Táýelsizdik alǵaly beri halyqaralyq qoǵamdastyqtaǵy ornyn nyǵaıta túsken elimiz 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshesi bolyp saılanýy ári osy organǵa bıylǵy qańtar aıynda tóraǵalyq etýi arqyly ózin jańa qyrynan kórsete bildi. Bul Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń álemdik qaýipsizdikti nyǵaıtý, turaqtylyq pen ornyqty damýdy qamtamasyz etý baǵytynda ustanǵan sarabdal saıasatynyń arqasynda múmkin boldy.
Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesindegi qyzmetiniń alǵashqy jylyn tabysty aıaqtaǵany belgili. Al osy uıymdaǵy ekinshi jylyn Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy retinde bastaǵan elimiz sońǵy bir aı kóleminde álemdik qoǵamdastyq aýqymynda ózara senim men kelisimdi nyǵaıtý, yqtımal qaýip-qaterlerdiń aldyn alý syndy kún tártibinde turǵan ózekti máselelerdi sheshýge qatysty kóptegen ıgi isterdiń uıytqysy bola bildi. Búkil adamzatty tolǵandyryp kele jatqan jahandyq túıtkilderdi ońtaıly sheshý isine buǵan deıin de belsene atsalysyp kele jatqan Qazaqstan atalǵan organnyń tóraǵasy retinde ótkizgen bir aı sheńberindegi qyzmeti elimizdiń syrtqy saıasattaǵy bederli belesteriniń biregeıi bolyp qalary sózsiz.
Qazaqstannyń Keńestegi tóraǵalyq qyzmetiniń alǵashqy kúni atalǵan organnyń qańtar aıyndaǵy jumysynyń baǵdarlamasy usynyldy ári elimizdiń BUU janyndaǵy Turaqty ókildiginde jumys josparynyń basty tarmaqtary talqylandy. Basqosýda dıplomattar Qazaqstan tóraǵalyǵynyń baǵdarlamasy sapaly daıyndalǵanyna nazar aýdardy. Naqtylaı aıtqanda, Keńeske múshe memleketterdiń ókilderi Ortalyq Azııa men Aýǵanstan boıynsha mınıstrler deńgeıindegi pikirtalasty qamtıtyn Qazaqstannyń qańtardaǵy baǵdarlamasynyń mazmundylyǵyn atap kórsetti.
Sol kúni Qazaqstan bastamasymen BUU tarıhynda tuńǵysh ret Qaýipsizdik Keńesine jańadan saılanǵan turaqty emes alty múshe – Kot d’Ivýardyń, Ekvatorııalyq Gvıneıanyń, Kýveıttiń, Nıderlandtyń, Perý men Polshanyń týlaryn kóterý rásimi ótti. Osylaısha, Qazaqstan BUU QK tájirıbesine Qaýipsizdik Keńesiniń jańa turaqty emes músheleriniń týlaryn kóterý dástúrin engizdi.
Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen ótken kelesi jıyn – BUU Qaýipsizdik Keńesi Hımııalyq qarýǵa tyıym salý jónindegi uıymnyń otyrysy boldy. Osy jyldyń 9 qańtarynda uıymdastyrylǵan bul basqosýda BUU Bas hatshysynyń orynbasary, Qarýsyzdandyrý máseleleri boıynsha Joǵary ókil Izýmı Nakamısý «Sırııadaǵy hımııalyq qarýdy joıý baǵdarlamasyndaǵy progress» atty baıandamasyn usyndy. Sondaı-aq Keńes músheleri Hımııalyq qarýǵa tyıym salý jónindegi uıymnyń jumysyn talqylady ári baıandamada qamtylmaǵan kúrdeli máseleler boıynsha pikir almasty.
Sırııa daǵdarysyn retteýge baǵyttalǵan kelissózder úshin óz alańyn usynǵan Qazaqstan tarapy Sırııada hımııalyq qarýdy qoldaný qaýip-qaterin tolyǵymen joıýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Sonymen qatar osy kúni BUU Qaýipsizdik Keńesinde Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen Kongo Demokratııalyq Respýblıkasyndaǵy jaǵdaıy boıynsha tıisti sharalar uıymdastyryldy. Aıta keteıik, Afrıka qurlyǵynda ornalasqan bul elde sonǵy 20 jyl aralyǵynda ártúrli qarýly qaqtyǵystar bolýda. Olardy retteýge járdemdesý úshin Qaýipsizdik Keńesiniń qararlaryna sáıkes BUU turaqtandyrý mıssııasy ázirlendi. Sondaı-aq Qazaqstannyń QK tóraǵasy retinde 13-15 qańtar kúnderi BUU Qaýipsizdik Keńesi músheleriniń Aýǵanstanǵa sońǵy jeti jyl ishindegi alǵashqy saparyn uıymdastyrǵanyn erekshe atap ótýge bolady. Sapar barysynda atalǵan organ Aýǵanstandy kórshi eldermen, eń aldymen Ortalyq Azııamen óńirlik ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa shaqyrdy. Bul sapar 2010 jyldan beri birinshi ret Qaýipsizdik Keńesi múshelerine Aýǵanstan úkimeti kúsh-jigeriniń jáne osy eldegi turaqtylyqty ornatýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq qoǵamdastyq kómeginiń tıimdiligin baǵalaýǵa múmkindik berdi.
Kezdesýlerdiń qorytyndysy Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri men Aýǵanstan tarapy qaýipsizdik pen damýdyń óńirlik jáne keshendi kózqarastaryn qabyldaý qajettiligin atap ótti. Qabýldaǵy pikirtalastar Aýǵanstandy mańyzdy áriptes retinde qaraý qajettiligin kórsetti.
Jalpy, sapar barysynda BUU Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri men aýǵan tarapy halyqaralyq qoǵamdastyqtyń, kórshiles elderdiń Aýǵanstanmen, ásirese terrorızmge qarsy kúreste yntymaqtasý qajettiligin ataı otyryp, óńirdegi úılesimdilikti jaqsartýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar, bul kezdesýlerde Aýǵanstandaǵy beıbit ómirdi qalpyna keltirý maqsatynda jasaǵan Astananyń kómegi birneshe ret atap ótildi.
Osy arada erekshe toqtala keter jaıt, elimizdiń atalǵan Keńeske tóraǵalyǵynyń mán-mańyzyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵymen «Jappaı qyryp-joıatyn qarýdy taratpaý: senim sharalary» taqyrybynda ótken Qaýipsizdik Keńesiniń alqaly jıyny joǵary deńgeıge kóterdi. Nıý-Iorktegi BUU shtab-páterinde uıymdastyrylǵan jıynda BUU-nyń Bas hatshysy A.Gýterrısh óz baıandamasyn usyndy. Budan keıin Memleket basshysy Keńes múshelerine arnap málimdeme jasady.
«Ortalyq Azııanyń bul mártebeli qyzmettegi birinshi memleketi retinde biz óńirimizdegi halyqtardyń Dúnıejúzilik uıymnyń osy mańyzdy «únine» aınaldyq. Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi birinshi jyly ótti. Biz Keńestiń kún tártibindegi ózekti máselelerdi sheshýge qatysý barysynda barynsha belsendi, konstrýktıvti jáne ádil bolýǵa tyrystyq. Aýǵanstan/Talıban, ILIM/DAISh, Ál-Kaıda jáne Somalı/Erıtreı jónindegi komıtetterdi basqara otyryp, olardyń jemisti qyzmet etýine óz úlesimizdi qosyp kelemiz», degen Memleket basshysy Keńestiń barlyq múshe memleketterine berik yntymaqtastyǵy úshin rızashylyǵyn jetkizdi.
Jalpy, osy jıyn turǵysynda buǵan deıin gazet betinde jetkilikti túrde aqparattar berilgenin esekere otyryp, qysqarta aıtar bolsaq, basqosýda BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń óńirlik deńgeıde preventıvti dıplomatııa jáne shıelenisti boldyrmaý jónindegi málimdemesi qabyldandy. Málimdemede qazirgi halyqaralyq qatynastar salasyndaǵy mańyzdy máseleler qamtylyp, ony sheshý joldary usynylǵan. Mundaı qujat BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tarıhynda saıası mindetteme júkteıtin halyqaralyq akt retinde alǵash ret qabyldandy.
Sonymen birge 18 qańtarda BUU shtab-páterinde Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasymen Terrorızmnen azat álemge qol jetkizý tártibi kodeksiniń alǵashqy jobasyn tanystyrýǵa arnalǵan joǵary deńgeıli is-shara ótti. Jobany tanystyrý men ony talqylaýǵa uıymnyń 100-den asa múshe memleketiniń delegasııasy qatysty. Jıynda BUU Bas hatshynyń orynbasary – Kontrterrorıstik basqarma basshysy Vladımır Voronkov pen BUU Bas hatshysynyń saıası máseleler jónindegi kómekshisi Mıroslav Encha baıandama jasady.
Qazaqstannnyń syrtqy saıası vedomstvosynyń basshysy Q.Ábdirahmanov elimizdiń halyqaralyq terrorızmge qarsy kúreske qosqan úlesi retinde bastamashylyq jasaǵan kodeks boıynsha jumystyń maqsattary men negizgi mazmunyn atap ótti. Qujattyń negizgi maqsaty – terrorızmnen azat álem qurý maqsatynda 2045 jyly BUU-nyń júz jyldyǵyna qarsy kontrterrorızm boıynsha seriktes elderdiń halyqaralyq koalısııasyn qurý.
О́z kezeginde V.Voronkov qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne ony turaqty damytý jolyndaǵy Qazaqstannyń qosqan úlesin joǵary baǵalady. Ol BUU Qaýipsizdik Keńesindegi Qazaqstannyń rólin, ásirese halyqaralyq qaýipsizdik jónindegi basty jahandyq organdaǵy tabysty tóraǵalyǵyn jáne terrorıstik qurylymdarmen qarsy kúres máselelerimen baılanysty úsh sanksııalyq komıtetke basshylyǵyn erekshe atap ótti.
Taǵy bir aıta keter jaıt, Qazaqstannyń tóraǵalyq etýimen Qaýipsizdik Keńesinde alǵash ret «Qaýipsizdik pen damýdyń ózara táýeldilik úlgisi retinde Aýǵanstan men Ortalyq Azııada óńirlik áriptestikti qurý» taqyrybynda mınıstrlik deńgeıindegi pikirtalastar ótti. Sharaǵa Ortalyq Azııa elderi syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary men BUU Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri, BUU Bas hatshysy jáne Aýǵanstan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary qatysty.
Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov Elbasynyń BUU QK-ge arnaǵan saıası Úndeýindegi jeti basymdyqtyń biri – Ortalyq Azııa men Aýǵanstandy beıbitshiliktiń, yntymaqtastyq pen qaýipsizdiktiń úlgili aýmaǵyna aınaldyrý bolyp tabylatynyn jetkizdi. BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh Ortalyq Azııa elderi men Aýǵanstannyń óńirlik bastamasyna joǵary baǵa berdi, atap aıtqanda sý resýrsyn basqarý, energetıka, ınfraqurylym men bilim salasyndaǵy bastamalarǵa qoldaý bildiretinin aıtty. A.Gýterrısh sonymen birge, Prezıdent N.Nazarbaevtyń elimizdegi oqý oryndarynda 1 myńǵa jýyq aýǵan jastaryn oqytý bastamasyn erekshe atap ótti.
Qaýipsizdik Keńesinde sóz sóılegen Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan men Túrikmenstan elderiniń delegasııa basshylary uzaq merzimdi beıbitshilik pen turaqtylyqty saqtaý úshin barlyq qaýipsizdik máselelerin sheshý jolynda Aýǵanstanǵa ekonomıkalyq turǵyda áser etýdiń mańyzdylyǵyn atady. Olar Aýǵanstanǵa qaýip retinde emes, áleýeti zor ári keleshegi kemel seriktes retinde qaraǵan durys dedi.
Qaýipsizdik Keńesine múshe memleketterdiń ókilderi Aýǵanstandaǵy beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtýda bizdiń elimizdiń jumsaǵan kúsh-jigerine joǵary baǵa berdi. Jıyn sońynda BUU Qaýipsizdik Keńesi tóraǵasynyń Málimdemesi barlyq múshelerdiń biraýyzdan qoldaýyna ıe boldy.
Budan bólek, 23 qańtarda Qazaqstannyń tóraǵalyǵymen BUU Qaýipsizdik Keńesiniń Malıdegi máselelerge arnalǵan ashyq brıfıng ótkizildi. Otyrys barysynda Qazaqstan delegasııasy eldegi qaýipsizdikti nyǵaıtý sharalary uzaq merzimdi turaqty qarjylandyrý, sondaı-aq eldiń ortalyq jáne soltústik óńirleriniń damý strategııasymen bekitilgen, keshendi jáne kelisilgen ekonomıkalyq damýyna járdemdesý arqyly júzege asyrylýy tıis ekenin atap 0oz5ady.
Buǵan qosa, 25 qańtarda BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy retinde Qazaqstan «Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı, onyń ishinde Palestına máselesi» taqyrybynda Keńestiń kezekti ashyq pikirtalasyn ótkizdi. Jıynda Palestına-Izraıl qarym-qatynasy erekshe nazarda boldy. Keńes músheleri eki memleket basshylaryna halyqaralyq kelisimge kelýge, Qaýipsizdik Keńes músheleri eki jaqqa aldyn ala shart qoımaı kelissózderdi qaıta jalǵastyrýǵa shaqyrdy. Qaýipsizdik Keńesiniń músheleri taraptardyń arańdatýshylyq áreketterden bas tartyp, kelissózderdi jandandyrýy kerektigin jetkizdi. Qatysýshy memleketter ókilderiniń kópshiligi AQSh-tyń BUU-nyń Palestınaǵa kómek kórsetýine beriletin qarjysyn qysqartqanyna alańdaýshylyq bildirdi, sebebi bul qarajat Taıaý Shyǵystaǵy bosqyndar shyǵynynyń 50 paıyzyn qamtıdy. Al onyń qysqarýy bosqyndardyń onsyz da aýyr jaǵdaıyn qıyndata túsedi. Qazaqstannyń BUU janyndaǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov óz sózinde memleketimizdiń Izraıl-Palestına shıelenisin eki memlekettiń qatysýymen sheshý formýlasyn qalaıtynyn jetkizdi.
Qoryta aıtqanda, bizdiń elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesine jasaǵan tóraǵalyq qyzmetinde ózine júktelgen mindetterdi abyroımen oryndap shyqty. Bul óz kezeginde Táýelsiz elimizdiń syrtqy saıasattaǵy asa iri qadamy boldy.
Joldybaı BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
