kúnde bul tyǵyryqtan shyǵar joldy tabý úshin oblystyq ekologııa departamentinde ekolog, meteorolog mamandar, prokýratýra qyzmetkerleri jáne kásiporyn ókilderi engen jumys toby qurylyp, Temirtaýdaǵy qap-qara qardyń shyǵý tórkinin anyqtaýmen aınalysyp jatyr.
Qazir qalada «Qazgıdromettiń» tórt birdeı beketi jumys isteýde. Bul iske jyljymaly zerthana da jumyldyrylǵan. Onyń quramynda Qazaqstannyń kásibı ekologtar qaýymdastyǵynyń ókilderi zertteý jumystaryn júrgizýde. Másele mynaǵan tirelip tur: qardy qara túske boıaǵan kómirdiń qara kúıe tozańy ma, álde metaldyń áýege ushqan untaǵy ma jáne munyń adam ómirine tóndirer zııany qanshalyqty?
Jalpy, jaǵdaı óńir basshysy Erlan Qoshanovtyń tikeleı baqylaýynda. «Ýaqytpen sanaspaı jumys isteńder. Bul – aqshadan tarylatyn jaǵdaı emes. Áńgime adamdardyń densaýlyǵy týraly bolyp tur!», degen bolatyn oblys ákimi osy máseleniń jaı-japsaryn talqylaǵan jıynda.
Dál osy basqosýda Qaraǵandy meteorologııa ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Valerıı Stratıenko jeltoqsan aıynda Temirtaýda azot pen kúkirttiń eselengen tozańynyń mólsherden tys artyp ketkenin málimdegen edi. Maman munyń bir sebebi esebinde jeltoqsan aıynda qalada jeldiń bolmaǵandyǵyn mysal retinde kóldeneń tartqan bolatyn. Jel soqpaǵan soń kásiporyndar men avtokólikterden jáne jer úılerdiń peshterinen shyqqan qoıý tútin qar betine tozań bolyp qonaqtaǵan eken...
Alpaýyt kásiporyn da qarap otyrǵan joq. О́zine sóz keltirmeýdiń barlyq aıla-sharǵysyn jasap baǵýda. Máselen, kompanııa jasaǵan málimdemede myna sıpattaǵy aqparat bar. Atap aıtqanda, kásiporyn ótken jyly 2016 jylǵymen salystyrǵanda 18 029 tonna shań-tozańdy atmosferaǵa kem shyǵarǵan eken. Al sońǵy 20 jyldyń muǵdarynda qorshaǵan ortany lastaý 3,5 esege azaıǵan...
Sonymen qatar kompanııa taratqan baspasóz paraqshasynda mynadaı sózder bar: «Metallýrgııa kombınaty sııaqty nysandar eldi mekenderden belgili bir qashyqtyqta ornalasýy kerek. Biraq shyndyǵy sol, qala men metallýrgııalyq kombınat bir-birine óte jaqyn salynǵan. Osyndaı qolaısyz faktorlarǵa qaramastan, kompanııa ákimshiligi kombınattyń qorshaǵan orta men eldi mekenderdiń ekologııasyna tıgizer keri áserin azaıtý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýdy jalǵastyra beretin bolady. Kompanııa qyzmetkerleriniń basym bóligi Temirtaý qalasynyń turǵyndary. Bul jerde olardyń otbasylary turady, sondyqtan da óńirdegi ekologııalyq ahýaldy jaqsartý kerektigin bári de jaqsy túsinedi. Problema bar, kompanııa basshylyǵy ony sheshý úshin jyl saıyn ájeptáýir kólemde ınvestısııa bólip keledi. Ekologııalyq máseleniń tolyq sheshilýi – qysqa ýaqytta oryndap tastaýǵa kónbeıtin uzaqmerzimdi joba».
Alpaýyt kásiporyn osylaı dep máseleniń tigisin jatqyzýǵa tyrysyp-aq jatyr. Kompanııanyń aıtýynsha, óńirdegi ekologııalyq ahýalǵa keri áserin tıgizetin jalǵyz ǵana metallýrgııalyq kombınat emes eken. Baqsaq, problemanyń shıelenisýine kesirin tıgizip jatqan basqa da birqatar sebep bar bolyp shyqty. Atap aıtqanda, qalada avtokólik sany úsh esege artqan, sosyn peshpen jylytylatyn úılerdiń sany da shamadan tys kóbeıip ketken kórinedi.
Bul málimdemege Temirtaý qalasynyń ákimi Ǵalym Áshimovtiń de aıtar ýáji bar. «Qardyń bulaısha bylǵanýyn anyqtaýdyń biz úshin mańyzy zor, – deıdi shahar basshysy. – Nege deseńiz, árkim ózin qorǵap álek. О́ndiristik kásiporyn kináni peshpen jylytylatyn úılerge aýdarǵysy keledi. Qazir bizde 4 192 úı peshpen jylytylady. Al qalada tirkelgen kólik sany 43 700 birlik. Biraq olardyń kóbi gazben jáne dızeldi otynmen júredi. Taǵy da aıtam, lastanýdyń kózin tappaıynsha is alǵa jyljymaıdy».
Aıta ketý kerek, oblystyq ekologııa departamenti «ArselorMıttal Temirtaý» kásipornyna qatysty budan buryn da tekserý jumystaryn júrgizgen edi. Sol tekserýlerdiń nátıjesinde, óndiris oshaǵyndaǵy zııandy zattardyń atmosferaǵa mólsherden tys shyǵarylýy jáne de tabıǵatty qorǵaý sharalarynyń oryndalmaýy anyqtalǵan bolatyn. Osyndaı kemshilikteri úshin ákimshilik jaýapqa tartylǵan kompanııaǵa 105 mıllıon teńge aıyppul salynǵan. Sondaı-aq qorshaǵan ortaǵa keltirilgen zııannyń mólsheri 495 mıllıon teńge bolatyny jazylǵan uıǵarym da kásiporyn basshylyǵyna tapsyrylǵan bolatyn.
Temirtaýdaǵy tótenshe oqıǵanyń sebep-saldaryn anyqtaıtyn komıssııa jumysynyń qorytyndysy taıaý arada belgili bolmaq. Al qalanyń belsendi turǵyndary ekologııalyq apat týraly úndeýge qol jınaýdy bastap ketti...
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy
