Dúbirge toly dúnıe

Kishkentaı eldegi úlken daý Kishkentaı dep áste de Ońtústik Osetııa respýblıkasyn kemsiteıin dep otyrǵanymyz joq. Áńgime osynaý shaǵyn elde daý shyqpaıtyn jerden daý shyqqanynda bolyp otyr. Jas memlekettiń joǵarǵy soty jeksenbide ótken prezıdent saılaýynyń nátıjesin jaramsyz dep jarııalady. Sottyń osy sheshiminiń óziniń zańdylyǵyna kúmán kóp. Daý daýys be­­­rýdiń qory­tyn­dysy jarııalanar kezde, op­­pozı­sııa­dan úmitker Alla Djıoe­va­nyń jeńisi aı­qyn bola bas­ta­ǵan kezde shyq­t­y. Máskeý qol­daı­tyn bıliktiń atynan tús­ken tótenshe jaǵ­daı­lar mınıstri Anatolıı Bıbı­lovtyń shta­by joǵarǵy sotqa burmalaý­shylyq boldy dep sha­ǵym tú­sirdi. Ádette oppozısııa jaǵy shaǵymdanar edi, bul joly bılik jaǵynyń shaǵymdanýy da tańdandyrady. Joǵarǵy sot al­dymen ortalyq saılaý komıs­sııa­syna (OSK) saılaý qory­tyn­dysyn jarııalamaýdy óti­nip, kóp keshikpeı shaǵym berýshilerdi qoldaǵanyn málimdedi. Buǵan deıin shyn máninde OSK saılaý qorytyndysyn jarııalap úlgergen edi. Aldymen 85 saılaý ýchaskesiniń 74-inde Djıoeva jeńiske jetip, 56,7 pa­ıyz daýys jınaǵany, al Bıbı­lovtyń úlesine 40 paıyz tıgeni málim bolǵan. OSK jeńis Djıoeva­nyń jaǵynda ekenin málimdegen. Bılılov – bıliktiń adamy. Bılik bolǵanda, bul respýblı­kany uzaq jyldar basqarǵan (Grýzııa qaramaǵynda bolǵan kezde de) Edvard Kokoıtanyń ada­my. О́zine senimi bolmaǵan soń da, ol Bıbılovty usynǵan. Alǵashqy týrda jeńimpaz anyq­talmaı, ekinshi týrda ol oppozısııa ókilinen oısyraı jeńildi. Alla Djıoeva kim degende, bizge onyń burynǵy respýblıka bilim mınıstri bolǵany belgili edi. Myna daýǵa baılanysty Reseı aqparat quraldarynan onyń basqa jaǵy da áńgime bolyp otyr. Reseıdegi Halyqaralyq saraptama ıns­tıtýtynyń dı­rek­tory Evgenıı Mınchenko by­laı deıdi: «Bu­­­ryn alaıaq­tyǵy úshin sot­tal­ǵan A.Djıoeva tý­ra­ly su­raqtar tý­­yndaıdy, ol Reseıdiń bul res­­­pýblıkany qalpyna keltirýge be­retin qarjysyn qalaı jum­saıtyny belgisiz». Bul endi Más­keý adamynyń sózi. Djıoeva qylmysker bolsa, ony OSK úmit­ker etip tirkemeýge tıis edi ǵoı. Burynǵy qorǵanys mınıstri Anatolıı Barankeevıchtiń pikiri basqaraq. Qan tógilýi múmkin, dep qaýiptenedi ol. Joǵarǵy sot sheshiminiń arǵy jaǵynda Reseı basshylyǵy turǵanyn aıtady. Ońtústik Osetııa basshylyǵy tek Máskeýge súıenedi, deıdi general. Respýblıka joǵarǵy soty­nyń tóraǵasy joǵaryda atalǵan E.Kokoıtanyń inisi ekeni de sóz bolýda. Sol sottyń sheshimimen jańa saılaýdy aldaǵy jyldyń 25 naýryzynda ótkizý belgilendi. Jáne oǵan qatysýǵa A.Djı­oe­vaǵa ruqsat etilmeıdi. Oń­tústik Osetııa respýblıkasynyń bas pro­ký­ratýrasy da A.Djı­oevany «túrli-tústi revolıýsııa» daıyn­dady dep aıyptap, oǵan qarsy sharalar qoldanatyn­da­ryn habarlady. Osynyń bárine qaramaı, Alla Djıoeva ózin prezıdent dep jarııalap, on adamnan memlekettik keńes qurdy. Ol memlekettik organdar qurylǵansha jumys isteıtin bolady. Árıne, buǵan qarap burynǵy bılik tarap ketken joq, olar da belsendiligin kúsheıtip, jańa úkimetke jol bermeýge barynsha áreket jasap jatyr.   Jańa úkimettiń qanshaǵa shydaryn boljaý qıyn Mysyrda tynyshtyq bolmaı tur. Kúni keshe Hýsnı Múbárakty taqtan taıdyrǵan qarsylyq qaýymy endi ózderi bılik ustatqan áskerılerge qarsy shyqty. Olardyń kóńilin tabý úshin Áskerı keńes burynǵy premer-mınıstr Essam Sharaftyń ornyna Kámal ál-Ganzýrıdi taǵaıyndady.   Qashan da aı­­­yp­­ker ta­by­la­dy. Kóbinese shyn aı­ypker emes, qo­­­saqta ke­tetin bas­qalar bolady. Kaırdegi Tahrır ala­­ńynda sherýge shyqqandar jyl basynda ult qut­qarýshysy retinde qabyldanǵan áskerılerdiń basshysy marshal Mohammed Hýseın Tantaýıdiń ketýin talap etip otyrsa, Áske­rı keńes premer-mınıstr Essam Sharaftyń qyzmetten ketýin qabyl alǵanyn jáne parlament saılaýynyń ýaqytynda ótetinin málimdep, qarsylyqqa shyqqan­dardy soǵan qanaǵat etý­ge sha­qyrdy. Al Sharaf bolsa, al­ǵashqy tórt kúndegi shaı­qasta 40 adam qaza tapqan soń-aq, ketetinin málimdegen bolatyn. Sirá, áskerılerdiń eldegi jaǵ­daıdy ýysynan shyǵaryp al­ǵandyǵyn jańa úkimet bas­shysyn taǵaıyndaýǵa baılanys­ty áreket­terinen de ańǵarýǵa bolǵandaı. Aldymen olar MAGATE-niń bu­rynǵy bas dı­rek­tory Mohammed ál-Bara­deı­ge usynys jasady. Sarapshylar onyń premer-mınıstr bolaty­nyna kúmán keltirmegen. Biraq áskerıler men Baradeı arasyn­daǵy kelissóz nátı­jesiz aıaqtaldy. Sóıtip, oılamaǵan jerden Kámal ál-Ganzýrı jańa úkimet basshysy bolyp shyǵa keldi. Olaı deıtinimiz, onyń aty úmit­kerler qatarynda atala qoımaı­tyn. Muny da kópshilik seniminen aıryla bastaǵan áskerı­lerdiń qalaı da qarsylyqqa shyqqan halyqtyń kóńilin tabý áreketi deýge bolar. О́ıtkeni, halyq qazir áskerı hýntanyń mańynda júrgenderdi qalamaı­tyny anyq. Sóıtse de, ál-Ganzýrı belgili qaıratker, Múbárak bıligi tu­synda on jyl­daı úkimet qu­ramynda bol­ǵan. 1996-1998 jyl­darda úki­met­ti de basqar­dy. Birshama ba­s­tamashyl­dy­ǵymen jurttyń esinde de qal­ǵan. HVQ men Egı­pettiń ara­qaty­nasyn qalypqa túsirip, el­diń qarjylyq jaǵdaıyn ny­ǵaıtty. Nil boıyndaǵy ómirdi jaqsartý baǵdarlamasyn usyn­dy. Mundaı bastamashyldyq bılikke unamaı, ol qyzmetinen ketken. Ál-Ganzýrı bılikke asa kúrdeli jaǵdaıda kelip otyr. Elde áskerılerge qarsy ekinshi revolıýsııa bastalyp, ol aıtar­lyqtaı qantógiske soqtyrdy. Halyq pen áskerı hýntanyń qaıta til tabysýy ekitalaı. Ál-Ganzýrıdiń sol áskerılerdiń adamy retinde áreket etýiniń esh­qandaı bolashaǵy joq. Ol óziniń baǵdarlamasymen, belgili dárejede áskerı topqa opponent retinde kórinse ǵana, halyqtyń qoldaýyna ıe bolady. Dúısenbide elde parlament saılaýy bastaldy. Bul ózi qy­zyqtaý saılaý: úsh kezeńde ótip, aldaǵy jylǵy qańtardyń or­tasyna deıin sozylady. Osy­laı sozyla kelip, parlament 24 naý­ryzda ǵana jumysyn bastaı­dy. Oǵan deıin ne bolyp, ne qoıaryn kim bilgen. Sóıtse de eldegi eń úlken saıası oqıǵa aldaǵy jyly maý­sym aıynda ótetin prezıdent saılaýy bolmaq. El ishindegi saıası kúshterdiń ara salmaǵy sonda kórinedi. Bálkim, tynyshtyq ta sodan keıin ornyǵar. Mamadııar JAQYP.