Álem Kýbogynyń 4 márte jeńimpazy Bısolt Desıev: «Cheshender qazaqtardy baýyrym dep tanıdy»

Bısolt Desıev. Dańqty balýan. Bul endi keıinnen ǵoı. Ol kezde saryúrpek bala. Kúres álippesin Tóle bı aýdanynda bas­taǵan jas balýan oblystyq jarysqa kelgende qarsylas­taryn shetinen jyqqan. Az-kem tehnıkasyna qudaı bergen alapat kúsh qosylǵan. Qazaqstannyń jasóspirimder quramasyna qabyl­da­ǵanda da qatarynyń aldy boldy. 1982 jyly Tallınde ótken halyq­ara­lyq “Dostyq” týrnırinde 9 kezdesý ótkizip, 9-ynda da jeńdi. Alaıda, jasóspirimder, jastar quramasynan keıin eresekter bá­se­­kesi bar. Shyn tartys sol jer­de. Jas­­tar arasynda júrgende shasha­sy­na shań juqpaıtyndardyń eresek­­terge ótkennen keıin taýy shaǵy­lyp, úlken sportty múlde tastap ketetinderi de bar. 1986 jyly Bısolt birinshi ret eresekter arasynda ótken KSRO chem­pıonatyna qatysty. Jetinshi oryn aldy. Namysqoı bozbala sol kúni kúndeligine “Men qaıtsem de KSRO chempıony bolamyn” dep jaz­ǵan. Sol jyly jazda Desıev KSRO halyqtary spartakıa­da­syn­da qola medal aldy. Úsh aıdan soń “Dınamo” sport qoǵamy boıynsha birinshi orynǵa shyqty. Keler jy­ly KSRO Ký­boginde aldyna jan salmaı, KSRO quramasy sapyna ótti. 1988 jy­ly Eýropa chempıo­natynda al­tyn­nan olja saldy. 4 ret KSRO Ký­boginiń jeńimpazy bol­ǵan cheshenniń bahadúr jigiti bergen sertinde tu­ryp, 2 ret KSRO chempıony boldy. Búginde Shymkentte sporttyq klýb ashyp, jas túlekterin jarys­qa salyp, baýlyp júretin Bısolt Desıevpen jıi kezdesemiz. Keýdesi aıaqqaptaı aqedil jigit qazaqsha jo­syta jónelgende aldymda bas­qa ult­tyń ókili tur-aý dep oı­lamaı­syń. Tahır Úzdenov degen jaısań jigit já­ne bar. Arǵy atalary tekti, dvorıan áýletinen. Kýálandyratyn sertıfıkat ta tabys etilgen osy jigitke. Jýyrda Bısolt pen Tahır Cheshen Respýblıkasyna baryp qaıt­ty. Bısolt jıi baryp turady. Qan­sha degenmen tarıhı otany, ata-ba­basynyń kindik qany tamǵan ata­jurt. Jolyqqanbyz. Áserleri ǵa­jap, Ásirese, alǵash barǵan Tahır­diń. Cheshen respýblıkasy jyl ót­ken saıyn ajarlanyp keledi, baıaǵy paıdasyz soǵystar salǵan jaranyń orny jazylyp keledi, deıdi. – Qazaqtarǵa degen yqylas erek­she, – deıdi Tahır dos. – Po­ıyz­­dan túskende jergilikti taksıster Qa­zaq­stannan ekenimizdi bil­gen­nen keıin qyzmet etýge yntyq­ty. Úıine qo­naqqa shaqyryp jatqan­da­ry bar. Endi túsinikti ǵoı. Sol jigit­ter­diń birazy Qazaqstanda dúnıege kelgen, kóbiniń týysqandary Qa­zaq­­standa turady. – Biz Groznyıda turatyn aqyn dosymyz Omar Iаrıchevtiń jetpis jyldyq toıyna barǵanbyz. Omar­dyń balalyq shaǵy Ońtústikte, Túl­kibas stansasynda ótti. Ol Oń­tústik Qazaqstan oblysyn ja­nyndaı jaq­sy kóredi, deıdi Bısolt. Bısolt pen Tahırdiń aıtatyn­daıy bar. Stalındik repressııa kezin­de taý halyqtaryn, ásirese cheshenderdi bir kúnde mal tasıtyn esha­­lon­darǵa to­ǵy­typ, elinen alas­taǵan. Jar­tysy jo­laı qyrylyp, qaljy­ra­ǵan ­jurt panany qazaq­tar­dan tap­qan. Qona­ǵyn qudaıyndaı syı­­laı­tyn qazaq úıiniń bir jaǵyn bosatyp berip, adal asynyń jarty­syn bergen. Tekti halyq mundaıdy umyt­paıdy eken. Groznyıdaǵy bir bıikteý tusqa Cheshen Respýblıkasynyń Prezıdenti R.Qadyrov, Reseı Prezıdenti D.Medvedev pen Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń portretteri bekitilgenin kóripti jigitter. Osynyń ózi baýyrlas cheshen hal­qy­nyń qazaqtarǵa degen yqylasyn ańǵartqandaı bolady. Cheshen jurty ózgergen. Islam dinin ustanatyn, sharıǵatqa baǵy­na­tyn elde araq iship, beısaýat júr­gen eshkim joq. Temeki tarta­tyn­dary da joqqa tán. Qyzdar ádepti. Ashyq-shashyq júrmeıdi. Ulttyq salt-dás­túr, ulttyq qundylyqtar munda jaq­sy saqtalady. Jańarǵan, jasar­ǵan Groznyıdyń bir keremeti – sport keshenderiniń kóptep ashylýy. Jastar osynda. Cheshenniń sa­ıyp­­­qyran jigitteri erte me, kesh pe qorǵasyn oǵyn juttyratyn avtomattan góri bıik maqsattardyń jalyn us­t­atatyn úlken sportty qolaı kóripti. Bul halyqqa dos kerek. Alyp báıtereginiń bir butaǵy Qazaq­stan­da ósip jatqan cheshenderdiń tamyry qazaq halqymen birge jasaı beredi. Sonyń biri meniń dosym – Bısolt Desıev pen Tahır Úzdenov. Ońtús­tik­tiń jylýy keýdesinde mazdap turatyn Omar Iаrıchev. Bularda bir ǵana tileý bar. Adam adamǵa dos, baýyr! Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy. Aıqarma bettiń materıaldaryn uıymdastyrǵan Láıla EDILQYZY.