Birinshi – ár otbasynyń baspanaly bolýyna jaǵdaı jasaý máselesi. «Otan ot basynan bastalady», «Úıi joqtyń – kúıi joq» deıtin ısi qazaq balasy bul bastamaǵa qalaısha meıirlenbesin?! Qazirgi naryq qyspaǵynda otyrǵan kezeńde arzan baspana alý degenimiz aspandaǵy aıǵa qol jetkizgenmen birdeı kórinedi.
«Biz sońǵy jyldary azamattarymyzdyń úı alý múmkindigin keńeıtý úshin kóp jumys istedik. О́tken jyly aýdany 11,2 mln sharshy metr bolatyn qyrýar turǵyn úıler salyndy. Bul – buryn bolmaǵan rekordtyq kórsetkish. Alaıda bul atqarylǵan jumystar jetkiliksiz. Áli kúnge deıin kóptegen otbasynda óziniń úıi joq. Bul – áleýmettik mańyzy zor problemanyń biri. Biz ıpotekaǵa qoljetimdilikti arttyryp, osy máseleni sheshý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýymyz kerek», dedi Elbasy.
Memleket basshysy usynǵan, turǵyn úımen jappaı qamtýǵa arnalǵan «7 – 20 – 25» baǵdarlamasy tyǵyryqtan jol tapqan utqyrlyǵymen kóńilden shyqty. Ozyq shetelderdiń deńgeıimen shendesetin joba. Eń tómengi 7%-dyq ıpotekalyq nesıege 20%-dyq bastapqy jarnasyn tólep qalaǵan páterińdi alý, ony 25 jyldyq merzimde óteý – qaı otbasyna bolsa da úlken kómek, táýelsizdik tusynda buryn-sońdy bolmaǵan jaqsylyq.
Biz qazir tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa dáýirinde ómir súrip otyrǵan elderdiń qataryndamyz. Jer sharynda jahandyq osy qubylys qaryshtaýda. Burynǵy úsheýi qandaı edi deısizder ǵoı? Birinshisi – HIH ǵasyrda bý qozǵaltqyshyn jappaı qoldanysqa engizý kezeńi, ekinshisi – HH-ǵasyrdyń basyndaǵy elektrlendirý dáýiri, al úshinshisi osy ótken ǵasyrdyń sońynda kelgen avtomattandyrý men kompıýter zamany. Entelep kelgen sońǵysy– osy úshinshi kezeńniń jalǵasy, biraq anaǵurlym joǵary deńgeıdegi, kıberfızıkalyq jańa tehnologııalar dáýiri.
Biz tehnologııany ózgertýmen shuǵyldanyp júrgende tehnologııalar bizdiń ózimizdi ózgerte bastady. Jahandaný jyqpylynda adasyp qalmaý úshin qandaı qareketter kerek?
Osy oraıda eske túsedi. Uly Bernard Shoýdan bir tilshi: «Siz ǵylymı-tehnıkalyq revolıýsııa jetistikterine qalaı qaraısyz?» dep suraǵanda: «Biz osy ǴTR-dyń arqasynda sýda balyqsha júzýdi, aspanda qussha ushýdy úırendik, biraq jer betinde adamsha ómir súrýdi báribir úırene almadyq», dep jaýap bergen eken.
Shynymen, qalaı adamsha ómir súrýge bolady? Árıne, jaýap aıqyn – adam bola bilý kerek, adam bolyp qalý kerek deımiz. Degenmen, bir sát tómen túsip, qudaıshylyǵyn aıtaıyqshy. Qarapaıym adamǵa eń aldymen keregi ne nárse? Eń basty qajettilik – baspana, azyq, kıim, bilim... Basqasy keıin... Al báriniń túbi aınalyp kelip qarjyǵa tireledi. Tapshylyqtan zárýlik týyndaıdy. Memleketiń baı bolyp, qarapaıym adamyń baspanasyz, ash-jalańash, bilimsiz bolsa, kıberfızıka men nanotehnologııa kómektese ala ma? Mine, Prezıdent N.Nazarbaevtyń osy bir qalyń buqara úshin asa mańyzdy, áleýmettik máni zor, óte ótkir de ózekti máseleni sheshýdi batyl qolǵa alǵany súısintti. Bul – baspanasyzdyq problemasyn meılinshe jeńildetetin ıgilikti, berekeli bastamalar.
Memleket basshysy óziniń Úndeýindegi ekinshi bastamasynda jalaqysy tómen jurtshylyqtyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin salyqty 10 esege azaıtyp, 1-aq paıyzben salyq salýdy usyndy. Mundaı jaǵdaıda jalaqy kólemi anaǵurlym ulǵaıady. Bul da bilgen adamǵa zor jeńildik, úlken kómek.
«Bolashaq – jastardiki» degendi kóp aıtamyz. Biz «Bolashaq» baǵdarlamasymen jastarymyzdy shetelderde oqytýdy sátimen jolǵa qoıdyq. Ol túlekter óz Otanyna mol bilimmen oralyp, Qazaqstannyń damý jolyna laıyqty úlesterin qosý ústinde. Olarǵa hosh kóńilmen súısine qaraımyz. Biraq óz elimizdegi bilim berý jaıy qalaı? Syn kótere me? Osy máselede, bıyl bir jyl tolyp otyrǵan «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha qazaq tiline aýdarylyp jatqan «100 ozyq oqýlyq» jobasynyń keleshegine úlken úmit artatynymyz ras.
Úndeýge úńileıik: «Úshinshi bastama. Joǵary bilim alýdyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý úshin tómendegideı sharalardy usynamyn. Qazir jyl saıyn bólinetin 54 myń grantqa qosymsha 2018-2019 oqý jylynda taǵy 20 myń grant bólý kerek. Onyń 11 myńy tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha bakalavrlyq bilim berýge tıesili bolady. Bul tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy jańa ekonomıkada zor suranysqa ıe bolatyn san myń jańa mamandy daıarlaýǵa múmkindik beredi. Munda eń aldymen ınjenerler, aqparattyq tehnologııa, robotty tehnıka, nanotehnologııa salasynyń mamandary týraly sóz bolyp otyr».
Mine, munyń bári – bolashaqqa talpynǵan árbir qabiletti jasqa týǵyzylǵan qosymsha tyń múmkindikter. Qarapaıym qazaq balalary jańa dáýirge laıyq sırek te jańa mamandyqtardy meńgerip jatsa, elimizdiń erteńi jarqyn bolmaı ma?
«Biz álemdik standarttarǵa saı bilim berý júıesin qalyptastyra otyryp, stýdentterdiń bilim alýyna jáne turǵyn ornyna jaǵdaı jasaýǵa jete nazar aýdarýymyz qajet. О́zderińiz bilesizder, syrttan keletinder qalanyń shetindegi eski úılerdi jaldap, sodan qıyndyq kórip, zardap shegip jatady. Mundaıda, árıne, sapaly bilim alý týraly aıtýdyń da qajeti joq. Búginde joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń stýdentterin jataqhanamen qamtamasyz etý máselesi óte ózekti. Bul mindetti sheshý úshin JOO-lar, kolledjder jáne developer-kompanııalar memleket-jekemenshik seriktestigi boıynsha jataqhana qurylysyn bastaýy qajet», dedi Elbasy.
Oqý grantyn kóbeıtip, jataqhana tapshylyǵyn joıý degenimizdi – keleshekke jol ashý, bolashaqqa jaǵdaı jasaý, jas býynǵa memlekettik qamqorlyq, elimizdiń erteńine salynatyn otandyq ınvestısııa dep esepteý kerek.
Sondaı-aq shaǵyn nesıe berý men aımaqtardy gazben qamtamasyz etý týraly bastamalar da halyqtyń kókeıinen shyǵary anyq.
Elbasy óz sózinde usynylǵan bes bastamanyń oıdaǵydaı iske asýyna birden-bir kepildik – eldiń birligi ekenin basa aıtty. Shynynda da, búkil berekeniń bastaýy men túp qazyǵy ultymyzdyń tutastyǵynda jatyr.
Konstıtýsııamyzda belgilengen áleýmettik memleket uǵymy ár azamatqa memleket tarapynan qamqorlyq jasaýmen ólshenedi. Bul bastamalar, túbegeıli alǵanda, áleýmettik memleketti nyǵaıtýǵa jasalǵan nyq qadam dep baǵalaýǵa laıyq. Sonymen qosa qaryshtap basqan Qazaqstannyń halyqaralyq qoǵamdastyq aldyndaǵy abyroı-bedelin de aıtarlyqtaı arttyra túseri sózsiz.
Elimizdiń tilegi – jastar, tiregi – aýyl. Endeshe, olardyń múddesi memleket múddesine aınalǵany bizdi nege qýantpasyn?!
Ulyqbek ESDÁÝLET,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ALMATY
