Deni saý urpaq – jarqyn bolashaq

Táýelsizdik – bizdiń urpaqqa bergen úlken baqyt, halqymyzdyń máń­gilik qundylyǵy. Biz búginge deıingi barlyq jetistikterimizge Táýelsizdik­tiń arqasynda qol jetkizdik. Tá­ýelsizdik – bizdiń eń basty ıgiligimiz, baǵa jetpes qundylyǵymyz. Memleket táýelsizdigi kezeńinde Qazaqstan demokratııalyq memleket negizderin qurý úshin keń aýqymdy saıa­sı, ekonomıkalyq jáne áleýmettik refor­malardy júzege asyrýda aı­tarlyqtaı  ilgerileýge qol jetkizdi. Bul rette memleket saıasatynyń bas­ty artyqshylyǵy – densaýlyq saq­taýdy damytý. Ana men bala densaý­lyǵyn qorǵaý máseleleri, týýdyń artýy, bala men ana ólim-jitiminiń azaıýy, medısınalyq-demo­grafııalyq jaǵdaıdyń jaqsarýy eli­mizdiń da­mýyna úlken yqpalyn tıgizdi. Osy­nyń arqasynda ana men bala den­saýlyǵynyń negizgi kórsetkishteri 1991 jyly 1000 jańa týylǵan bala­nyń ishinde náreste ólimi 19,6 % bolsa, al 2010 jyly 16,5-ke deıin azaıdy. Ana ólimi 1991 jyly 60,9 % qurasa, al 2010 jyly 23,1-ge deıin azaıdy (100 myń jańa týylǵan balanyń ishinde). Strategııalyq túsi­nik turǵysynan ha­lyq­tyń saýlyǵy, el men memlekettiń bolashaǵy tikeleı ana men bala den­saýlyǵyna baı­lanysty. Elbasymyz medısınalyq kómek sa­pasynyń  odan ári jaqsarýy men jo­ǵa­ry tehnologııalyq densaýlyq saqtaý júıe­siniń damýyn qazaqstan­dyqtardyń ómir sapasyn artty­rý­daǵy negizgi ar­tyqshy­lyqtardyń biri retinde jarııalady. Ortalyqta dene salmaǵy óte tó­men jáne tótenshe tómen jańa týyl­ǵan sábılerge kútim jasaý, sere­bral­dy jáne ınfeksııalyq pato­logııasy bar jańa týylǵan sábılerdi emdeý, asqazan-ishek joly, júrek-tamyr, qolqa-ókpe, zár shyǵarý jú­ıeleri da­mýy­nyń  týa bitken aqaýy, qan aýrý­lary bar bala­lardy hı­rýrgııalyq jáne konservatıvti jolmen emdeý ádisterin jetildirý, ba­la­lardaǵy mýkovıssıdoz, qolqa demikpesi, selıa­kııany emdeý másele­leri enetin iri ǵylymı-zertteýler qatary júrgiziledi. PjBHǴO-da ǵylymı-zertteýler men óńdeýlerdi júzege asyrý úshin zamanaýı klınıkalyq-zerthanalyq baza bar, kompıýterlermen jáne zamanaýı telekommýnıkasııalyq baılanyspen (medısınalyq málimetter qorynyń úl­ken tańdaýy jáne túrli medısına bó­limderi boıynsha arnaıy izdeý múm­kin­digi bar ǵalamtor júıesi, elektron­dy poshta, telemedısına) jabdyqtalǵan. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jy­lynda materıaldyq-tehnıkalyq baza aıtarlyqtaı jaqsardy, ortalyq zamanaýı qurylǵymen jabdyqtaldy. Jaq­sy materıaldyq baza naýqas balalardy tereń keshendi tekserýdi, zamanaýı emdeý ádisterin, jańa dári-dármekterdi paıdalanýdy júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Ortalyq­tyń 200 oryndyq jeke klınıkasy jáne 25 klınıkalyq jáne parak­lınıkalyq bólimsheleri bar. Klınıkada kollagenozdy, revmatoıdtyq artrıtterdi, qolqa demikpesin, uzaqqa so­zylǵan pnevmonııany, gastrıtti, se­lıa­kııany, leıkozdardy, aplastııalyq ane­mııany, gıstıosıtozdy emdeýde joǵary bilikti medısınalyq kómek kórsetiledi, jańadan tym shala týyl­ǵan sábılerge kútim jasalady, damý­dyń týa bitken aqaýy bar jańadan týylǵan balalardy qutqarýǵa múm­kin­dik beretin aqaýlar hırýrgııalyq jolmen emdeledi, sondaı-aq túrli kúr­deli-somatıkalyq jáne hı­rýrgııa­lyq patologııasy bar balalar emdeledi. Nemis-avstrııalyq BFM to­bynyń hat­tamasy boıynsha bala jas­taǵy  ótkir leıkoz jáne basqa da onko­gema­tologııalyq aýrýlardy emdeýdiń zamanaýı baǵdarlamalary engizilgen. PjBHǴO mamandary aýyr naý­qas­tarǵa baılanysty keńester alý úshin Respýblıka oblystarymen beı­nekon­fe­­rens­baılanys seansta­ryn júr­gizý­ge, sondaı-aq leksııalar men semı­narlarǵa qatysady. Pedıatrııa jáne bala hı­rýrgııasy bo­ıyn­sha taqy­­ryptyq jetildirý sıkldary júr­giziledi. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi nor­matıvtik-quqyq­tyq bazasyna sáı­kes ortalyq maman­dary aımaq­tarda bala­lardy aldyn ala qaraýdyń toq­san saıynǵy taldaýyn jasaıdy. Balany aldyn ala medısına­lyq qaraýdyń (skrınıng) statıstıka­lyq kartasy ja­salǵan, sondaı-aq jas kategorııasy men mamandardyń qa­raýy boıynsha óz­gerister engizilgen: 1 jasqa tolma­ǵan balalar. Qazaqstan Respýblı­ka­sy Tá­ýelsizdiginiń 20 jyl­dyǵyn toılaý qarsańynda  Bala kardıo­hırýr­gııa­sy men ınterven­sııa­lyq kardıologııa bólimshesi, son­daı-aq súıek maıynyń transplan­tasııasy bólimshesi bar onkogematologııa orta­lyǵy úshin 150 orny bar qosymsha jańa PjBHǴO korpý­synyń ashylýy josparlanyp otyr. «Sala­matty Qa­zaqstan» memlekettik baǵ­darla­ma­syn iske asyrý aıasynda Orta­lyqta 2012-2015 jyl­darǵa ın­no­­vasııalyq me­dısınalyq tehnologııalar trans­fertiniń  «Jol kartasy» jasa­lyn­­ǵan. Ortalyqqa qyz­met­kerlerdi álemniń ozyq  klını­kala­ryn­da oqytý jáne ári qaraı aı­maqtarǵa transfertteý jolymen engizý josparlanǵan ın­novasııalyq tehnologııalar usynyl­ǵan. Táýel­sizdik jyldarynda jyl sa­ıyn bıýdjettik mekemelerdi qarjy­lan­dyrý ósýde, materıaldyq-tehnı­kalyq baza aıtar­lyqtaı jaqsardy, maman­dar­dy shetelde oqytý, joǵary tehnolo­gııa­lardy engizý múmkindigi týyp otyr. Pedıatrııa jáne bala hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy elimizdiń sábı­lerine joǵary maman­dandyrylǵan medısına­lyq kómek kórsetýge daıyn, sebebi balalar bizdiń bolashaǵymyz! Sáýle NÚKIShEVA, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Pedıatrııa jáne bala hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń dırektory.