«Altyn almastyń» alǵashqy ónimi
Moıynqum aýdanyndaǵy Aqbaqaı ken ornyndaǵy «Altyn almas» fabrıkasy» kompanııasy saltanatty jaǵdaıda iske qosylǵaly beri birer aıdyń júzi boldy. Jobanyń bastalýyna «telekópir» arqyly Memleket basshysy sát sapar tiledi.
О́ıtkeni, ótken jyldyń qyrkúıeginde oblysqa kelgen saparynda Elbasy Nursultan Nazarbaev Aqbaqaıdan salynatyn jańa altyn shyǵarý fabrıkasynyń qurylys jobasyn maquldaǵan bolatyn. Al biz bul zamanaýı jobany 9 aıda aıaqtadyq.
Jobanyń quny 100 mıllıon AQSh dollaryn qurady. Bul qyrýar qarjynyń 55 mıllıony – fabrıkany modernızasııalaýǵa jáne 50 mıllıony – ken ornyn ashý men óńdeý jumystaryna jumsaldy. Jobany qarjylandyrýǵa táýekel etken Eýrazııalyq bankke alǵysymyz sheksiz.
«Aqbaqaı klasteri» dep atalatyn shıkizat bazasynyń aldyn ala jasalǵan quny 100 tonnaǵa jýyq «asyl temirden» turady. Bul kendi aımaqta «Aqbaqaımen» birge «Svetınskoe», «Beskempir» jáne «Karernoe» dep atalatyn ken oryndary da qatar ornalasqan. Kásiporyndy qaıta túletý osy ken oryndaryn ıgerý úshin ekonomıkalyq jáne ınfraqurylymdyq tirek bolyp tabylmaq. Sondyqtan, atalmysh kompanııa Dýman-Shýaq ken ornynyń baılyǵyn ıgerý quqyn qolǵa alýǵa da talpynys jasaýda.
Burynǵy kombınattyń ınemen qudyq qazǵandaı tirligine qaraǵanda qaıta túlegen zaýyttan jańa serpilisti anyq baıqaýǵa bolady. Mysaly, buryn bir jylda 240 tonna shıkizat óńdelse, qazir onyń ornyna 1 mıllıon tonna shıkizat óńdelýde. Qaldyq ta az. Nátıjesinde jylyna 2,8-3 tonna altyn óndirýge tolyq negiz bar.
Zaýyttyń zárý qural-jabdyqtary osy salaǵa erteden beıimdelgen Reseı men Ońtústik Afrıka elderinen alynǵan. Shahta jumysyna Kanada elindegi altyn kenishterinde qoldanylatyn burǵylaý mashınasy jegilgen. Bul – altyn óndirýdegi eń sońǵy álemdik ádister. Zaýyttaǵy jańa tehnologııanyń arqasynda, aıtalyq, metallýrgııalyq ónim daıyndaýdaǵy asa joǵary bólister jasalyp, buryn shyǵarylyp kelgen flotokonsentrattardyń ornyna endigi kezekte óte sapaly Dore kesekti altyny shyǵaryla bastaǵan.
Dııar QANAShEV, «Altyn almas» AQ-tyń basqarma bastyǵy.
Derek pen dáıek Ken orny negizi 5 tik qulaıtyn (Basty, Túken, t. b.) jáne 9 kólbeý jatqan jelilerden turady. Jelilerdiń uzyndyǵy 250 metrden 600 metrge deıin qalyńdyǵy 1,5 santımetren 2 metrge jetedi. * * * Moıynqum óńirindegi altyn óndiretin iri ken ornyna óner dese ishken asyn jerge qoıatyn ultjandy geolog D. Dúısenbekov 1968 jyly «Aqbaqaı» degen halyq ániniń atyn qoıypty. * * * Kentas 900-1300 metr tereńdikke deıin taralǵan. Ken túzilý prosesi gabbroporfırıt jáne ashafıt daıqalary jynystardy jaryp shyqqannan keıin, altyn súrmeli mıneraldanýmen aıaqtalǵan. * * * Ken Qyzyljar ıntrýzıvti kesheniniń ishinde jáne devon janartaý tastekti shógindi jynystarynyń boıynda qalyptasqan. * * * Ken ornynda altynnyń 4 túri kezdesedi: 1) arsenopırıt mıneraly boıyndaǵy untaq dısperesti altyn; 2) kvarstaǵy seppe, uıa, jeli túrinde shoǵyrlanǵan bos altyn (ólshemderi 0,01-0,1mm.-den birneshe mm.-ge deıin); 3) kvars-karbonatty jelilerdegi túıirshik jáne qabyrshaq túrindegi altyn; 4) gıpergendik prosespen baılanysty qabyrshaqty jáne dendrıtti altyn. Altynnyń ortasha mólsheri jer betinde jaqyn aralyqta asa joǵary – 60 – 109g/t, al 500-600 m. tereńdikte 7-10 g/t-ǵa deıin tómendeıdi deıdi ensıklopedııa málimeti. * * * Aqbaqaı klasteri shıkizat bazasynyń aldyn-ala jasalǵan baǵasy 100 tonnaǵa jýyq asyl metaldan turady. * * * Aımaqta Aqbaqaı, Svetınskoe, Beskempir, Karernoe ken oryndary ornalasqan. * * * Qazaqstan aımaqtarynda negizgi altyn kenishin qaıta túletý keleshekte jergilikti ken oryndarynyń ónimdiligin 10 esege deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Kásiporyn jyl saıyn 2,8 tonna altyn shyǵarýǵa jaǵdaı jasaıdy. * * * Joba memlekettik údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde 2011 jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda júzege asyrylǵan úsh jobanyń biri. * * * «Altynalmas» zaýyty óńir ekonomıkasyn damytýǵa qomaqty úles qosyp, oblys bıýdjetine jyl saıyn 15 mln. AQSh dollaryna jýyq kiris ákeledi deıdi mamandar. Kenttiń ajary ashylyp keledi
Aqbaqaı kentinde áleýmettik túıindi máseleler de oń sheshimin taba bastady. Kenshiler kómeginiń arqasynda aýyl oqýshylary búginde jańa mektepte bilim alýda. Mektep janynan sportqa qushtar oqýshylar úshin boks seksııasy ashylǵan. Al aýyl turǵyndary úshin monsha salynyp, tártip saqshylarynyń mekemesi kúrdeli jóndeýden ótkizilgen.
Zaýyt jumysshylarynyń qatary aýdan turǵyndarymen tolyǵyp keledi. Kenishte búginde 450 jańa jumys orny ashylǵan. «Sarybulaq-2» jer asty sý kózinen 75 kılometrlik sý qubyry tartylýda. Bul qurylys jumysy jyl aıaǵyna deıin aıaqtalyp, aldaǵy ýaqytta aýyl turǵyndary men zaýyt jumysshylary qajetti taza aýyz sýmen tolyqtaı qamtamasyz etiletin bolmaq.
Ábdiǵalı ÁBDIRAZAQOV, Aqbaqaı kenttik okrýginiń ákimi.
Bir jylda 3 tonna altyn!
Bizdiń fabrıkanyń jumysshylary ótken aıda 90 kılogramm ónim shyǵardy. Al jylyna 3 tonna altyn óndiremiz. Bul jańa joba boıynsha qol jetken jetistik. «Almaqtyń da salmaǵy bar» deıdi halyq. Fabrıkamyz jylyna 3 mıllıard teńge kóleminde salyq tóleıdi.
Fabrıkadaǵy ortasha aılyq 90 myń teńgeni quraıdy. Jumysshylardyń 258-i jergilikti turǵyndar. Jumysshylardyń barlyǵyna arnaıy kıim men tamaq tegin beriledi.
Aqbaqaı kenti turǵyndary ishetin taza aýyz sýdy kásiporyn satyp alyp beredi. Búginde kentti abattandyrý jumystary qolǵa alynyp, túrli mádenı is-sharalar jıi uıymdastyrylýda.
Nadejda ShADRINA, apparatshy.
Aıqarma betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Jambyl oblysyndaǵy menshikti tilshisi Kósemáli SÁTTIBAIULY.
