2010

2009 – Sıyr jyly da táýelsiz Qazaq eli úshin eleýli oqıǵalarǵa toly jyl boldy. Otanymyz álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarystyń aıaqtan shalǵan qııampurys qıyndyqtaryna qaramastan, áleýmettik-ekonomıkalyq baǵyttardaǵy aldyna qoıǵan mejelerine abyroımen qol jetkizip, bolashaǵyna batyl qadamyn jalǵastyrdy. Elimiz halqynyń keleshegi kemel ekenine senimi arta tústi. Sóıtip, 2010 – Barys jyly tabaldyryqtan attady. Osy bir bekzat ań memleketimizdi órkendeýimizdiń qalyptasqan arnasymen ilgeri jeteledi. Jol bastaýshylyq qabilet-qarymymyzdy tórtkúl dúnıe tanyǵan deńgeıge kóterildik. Barys shyn máninde Qazaqstan tarıhynda altyn árippen jazylǵan jylǵa aınaldy. 2010 jyldyń Qazaqstan úshin aıryqsha jyl bolatyn jóni bar. Úlgi etip usynǵan jańashyl ıdeıalarymyz ben is-qımyldarymyzdyń halyq­ara­lyq qoǵamdastyq tarapynan tanylyp, oń ba­ǵalanǵanynyń jarqyn bir kórinisi – týǵan Otanymyz tabaldyryqtan endi ǵana attaǵan 2010 jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­ty­maqtastyq uıymyna múshe 56 eldiń qoldaýymen atalǵan bedeli bıik halyqaralyq qurylymǵa tóraǵalyǵyn bastady. Qazaqstan Respýblıkasy EQYU-ǵa burynǵy Keńes Odaǵy respýb­lı­kalarynan, Ortalyq Azııa memleketterinen jáne tutas musylman álemindegi elderdiń arasynan top jaryp, tóraǵalyq mıssııasyn qolyna aldy. Munyń maqtanýǵa da, qýanýǵa da turarlyq úlken oqıǵa bolǵany esh kúmánsiz. 14 qańtarda Qazaqstan EQYU-daǵy tóraǵa­lyǵyna resmı kiristi. Uıymnyń shtab-páteri ornalasqan Avstrııanyń astanasy – Vena qa­la­synda EQYU Turaqty keńesiniń Qazaqstan Respýblıkasynyń Uıym tóraǵalyǵyna kirisýine arnalǵan ınaýgýrasııalyq májilisi ótkizildi. Qazaqstan Respýblıkasynyń EQYU-nyń tór­aǵa­lyq qyzmetine kirisýine oraı Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń beıneúndeýi jarııa etildi. «Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tas­tyq uıymyndaǵy tóraǵalyqtyń mártebeli mıssııasyn Qazaqstan asa zor jaýapkershilik sezimimen qabyldaıdy. Bizdiń elimiz tóraǵalyqty qazirgi zaman tarıhynyń asa kúrdeli bir kezeńinde qolyna alyp otyr», dep bastalady Elbasynyń beıneúndeýi. Odan ári Qazaqstan basshysy jappaı qy­ryp-joıý qarýyn taratpaý rejiminiń daǵdarýy, lańkestik, gýmanıtarlyq jáne ekologııalyq apattar, ashtyq, kedeıshilik, túrli epıdemııalar, ener­getıka resýrstarynyń azaıýy, ultaralyq jáne dinaralyq qaqtyǵystar – búgingi adamzat órkenıeti dýshar bolyp otyrǵan qaterler ekenin atap kórsetti. Bularmen kúres júrgizý EQYU sııaqty qyzmet aıasy kóp qyrly jáne bedeldi ınstıtýttardyń bar kúsh-jigerin jum­saý­yn qajet etetinine nazar aýdardy. Álemdik ahýal­dyń Uıymǵa tóraǵalyq etýshi el retinde Qazaqstannyń aldynda turǵan synaqty kúr­delendire túsetinin de kóldeneń tartty. Alaıda, dedi Prezıdent, búginde EQYU aldyndaǵy sheshilýi tıis eń ózekti túıtkildi ózekter bizdiń elimizdiń syrtqy saıasatynyń kún tártibinde árdaıym oryn alýda. Memleket basshysy Qazaqstannyń óz táýel­sizdigin alǵan sátten bastap óńirlik jáne ja­han­dyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa naqty úlesin qo­syp kele jatqanyn aıta kelip, elimizdiń bir­qatar bastamalary týraly baıandady. Jáne bú­gingi tańda demokratııalyq qoǵam ornatý bizdiń halqymyzdyń sanaly tańdaýy bolyp tabyla­ty­nyn atap ótti. EQYU tóraǵalyǵynyń elimizde tek syrtqy saıası tabys qana emes, jalpy­ulttyq aýqymdaǵy qundylyq retinde qabyl­danǵanyna ekpin túsirdi. Uıymda qalyptasqan dástúrge sáıkes, Qazaqstannyń tóraǵalyq etetin eldiń mazmundy birizdenýin bildiretin Is basyndaǵy tóraǵalyq uranyn jarııa etti. Sóıtip, Qazaqstandyq tóraǵalyqtyń urany tórt «T» – «trast» (senim), «tradıshn» (dástúr), «transparensı» (ashyqtyq) jáne «tolerans» (tózimdilik) bolatynyn atady. Endi osylarǵa qysqasha túsinik bere ketsek, birinshisi – bir-birimizge degen bizge asa qajetti senimdi bildiredi, dedi Prezıdent. Ekinshisi – EQYU-nyń negizgi qaǵıdattary men qundylyq­tarynan turady. Úshinshisi – halyqaralyq qa­rym-qatynastarda «qosarlanǵan standart» pen «jikteý shekterinen» azat, barynsha ashyqtyq pen transparenttik. Qaýipsizdikke tónetin qa­ter­lerdi eńserýde syndarly yntymaqtastyqqa umtylý. Al tórtinshisi – búgingi álemde barǵan saıyn mańyzy artyp otyrǵan mádenıetter jáne órkenıetter arasyndaǵy únqatysýdy nyǵaıtý jónindegi jahandyq trendtiń kórinis tabýy. Qazaqstan basshysy osylaısha bizdiń elimiz EQYU-ny onyń aýqymyndaǵy barsha halyqtar úshin demokratııanyń, turaqtylyq pen órken­deýdiń birtutas keńistigi retinde qarastyra­tynyn qaperge saldy. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy álemde qalyptasqan «sozylmaly syrqattardyń» odan ári tereńdeýine jol bermeı, múmkin bolsa, ony jeńildetýge umtylysymen de erekshelendi. Máselen, Is basyndaǵy tóraǵa, Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrt­qy ister mınıstri Qanat Saýdabaev osy maq­satta Armenııa men Ázerbaıjan memleketterinde bolyp qaıtty. Sapar barysynda kórshiles eki memleket – Armenııa men Ázerbaıjan ara­syndaǵy Taýly Qarabaq problemasyn retteýge yqpal etýge umtylys tanytyldy. Astana Sammıti kúnderinde eki el prezıdentteri qol qoıǵan birlesken málimdemeniń qabyldanýy tór­aǵa memlekettiń osy qıyn túıindi tarqatý jolyndaǵy ıgilikti isiniń, saýapty sharýa­synyń kelisti kórinisi boldy. Qanat Saýdabaev Shyǵys Eýropadaǵy úsh memleket – Belarýs, Ýkraına jáne Moldova respýblıkalaryna da sapar shekti. Mundaǵy eń ózekti problema 20 jyl boıyna tanylmaǵan, tanylýy da tıis emesteı kórinetin Prıdnestrove Moldavııa respýblıkasynyń quqyqtyq mártebesi ekenin aıtýymyz kerek. EQYU-nyń únemi nazaryndaǵy uzaqqa sozylǵan kıkil­jiń­der oshaǵy KSRO-nyń shekpeninen shyqqan el­derdiń sheńberinde kóbirek bolǵan soń, Qa­zaq­stannyń ózge tóraǵalarǵa qaraǵanda máseleni uǵynýy, ishki jaǵdaıdy jetigirek baǵamdaýy aldyńǵy kezekten oryn alǵany anyq. Qazaqstan tóraǵalyǵymen tuspa-tus kelgen úlken oqıǵalardyń biri – Qyrǵyzstan oqıǵasy boldy. Tósekte basy, tóskeıde maly qosylǵan qyrǵyz aǵaıyndardaǵy ahýalǵa eń alǵash bolyp alańdaýshylyq bildirgen de Qazaqstan, onyń Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev edi. My­saly, Elbasy «Evronıýs» telearnasyna bergen suhbatynda týysqan elde taǵy da turaqsyzdyq ornap, azamattardyń qany tógilgenine ókinish bildirdi. Qazaqstannyń EQYU Tóraǵasy retinde respýblıka Parlamenti Máji­li­si­niń vıse-spıkeri J.Káribjanovty Qyr­ǵyz­stan boıynsha arnaýly ókil etip taǵaıyndaǵanyn málimdedi. Tu­raq­tylyq joq bolsa, eshteńe de bola almaıtynyn aıta kelip, saıasatpen, barrıkadalarmen aınalyspaý kerek ekenine nazar aýdardy. Qazaqstan bas­shysynyń atap kórsetkenindeı, aldymen halyqty toıyndyratyn, oǵan jumys beretin nárselermen aı­nalysý kerek. «Osyndaı keleńsizdik saldarynan búginde Qyrǵyzstan ha­l­qynyń jar­tysynan astamy kedeıshilik deńgeıi­nen tómen jaǵdaıda turady. Jumyssyzdyq óte kóp. Al, kerisinshe, Qazaqstan Táýelsizdik jyl­darynyń bar­lyq kezeńderinde beıbit ómirdiń raqatyn kórip otyr. Bul damý múmkindigi de bolyp tabylady», dedi Memleket basshysy. Elbasy Qyrǵyzstandaǵy oqıǵaǵa baılanysty BAQ-qa málimdeme de jasady. Bul málimdemeniń negizgi ustanymy yntymaq ketken jerde yrys turmaıdyǵa saıdy. Jáne de N.Nazarbaev qazirgi Tóraǵa retinde Qazaqstan EQYU-nyń áleýetin Qyrǵyzstannyń beıbit damýyna kómektesýge, eko­nomıkasynyń turaqtanýyna burýǵa umty­latynyn jetkizdi. Túıip aıtqanda, Qazaqstannyń tikeleı arala­sýy­men Qyrǵyzstanda azamat soǵysyna jol berilmegeni elimizdiń Uıymǵa tóraǵa retinde júk­telgen mindetin abyroımen atqarǵanyn aıǵaq­ta­dy jáne baýyrlas elge degen janashyrlyq kóz­qarasyn aıqyn tanytty. Bul elimizdiń Qyr­ǵyz­stanǵa 50 mıllıon dollardyń kómegin kórsetken qadamynan da anyq kórindi. Al EQYU-nyń Bishkektegi ortalyǵynyń basshysy Endrıý Tezorer Qazaqstannyń Uıymǵa 2010 jylǵy tóraǵalyǵy Qyrǵyzstandaǵy saıası jáne etnostyq tártip­sizdikter saldarynan týyndaǵan problemalardy sheshý úshin «Kók Táńiri jibergen» tóraǵalyq boldy dep málimdedi. Qysqasy, Qazaqstan tóraǵalyǵy Qyrǵyzstandy quzdan qulatpady. EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, elimizdiń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev tóraǵalyq jylynda uzaq ýaqyttan beri turaqsyzdyqtyń ortalyǵyna aınalyp kele jatqan Aýǵanstanǵa da eki márte sapar jasady. Saparlar maqsaty EQYU aıasynda Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa yqpal etý boldy. Árıne, Uıym Tóraǵasy retinde Qazaqstan qasireti mol atalǵan el úshin qolynan kelgeniniń bárin jasady. Qazirgi kezde elimizdiń qarajaty esebinen 1 myń aýǵanstandyq stýdent Otanymyzdaǵy joǵary oqý oryndarynda kezeń-kezeńimen bilim alýlaryn bastady. Jyl ortasy aýa bere Qazaqstan úshin taǵy bir jarqyn jańalyq jarııa etildi. Muny tóraǵa­lyqtyń tamasha tabysy dep áspettesek jarasym­dy shyǵary sózsiz. Bul jańalyqty jurtshylyqqa «Egemen Qazaqstan» gazeti de súıinshileı jetkizdi: «Elimizdiń Eýropadaǵy tóbebıligi tamasha ta­bysqa jetkizdi – EQYU-nyń jańa myńjyl­dyqtaǵy, HHI ǵasyrdaǵy alǵashqy sammıti Qa­zaq­stan tóraǵalyǵy tusynda ótetin bolyp sheshildi», dep jar saldy. Iá, mundaı el mereıin tasytatyn sheshim shilde aıynyń ortasynda uıymdastyrylǵan EQYU-ǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń beıresmı kezdesýinde shyǵarylǵan bolatyn. Uıymǵa múshe elderdiń Syrtqy ister mınıstrlerine Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev ta arnaıy sóz arnap, óziniń shynaıy rızashylyǵyn bildirdi. Biraq ázirshe sammıt ýaqyty naqty belgilenbegen edi. Ony 3 tamyzda EQYU-ǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesi belgilep berýi tıis bolatyn jáne belgilep berdi de. Keıinirek, naqtyraq aıtqanda, 5 tamyz kúni EQYU sammıtin 1-2 jeltoqsan kúnderi Astanada ótkizý týraly sheshimniń qabyldanýyna baıla­nysty Prezıdent Nursultan Nazarbaev arnaıy málimdeme jasady. «Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna qatysýshy mem­le­ketterdiń Syrtqy ister mınıstrleri keńesi 3 ta­myzda tarıhı sheshim qabyldady, dedi óz má­limdemesinde N.Nazarbaev. Múshe elderdiń ortaq uıǵarymy boıynsha 1-2 jeltoqsan kúnderi Astanada mártebeli Uıymnyń Sammıti ótedi. Bul tarıhı sheshim – qazaqstandyq tolaıym tabys­tar­dyń abyroıly aıǵaǵy! Búginde Qa­zaq­stan ǵalamdyq qaýipsizdiktiń uı­yt­qysyna, tatýlyq pen turaq­ty­lyqtyń kepiline, beıbitshiliktiń berekeli beldeýine aınaldy. Tórtkúl dúnıege tórelik aıtqan Qazaq eli Azııa jáne TMD memleketteri ara­sy­nan alǵash bolyp bedeldi Uıymnyń Sammıtin ótkizedi. Qazaq eli buryn-sońdy mundaı bıiktikke jetken emes». Bedeldi Uıymnyń alqaly jıy­ny ótpegeli 11 jyl bolatyn. Son­dyqtan qazirgideı kúrdeli kezeńde bátýaly basqosý uıymdastyrý Qa­zaq­stan ǵana emes, Uıym úshin de asa mańyzdy oqıǵa bolyp tabylǵanymen kim-kimniń de kelisetini kúmánsiz. Qabyldanǵan sheshim Qazaqstan halqynyń Táýelsizdik jyldary ishinde qol jetkizgen tabystaryna halyqaralyq qoǵamdastyq­tyń joǵary qurmetiniń belgisi bolyp tabylǵany da anyq. Jáne de elimizdiń EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy qyzmetindegi kúsh-jigerine keń aýqymdy qoldaý bolǵany da daý týǵyzbaıdy. Eń sońynda, atalǵan sheshim elimizdiń baǵyt-baǵdary men ustanǵan jolynyń durys ekenin kezekti márte dáleldep berdi. Sonymen qatar, már­te­beli Uıymnyń Sammıtin ótkizý Qazaqstanǵa aby­roıly mindet pen erekshe jaýapkershilik júktedi. Sonymen, jyl sońyna taman, dálirek aıtqanda, jeltoqsannyń 1-2-si kúnderi Astanada EQYU-nyń Sammıti ótip, ol búkil álem nazaryn Qazaqstanǵa aýdardy. Otanymyzdyń tóbebıligi jaǵdaıynda jahandyq máselelerdi talqylap sheshýge jınalǵan Uıymǵa múshe memleketter jáne úkimetter basshylary, basqa da joǵary laýazym ıeleri óz mıssııalarynyń jaýapkershilikterin tolyq túsine aldy. 2 jeltoqsan kúni tym kesh bol­sa da (saǵat túngi 1-di kórsetken edi), keıbir sozylmaly kıkiljińderge baılanysty pikir qaıshylyqtaryna qaramastan, Sammıt jańa myńjyldyqtaǵy, jańa ǵasyrdaǵy óziniń alǵash­qy deklarasııasyn – Astana Deklarasııasyn qabyldady. Belsendi is-áreketimen Qazaqstan jarym-jartylaı uıqyǵa ketken Uıym tamyryna qan júgirtip, den qoısa, kóp máseleni sheshýge qaýqarly halyqaralyq qurylym ekenin aıǵaqtap berdi. Tutastaı alǵanda, Qazaqstan tóraǵalyǵy dúnıeniń tórt tarabynyń da naǵyz tańdanysyn týǵyzdy deýge tolyq quqylymyz. Qazaqstan Prezıdenti 2010 jylǵy halyqqa Joldaýyn ádettegiden erterek jarııa etti. Onyń da ózindik sebebi bar edi. 29 qańtardaǵy «Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaq­stan­nyń jańa múmkindikteri» Joldaýy «Qazaq­stan-2030» Strategııasynyń aldaǵy onjyl­dy­ǵy­na arnaldy. «Meniń basty maqsatym – elimizdiń aldaǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq órleýin qamtamasyz etip, jańa múmkindikterge jol ashý. Búgingi Joldaýym osyǵan arnalǵan. «Qazaq­stan-2030 Strategııasyn oryndaı otyryp, biz alǵashqy onjyldyqqa baǵdarlama jasap, ony támamdadyq. Endigi maqsat – osy Strategııanyń kelesi onjyldyǵyna qaraı qadam jasaý», dedi Prezıdent óz Joldaýynyń betasharynda. Qazaqstan Strategııanyń alǵashqy onjyl­dyǵy údesinen artyǵymen shyqqany belgili. Osy onjyldyqta da oıdaǵymyz oryndalatynyna senimdiligimizdi Otanymyzdyń jahandy alańdat­qan qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysty kóp qıyndyqsyz eńsergeni arttyra tústi. «О́zimniń sizderge arnaǵan sózimdi aıaqtaı kele, bylaı degim keledi: biz birlesip Qazaqstandy tabysqa jetýshi jasaı aldyq jáne birlesip ony órkendeýshi jasaı alamyz. Qymbatty meniń otan­dastarym! Halqymyzda «yntymaqty elde baq turar» degen dana sóz bar. Biz qazyǵy berik, memlekettigi bekem, tórt qubylasy saı Qazaq eliniń aıbynyn asyryp, ataǵyn álemge áıgiledik. Biz tolaıym tabystarǵa qol jetkizip, bıik belesterdi baǵyndyrdyq, alaıda alar asýymyz áli de alda...». «Biz bolashaǵymyzdyń jarqyn bolǵanyn kór­gimiz keledi. Olaı bolsa, osy iske jeńdi túrip, ki­risýimiz kerek», dedi Prezıdent Joldaýdaǵy ba­symdyqtar týraly naqty mindetter júkteı kele. Qoryta aıtqanda, Joldaý kópshilik kókeıin­degi kóp máseleni qozǵady. Báriniń de mańyzy joǵary. Sol boıynsha eńbek etý elimizdiń aby­roıyn asyra berýge basty alǵyshart bolatyny taǵy anyq. Demek, aldaǵy onjyldyqta da oıdaǵymyz oryndalatynyna esh kúmán joq. 2010 jyly Memleket basshysy mindettegen eldi jedel ındýstrııalandyrýdyń besjyldyq jospary bastaý alǵanyn da aıta keteıik. Eko­nomıkamyzdy serpindi ındýstrııalandyrýdyń besjyldyq josparyn úılestirý mindeti Indýstrııa jáne saýda mınıstrligine júktelgen. Sóı­tip, ındýstrııalandyrý besjyldyǵynyń alǵash­qy jylynyń ózinde elimizde jalpy quny 800 mıllıard teńge bolatyn 152 iri ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar iske qosyldy. Osy merzimde el óńirlerinde 24 myńnan astam turaqty jumys orny ashyldy. Indýstrııalandyrý kartasy qaıta jańartylǵannan keıin jalpy quny 8,1 trıllıon teńgeni quraıtyn 294 jobadan turatyn jańa keste jasaldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Almatydaǵy rezıdensııasynda elimizdiń shyǵar­ma­shylyq ıntellıgensııa ókilderimen kezdeskenin de nazar aýdararlyq oqıǵa qatarynda aıtqan jón. Jáne bul Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýyn jarııalaǵannan keıingi jurtshylyq ókilderiniń qatysýymen ótken alǵashqy sharasy-tyn. Kezdesý barysynda Nursultan Ábishuly elimizdiń barsha zııaly qaýymyna arnap úndeý-sóz sóıledi. Tarıh aldyndaǵy, halyq aldyndaǵy, Qazaqstannyń bolashaǵy aldyndaǵy ortaq jaýapkershilik týraly áńgime órbitti. Sáýir aıynyń basynda BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń Qazaqstanǵa joly tústi. Áýeli ol Semeı óńirindegi burynǵy synaq aımaǵynda boldy. Pan Gı Mýnnyń óz saparyn burynǵy synaq polıgonynan bastaýynyń basty sebebi, álem halyqtarynyń atom qarýy men ıadrolyq memleketter qatarynyń óse túskenine qatty alańdaýshylyǵyn kórsetý bolsa, ekinshi jaǵynan ıadrolyq qarýdy aýyzdyqtaý jáne ony taratpaý isin júrgizýge Qazaqstan qosqan jáne qosyp otyrǵan úlesti moıyndaý turǵanyn aıqyn túısinýge bolar edi. Dúnıe júzinde 200-ge tarta BUU-ǵa múshe el bolsa, sonyń barlyǵyn aralap shyǵýǵa Bas hatshynyń ýaqyty da, múmkindigi de jete bermeıtini belgili jáıt. Osy turǵydan kelgende, Pan Gı Mýnnyń Qazaqstanǵa saparyn, joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, elimizdiń jappaı qyryp-joıý qarýyn taratpaý isine qosyp otyr­ǵan úlesin moıyndaý dep te baǵalaýǵa bolady. Mine, osy sózimizdiń aıǵaǵyndaı, Bas hatshy Semeıde ıadrolyq qarýǵa ıe barlyq memleketterdi Qazaqstannyń jolymen júrýge shaqyrdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýndy saparynyń kelesi kúni Aqordada qabyl­dady. Elbasy bul Pan Gı Mýnnyń Qazaqstanǵa jasap otyrǵan úshinshi sapary ekenin nazarǵa saldy. Árıne, Pan Gı Mýn Qazaqstanǵa BUU Bas hatshysy retinde alǵash ret resmı saparmen aıaq basqan bolatyn. Onyń aldyndaǵy kelisteri Koreıa Respýblıkasynyń syrtqy ister mınıstri qyzmetimen baılanysty edi. Kezdesý kezinde Pan Gı Mýn óziniń Semeı óńirindegi burynǵy synaq aımaǵynan úlken áser alǵanyn málimdedi. Adamdardyń ıadrolyq qarýdy synaýdan tartqan zardaby tipti sózben aıtyp jetkizgisiz ekenin atap ótti. Sol jerdiń turǵyn­dary áli kúnge onyń zardabyn shegýde eken, dedi Bas hatshy. Bul – adam qolymen jasalǵan aıtary joq surapyl ekologııalyq apat. Osy tajaldy óz qolyńyzben tunshyqtyrǵan Sizge óz tarapymnan úlken rızashylyǵymdy bildiremin. Sóz reti kelgende, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń usynysymen jáne Bas hatshy Pan Gı Mýnnyń qoldaýymen BUU Bas Assambleıasy Semeı synaq polıgonynyń jabyl­ǵan kúni – 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalaǵanyn qaperge sala keteıik. Ár jańa jyldyń ózindik ataýly kúnderi, mereıli merekeleri bolatyny belgili. 2010 jyldyń sondaı mártebeli merekeleriniń biri Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵy boldy. Elimizde Uly Otan soǵysynyń ardagerleri men tyl eńbekkerlerine, solarǵa teńestirilgen bas­qa da adamdarǵa jylma-jyl zor qurmet kór­setilip keledi. 2010 jyl da sondaı ardagerlerimizdi ardaqtaǵan jyldardyń biri boldy. Bul úderis odan ári de jalǵasa bermek. El gazeti «Egemen» de batyrlarymyzdyń ólmes rýhyn jań­ǵyrta otyryp, aramyzda júrgen erleri­mizdiń jan­kesh­ti erlikterin únemi úlgi retinde aıtyp otyrýdan jalyqqan emes. 9 mamyr kúni Reseı astanasy – Máskeýde Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldy­ǵy­na arnalǵan áskerı parad bolyp ótti. Qaı­sar­lyq pen erjúrektiktiń, batyrlyq pen batyl­dyq­tyń eren úlgisiniń aıǵaǵy – Uly Jeńis merekesine Reseı Federasııasynyń prezıdenti Dmıtrıı Medvedevtiń arnaıy shaqyrýymen óz­ge de birqatar memleketter basshylarynyń qa­ta­rynda Elbasy Nursultan Nazarbaev qatys­ty. Sońdarynan óshpes iz qaldyrǵan aǵa urpaq ókil­derine osylaısha bas ıip, qurmet kórsetildi. Astanadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti mýzeıiniń saıabaǵynda Qazaq handyǵyn qurýshy Kereı men Jánibekke monýmentti músindik-kompozısııa ornatyldy. Onyń ashylýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi: «Asqaq Astanamyz taǵy bir taǵylymy mol sáýlet týyndysymen tolyqty. Biz elorda­myzdyń tórinde ulysymyzdy uıys­tyrǵan Kereı men Jánibek handarǵa arnalǵan eńseli eskertkish ashyp otyrmyz. Bul tuǵyrly tarıhymyzǵa, bizdiń qazaqy, eldik dástúrimizge, myzǵymas memleketimizge arnalǵan máńgilik belgi», dedi Prezıdent. Jyldyń ortasynda táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti jotaly jastyń bıigine kóterildi. Memleket basshysynyń 70 jyldyq mereıtoıy kishiktikpen, arnaýly is-sharalarsyz atalyp ótti. Búkil Qazaqstan halqy el mereıine aı­nalǵan er mereıine birge qýandy. Tarıhty týyndatýshy tulǵaǵa qazaqstandyqtarmen qatar, dúnıe júziniń búkil bedeldi saıasatkerleri ózde­ri­niń júrekjardy quttyqtaýlaryn joldap, Pre­zıdentimizdiń álemdik saıasatta alatyn ózindik alar orny bar qaıratker ekendigi pash etildi. Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaev AQSh Prezıdenti Barak Obamanyń arnaıy sha­qyrýy boıynsha Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik máselesine arnalǵan jahandyq sammıtke qatysty. Sammıt sheńberinde Elba­sy­nyń AQSh Prezıdentimen ekeýara kezdesýi ótti. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdentiniń Qurama Shtattarǵa ár saparynyń jaqsy nátıjeler berip júrgenin atap kórsetken oryndy. Ekeýara kelissózderden keıin eki el prezıdentteri birlesken málimdeme qabyldady. Onda negizgi nazar ıadrolyq qaýipsizdik pen taratpaý, Aýǵan­standa turaqtylyq ornatý, ınvestısııalar men saýda salasyn damytý, Qazaqstan men AQSh arasynda eki jaqty konsýltasııalar almasý, áleýmettik júıeler arasyndaǵy baıla­nys­tardy nyǵaıtý máselelerine aýdaryldy. N.Nazarbaev Vashıngtondaǵy Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi jahandyq sammıttiń birinshi sessııasynda sóz sóıledi. Prezıdenttiń sózi úlken yqylaspen tyńdalyp, qoldaýǵa ıe bo­lyp otyrdy. Al Qazaqstannyń ıadrolyq qaýip­sizdik, jappaı qyryp-joıatyn qarýlardy taratpaý jolyndaǵy jasampaz mıssııasyn halyq­aralyq qoǵamdastyq moıyndap, Elba­syna Beıbitshilik jáne aldyn alý dıplo­matııasy syılyǵy tabys etildi. Ystambul qalasynda Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń III sammıti bolyp ótti. Onda AО́SShK-niń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sóz sóıledi. AО́SShK Qazaqstannyń bastamasymen quryl­ǵan óńirlik uıym ekeni málim. Bedeli artyp kele jatqan keńeske búginde óńirdiń kóptegen memleketteri múshe. Baıqaýshy elder qatary da aıtarlyqtaı. AО́SShK-niń búginde Azııada ǵana emes, álemde ózindik alar orny bar. Astanada Nazarbaev ýnıversıteti ashyldy. Elbasy joǵary bilim sapasy eń joǵary halyq­aralyq talaptarǵa jaýap berýi tıis. Eldegi jobalar álemniń jetekshi ýnıversıtetteriniń reıtıngine umtylýy kerek, degen bolatyn. Sóıtip, jańa bilim ordasy arqyly álemdik bilim keńistigine enýge sony qadam jasaldy. 2010 jyly Qazaqstan Prezıdentiniń shet elderge saparlarmen shyǵýy kúntizbeli kestege sáıkes jalǵasyn tapsa, sheteldik kóshbasshy­lar­dyń Qazaqstanǵa saparlary da aldyn ala jasaǵan keste boıynsha júzege asty. Mysaly, Qazaqstanǵa Túrkııa Prezıdenti Abdýlla Gúl men QHR Tóraǵasy Hý Szıntao, GFR Kansleri Angela Merkel men Serbııa Prezıdenti Borıs Tadıch, Rýmynııa Prezıdenti Traıan Baseský men Slovakııa Prezıdenti Ivan Gashparovıch jáne Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıch atbasyn tirep, eki jaqty yntymaqtastyqtyń jaı-japsarlaryn talqylasa, Qazaqstan basshysy Máskeýge, AQSh-qa, Ońtústik Koreıaǵa, Kıevke, Ystambulǵa, Belgııaǵa, Fransııaǵa, Bakýge sapar shegip, elimizdiń múddesin kózdegen kelis­sózder júrgizdi. Elordany dúnıe júzine tanytý maqsatynda qurylǵan «Astana» velokomandasynyń shaban­do­zy Alberto Kontador «Týr de Frans» velo­kópkúndiginde top jaryp, elordanyń ǵana emes, búkil Qazaqstannyń mereıin ósirdi. Osylaısha Astana brendi ózin-ózi ekinshi márte tolyǵymen aqtady. Qazaqstandyqtardyń sporttaǵy jeńis­ti joldary odan ári jalǵasty. Aýyr atletıkadan Taldyqorǵanda ótken álem chempıonatynda Maııa Maneza eki dúrkin álem chempıony atansa, Svetlana Podobedova álemniń úsh rekordyn jańartyp, absolıýtti chempıon atandy. Basqa ziltemirshilerimiz de tabys bıiginen kórindi. Bir jylda 365 kún bar bolsa, elimiz úshin onyń árbir kúni aıtýly oqıǵalarǵa toly boldy dep nyq senimmen aıta alamyz. Al biz solar­dyń eń basty degenderin qamtýǵa umtyldyq. Táýelsizdik tarıhyndaǵy ár jyldyń jóni bólek. Solaı desek te 2010 jyldyń alar orny aıryqsha. Bul jyly Qazaqstan Eýropa tórine kóterildi. Kári qurlyqqa tóbebılik jasady. Onymen de shektelip qalmady. On bir jyl boıy shaqyrylmaı kele jatqan sammıtti sha­qy­ryp, aıdy aspanǵa shyǵarǵandaı etti. Eýrazııa júregindegi, qazaq jerindegi únqatysý Astana rýhyn bıiktete tústi. Salamatty oı-nıet saltanat qurdy. Qazaq tarıhyndaǵy eń aby­roı­ly beles baǵyndyryldy. Túıip aıtqanda, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tabysty tóraǵalyǵy men Astana Deklarasııasynyń qabyldanýy alty alashty asqar taýdan beter asqaqtatty. Samat MUSA.