Eýroodaqty alańdatyp otyr
Italııada parlamenttegi 18-shi jalpy saılaý ótti. Sońǵy málimet boıynsha daýys sany jaǵynan Matteo Salvınıdiń «Lıga» partııasy men eks-premer Sılvıo Berlýskonıdiń «Italııa, alǵa» partııasy basqa usaq partııalarmen birge qurǵan ońshyl sentrıstik koalısııa 37 paıyz jınap alda tur. «Bes juldyz» qozǵalysy 32 paıyz daýys jınady. Al Demokratııalyq partııa 20 paıyzdan az daýys jınap, úshinshi orynda tur. Birde-bir partııa parlamentte kópshilik orynǵa ıe bolyp, úkimetti jasaqtaýǵa qajetti 40 paıyzdyq mejeden asa almady.
Eki partııaǵa eń kóp daýys jınaýǵa tek mıgrasııa problemalary emes, ekonomıkalyq jaǵdaı da áser etken bolýy kerek. Sebebi saılaýshylar Brıýsselge qarsy daýys berip, nátıjesinde popýlıster jeńiske jetti. Degenmen, Italııadaǵy saılaý nátıjeleri Brıýsseldi alańdatyp otyr. Sebebi Eýroodaqta Breksıt oqıǵasy qaıtalanýy múmkin degen qaýip bar. Al «Bes juldyz» qozǵalysynyń kandıdaty Paolo Magrı «Biz qatań eknonomıkadan keıin ınvestısııalyq saıasatty damytpaqpyz. Eýroodaqtyń bul baǵyty kóptegen memleketterge keri áserin tıgizgeni belgili», dedi.
Sarapshylar saılaý nátıjesi Eýroodaq ınstıtýttarynyń reformalaryna áser etýi múmkin ekenin boljap otyr. Sarapshylar da Italııadaǵy saılaý nátıjesi Eýroodaqty alańdatyp otyrǵanyn aıtýda.
Saýd Arabııasy áıelder erkindigine daıyn ba?
Saýd Arabııasynda áıelder maýsym aıynan bastap zańdy túrde kólik júrgizýge ruqsat aldy. Olarǵa tipti ásker qataryna qabyldanyp, sport arenalaryna, kınoteatrlarǵa barýǵa da ruqsat berildi. Budan bólek basqa da ózgerister bolýy múmkin dep kútilýde. Biraq halyq buǵan daıyn ba?
Jaqynda Saýd Arabııasynda áıelderge kólik júrgizýdi úıretetin mektepter ashylyp, ol týraly álemge tanymal buqaralyq aqparat quraldary jarysa jazdy. Munymen qoımaı, jaqynda din qyzmetkerleri áıelderdiń abaııa kıip júrýi óz erikterinde ekenin, ol týraly dinde naqty eshteńe aıtylmaǵanyn aıtty.
Osy pikirden keıin qoǵamda túrli qarama-qaıshylyqtar boldy. Er-Rııad dıplomattarynyń aıtýynsha, reformalyq baǵdarlamalardy úkimet qoldaǵanymen, revolıýsııalyq sheshimderdi qarapaıym halyqtyń moıyndaı qoıýy ekitalaı.
Vision 2030 baǵdarlamasy aıasynda osyndaı reformalardy usynǵan Muhammed bın Salman bir jyldyń ishinde óziniń bıligin nyǵaıtty. Degenmen, sarapshylardyń aıtýynsha, konservatıvti qoǵam mundaı jyldam ózgeristerden eseńgirep qalǵan. Tipti reformalardyń jıi jarııalanýynan bul júıe júzege aspaı qalýy da múmkin deýshiler bar.
«Saýd Arabııasynda ózgeris engizý óte qıynǵa soǵady. Mundaǵy kópshilik áıelderdiń kóshede nemese jumys oryndarynda júrgenin qalamaıdy. Olar bılikke qarsy shyǵyp, óz talaptaryn aıtady deı almaımyz. Bir anyǵy, memlekettegi áıelder erlerge baǵynyshty. Iаǵnı, bılikke qarsy kelmeı-aq konservatıvti qoǵam áıelderge óz sózderin ótkize alady», deıdi sarapshylar. Olardyń aıtýynsha, qoǵamda baǵdarlamanyń júzege asyrylýy men bıliktiń ambısııasynyń arasy tym alys. Iаǵnı, bul reformalardyń oryndalý-oryndalmaýy ýaqyt enshisinde.
Qytaı bıligi áskerı bıýdjetti arttyrdy
Qazirgi tańda Qytaı ekonomıkasy álem boıynsha ekinshi orynda tur. Endi bılik 2018 jyly ekonomıkalyq ósim 6,5% shamasynda bolady dep boljap otyr. Byltyr bul kórsetkish 6,9%-dy quraǵan bolatyn. Sonymen qatar Qytaı ınflıasııa deńgeıin tómendetýdi kózdeıdi.
Bir aıta keterligi, 2018 jylǵa arnalǵan Qytaıdyń áskerı bıýdjeti 175 mlrd dollardy qurady. Bul byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 8%-ke kóp.
Búkilqytaılyq halyq ókilderiniń jıynynda Qytaı bıligi bıylǵy jyldyń basty úsh maqsatyn atady. Onyń ishinde qarjy qaýpimen kúres, qorshaǵan ortanyń lastanýyna qarsy kúres, kedeılikpen kúres bar.
Joǵary tehnologııaly qala salmaq
Saýd Arabııasy men Mysyr joǵary tehnologııaly qala salmaq. Jańa qala salý týraly ıdeıa ótken aptada aıtyldy. Qala jobasynyń jalpy quny 500 mlrd dollarǵa baǵalanyp otyr. Sınaıdyń ońtústiginde salynady dep josparlanǵan jańa mega-qala myń sharshy kılometr bolady dep kútilýde. Bılik ókilderiniń aıtýynsha, qala tolyǵymen jańǵyrmaly energııa kózderi arqyly jumys istep, joǵary tehnologııalarmen jabdyqtalady.
Saýd Arabııasy men Mysyr joǵary tehnologııalar megapolısiniń qurylysyna arnalǵan ortaq qor quryp, oǵan 10 mlrd dollar saldy. Eń baı eki arab eli osylaısha strategııalyq baılanysty arttyryp, jańa joba boıynsha birlesip jumys istemek.
Daıyndaǵan
Gúlnur QÝANYShBEKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
