Qazaq tilin oqyp júr

Qazaqstan elshiliginiń basta­ma­symen Máskeýdiń memlekettik lıngvıstıkalyq ýnıversıtetindegi (MMLÝ) «О́ńirtanýshy» maman­dy­ǵy boıynsha bilim alyp júrgen besinshi kýrs stýdentteri arasynda qazaq tiline baılanysty ózara pikir alysý qazaq tilinde uıym­das­tyryldy. Buǵan Máskeýdegi qazaq dıasporasynyń ókilderi, MMLÝ-diń basqa da oqytýshylary men stýdentteri, atalǵan oqý ornynda taǵylymdamadan ótip júrgen qa­zaq­standyq magıstranttar qa­tysty. Oqyrman tarapynan osy rette «nege bul oqý ornynda» degen oryndy suraq týyndaýy múmkin. Onyń mánisi mynada. Kezinde Qa­zaqstannyń Reseıdegi jyly aıa­synda atalǵan ýnıversıtette Elba­sy­myzdyń qoldaýymen, elshiliktiń kómegimen Qazaq tili jáne máde­nıeti ortalyǵy ashylǵan bolatyn. Ortalyqtyń uıymdastyrylýyna Ál Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ujymy eleýli kómek kórsetken edi. Eki eldiń jo­ǵary oqý oryndary arasyndaǵy sol kezden bastalǵan ynty­maq­tastyq jyldan jylǵa jemisti jal­ǵasyp keledi. MMLÝ-de qazaq tilin oqytý úderisi atalǵan ortalyqtyń ashylýymen birge bastaldy. Ádette MMLÝ stýdentterdiń ke­minde úsh tildi, álemde keń qoldanylatyn tanymal tilderdi minsiz meńgerýine aıryqsha mán berip, solardy negizgi pán retinde oqytady. Al Qazaq tili men mádenıeti ortalyǵy ashylǵannan beri stýdentter qazaq tilin ekinshi til retinde oqyp keledi. «Ekinshi tildi úıretýge bólingen saǵat sany birinshi tilden kem emes, – deıdi ýnıversıtette Reseı stýdentterine ana tilimizdi úıretip júrgen QazUÝ dosenti, fılologııa ǵy­lym­­dary­nyń kandıdaty Uljan Musabekova. Jalpy qazaq tilin oqytý, bir jaǵynan reseılikterdiń bizdiń tilimizge kórsetken qurmeti desek te, ekinshi jaǵynan MMLÝ basshy­lyǵynyń durys betburysyn – burynǵy KSRO quramyndaǵy el­der­diń tilin oqyp-úırený de qajet ekendigin der kezinde uǵynýyn ańǵartar edi. Soǵan sáıkes, qazir ýnıversıtette qazaqtardan basqa, qyrǵyz, ázerbaıjan, armıan tilderi ortalyqtary da qurylǵan, osy tilder de oqyp úıretilýde. Al qazaq tilin úırenýshilerge kelsek, budan buryn bir top oqyp bitirgen bolsa, endi ekinshi top aıaqtaǵaly otyr. Mine: «Qazaq tili maǵan ne úshin qajet?» degen saýal osy túlekter arasynda sarapqa tústi. Olar – Maksım Komıssarov, Elena Roze, Aleksandr Panov, Evgenııa Lavrenteva, Vıktorııa Naýmova, Vıktor Shýlga, Olga Brýsnıkına, Alena Gýdkova, Danıla Shelýhın. Bular qazaq tilin júrek qalaýymen ekinshi til retinde oqyp shyqqan jastar. Árıne, naqty tildik orta joq Reseı astanasynda qazaq tilin meń­gerý ońaı emes. Soǵan qaramastan, reseılik jastardyń kórshi eldiń memlekettik tilin sanaly túrde oqyp úırenýge bet burǵany qýant­paı qoımaıdy. Mundaı jaǵdaıda olarǵa jan-jaqty kómek berip, qamqorlyq jasaý, qoldaý kórsetý – qazaqpyn deıtin azamatqa syn ekendigi belgili. Sol sebepti Qa­zaqstan elshiligi ózi uıymdas­ty­ratyn, qazaq qoǵamdyq uıymdary ótkizetin barlyq mádenı-kópshilik is-sharalaryna atalǵan stýdent­terdiń turaqty qatysýyna keń jol ashty. Reseılik jastar birer jyl qazaq tili boıynsha Astanada ótken ulty basqa stýdentter arasyndaǵy baıqaýda júldeli orynǵa ıe boldy. Bul jetistiktiń stýdentterdiń til úırenýge degen yqylas-nıetimen birge, oqytýshy Uljan Musa­beko­vanyń qazaq tili pánin shákirt­teriniń júregine qazaq mádenıeti, ult tarıhy, táýelsiz Qazaqstan týraly taǵylymdy derektermen qosa sińirgen eleýli eńbegimen de kelgeni sózsiz. QazUÝ oqytýshy­larymen, basqa da avtorlarmen birge ázirlengen, oqýlyq-hrestomatııa-ádistemelik qural úlgisindegi úsh kitaptan turatyn “Praktıcheskıı kýrs kazahskogo ıazyka” oqý-ádistemelik kesheni jalpy MMLÝ-degi qazaq tilin oqytý úderisin negizge ala otyryp ázirlendi. Qazaq tiline baılanysty pikir almasý barysynda stýdent Maksım Komıssarov bul oqý quraldarynyń óz múmkinshilikterine, jalpy, til oqytýdyń jedeldigine sáıkes keletinin atap kórsetti. Osy basqosý ústinde stýdent Ev­genııa Lavrenteva óz oıyn bylaı bildirdi: «Biz belgili ýnıversıtette erekshe tildi úırenip júr­miz. Bolashaqta eki shet (aǵylshyn jáne qazaq) tilin meńgergen mamandar bolamyz. Bul tilder bir-birine múlde uqsamaıdy, olar ár túrli tildik topqa jatady. Qazaq tili – búkil túrki álemine esik ashatyn til. Qazaq tiliniń arqasynda biz túrki tektes halyqtardyń bárimen til tabysa alamyz. Eger siz Qazaqstandy jaqsy bilseńiz, onda basqa da túrki tektes jurttyń júregine jol taba alasyz». Al onyń kýrstasy Vıktorııa Naýmova: «Bolashaqta qazaq tiliniń bizge shynaıy paıdasy bola ma jáne óz bilimimizdi qajetke jarata alamyz ba?» dep oılanatynyn aıtty. Stýdent Alena Gýdkova bolashaqta mamandyǵy boıynsha jumys istegisi keledi. «Bizdiń basqa qurby­lary­myzdan bir artyqshyly­ǵymyz – qazaq tilin biletindigimiz» deıdi ol. Qoryta kelgende, elimizdegi qazaq tilin áli qajetine jarata almaı júrgen keıbir otandas­tary­myzǵa reseılik stýdentterdiń – ózge jurttyń balasynyń óz tilińde osylaısha saırap turǵany oı salsa deımiz. Serikqalı BAIMENShE  – Máskeýden.