Qarap otyrsaq, tirshiliktiń tól tebirenisteri, ómirdiń máni men uǵymyn uzartar qaǵıdattary baryna qaıransyń. Sonyń bir parasy buryn kórmegen jandy birden boıyńa jaqyn tartý ma dep qalasyń. Ol nesimen baýraıdy sonda? Júreginiń keńdigimen, parasatynyń bıiktigimen, aınalasyna shýaq taratar ishki jylylyǵymen, ýaqyttyń demin dál sezinýimen, iskerlik qabiletiniń joǵarylyǵymen dep tizbeleı bersek, taýsylar ma? Qyryq jyldan astam jýrnalıstik qadamy bar adam úshin mundaı paıym tańsyq emes. Sonda da selk etkiń keledi, sondaı kisilerdiń kóp bolǵanyn qalaısyń. Olardy tanı bilýiń kerek…
Táýelsizdigimizdiń tebirenisti shaǵy. El tarıhynda jańa Astana boı kóterdi. Respýblıkalyq deńgeıdegi Aqmolanyń elordadan enshi alyp, Kókshetaýǵa kóshýi óńir jurtshylyǵy úshin kóńil jelpinter qýanysh pen júrek terber jaýapkershilikke toly edi. Oblystyń jańa ordasynda jınalystar da jıi ótkiziletin. Túsinikti jaǵdaı. Mundaıda jurtshylyqtyń tóralqada kimderdiń otyrǵanyna kóz salatyny bar. Osy jınalystardyń mańyzyn salmaqtandyrý úshin álgi ókilderdiń aty-jónin táptishtep, sóılegen sózine ekpin túsirýge tyrysamyz. Áıtkenmen, tańdap baryp talǵap jazý talaby da bar.
Birde «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıalynyń esep berý-saılaý jınalysyna shaqyryldyq. Daıyndyq myqty. Konsertter qoıylyp, kórmeler uıymdastyrylǵan. Delegattardy bylaı qoıyp, mekeme basshylary, partııalar men qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderin qosqanda, jalpy adam qarasy 300-ge jýyqtaıdy. Prezıdıýmǵa eki oryntaq qoıylǵan. Biz ǵana emes, barshanyń júzinen «ekinshi kresloǵa kim jaıǵasady?» degen suraq menmundalap tur. Kóp uzamaı sahnaǵa oblys ákimimen birge suńǵaq boıly, ashań júzdi kisi shıraq qımyldap shyqty. Birazdan keıin jınalys tóraǵasynyń tártipke shaqyrǵanyna qaramastan, zaldyń ár buryshynan «Oý, bul ózimizdiń Ivan Adamovıch qoı!» degen tańdanysynan qýanyshy basym daýystar estildi.
Prezıdıýmnan astanalyq adamdardy izdep daǵdylanǵandyqtan bolar, alǵashynda tanymappyz. Aldymyzda Selınograd aýdanyndaǵy «Rodına» agrofırmasy» JShS dırektory Saýer otyr. Ol «Nur Otan» partııasy Saıası keńesiniń múshesi eken. Ivan Adamovıch óz kezeginde tógildirip demegenmen, qarapaıym tolǵamdarmen tebirentip sóıledi. Naqpa-naq túıin. Kópshilik jetekshi partııanyń jańashyl ustanymdaryna rıza boldy.
О́mir ózgeredi. Ýaqyt alǵa jyljıdy. Soǵan baılanysty kóp nárse basqasha sıpatqa ıe bolady. Biraq keıipkerimiz, onyń ustanymy, minezi birqalypty. Sondyqtan da jurtshylyq ony: «О́zimizdiń Ivan Adamovıch», deıdi. Kóshede kórse de, kósheli jınalysta kórse de, teledıdardan kórse de osyny aıtady. Aýqymynda qanshama izet-qurmet jatyr deseńizshi. Ivan Adamovıch týraly, onyń «Rodınasy» týraly ájeptáýir iltıpat estidim. Halyq qurmet sózin jaı aıtpaıdy eken. Ámbebap sharýashylyq «Altyn sapanyń» eń alǵashqy jeńimpazy. Byltyr taǵy da ıelendi. Qazaqstannyń agroónerkásip kesheni jetistikteriniń dástúrli «Qaraótkel» kórmesiniń «Altyn belgisin» bir emes, úsh qaıtara jeńip aldy. «Ne úshin?» deýdiń ózi artyqtaý sııaqty. Mynaǵan qarańyz. Kókórimge bólengen Rodına aýylynyń úıleri ortalyqtan jylytylady. Sý júıeleriniń ózi 25,5 shaqyrymdy, elektr shamy tartylǵan asfaltty kóshelerdiń aýmaǵy 15 shaqyrymdy, ortalyqtan jylytý jelileri 42,7 shaqyrymdy alyp jatyr. Úılený toıy men sábı týǵandaǵy dástúrli bazarlyq 150 000 teńgeden. Ujym músheleri jyldyq syıaqyny bylaı qoıǵanda, kóp jerde umytyla bastaǵan 13-shi jalaqy alady. «Jyl oqýshysy» men «Altyn belgi» ıegerleri 150 000 teńgeni ıemdenedi. Aldyńǵy jyldary, Uly Jeńis meıramynda soǵys ardagerleri S.Glýshko men P.Bogatyrevqa jeńil avtokólikter mingizilgenin bilemiz. Seriktestiktiń keńsesine, óndiristik býyndaryna, áleýmettik nysandarǵa bas suǵa qalsańyz, «Alǵys hattar» kórmesine tap bolǵandaı kúı keshetinińiz anyq. Rodına aýylynyń ózi oblystyń «Úzdik eldi mekeni», al onyń mádenı oshaǵy respýblıkanyń «Úzdik klýby» atandy. «Jyldyń úzdik áleýmettik jobasy» atalymy boıynsha respýblıkalyq «Paryz» baıqaýynyń eki dúrkin jeńimpazy bolý da ońaı sharýa emestigin aıtyp jatýdyń ózi artyq shyǵar.
Osylaısha jalǵastyra berýge bolar edi. Biraq, meniń aıtpaǵym basqa jyr. Elbasynyń «Rodınaǵa» saparlarynda baıqaǵanym, Nursultan Ábishuly «О́zimizdiń Ivan Adamovıch» degendi kishkene ózgertińkirep, áńgimesin «Esińde me, Ivan…» dep bastaıdy eken…
Oıymnan ketpeı júrgen taqyrypty asha túsýdiń oraıy kelgeni qoıyn dápterimde jazylyp qalypty. Sharýashylyq 60 myń gektar egistiktiń rekordty yryzdyǵyn qut qambaǵa quıyp, kóńili jaılanǵan tus. «Esińde me, Ivan…» tekten-tek aıtylmaıdy ǵoı, Elbasymen kezdesýlerińizdiń keıbir sátterin áńgimeleseńiz», deımin oǵan. Osy joly Ivan Adamovıch kádimgideı ashyldy. Bul Elbasynyń jyldyń sońynda «Rodınaǵa» jumys saparynan keıin ile-shala jasalǵan jedel suhbat edi.
– Jańa ózińiz kórdińiz, Memleket basshysy aýylymyzdan rıza kóńilmen attandy. Nursultan Ábishulynyń «Tuńǵysh Prezıdent kúni» merekesinen keıingi alǵashqy sapary bizge túskeni aıtyp jetkizgisiz abyroı, – deıdi I.Saýer. – Prezıdentpen kezdesý kóp bolǵanymen, erkinsip ketý múmkin emes, ár kezdesýdiń jaýapkershilik júgi aýyrlaı beredi eken. Nursultan Ábishulymen alǵashqy kezdesýim 1989 jyldyń tamyzynda, bizdiń astyqty alqabymyzdy aralaǵan shaǵynda bolyp edi. Ol kisi sol jylǵy jazda Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılanǵan. Al meniń dırektorlyq qyzmetime eki jyl endi tolǵan. Meni tańǵaldyrǵany, birinshiden, ol kisiniń ańǵarympazdyǵy, esh nárseni qalt jibermeıtin qasıeti. Qolymdy jeń ishine jasyryp, ózimdi barynsha sergek ustaýǵa tyrysqanymmen, jol apatynan keıin aýrýhanadan erterek shyqqanyma eskertý jasady. Ekinshiden, óziniń negizgi mamandyǵy metallýrg ekendigine qaramastan, bizdiń keńshardyń jer óńdeý ereksheligi, eginshilik tehnologııasy, tuqym suryptaý máseleleri týraly bilikti ǵalym-agronom deńgeıinde pikir bildirýi.
– Odan keıin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen birneshe ret júzdestim, – deıdi ári qaraı áńgime sabaqtaǵan Ivan Saýer. – Ásirese, 1993 jylǵy jańbyrly qyrkúıektegi sharýa-shylyǵymyzǵa sapary aıryqsha esimde qaldy. Kún jaryqtyq shaıdaı ashyldy. Prezıdent: «Men sizderge qolaıly aýa raıy men jylylyq alyp keldim, endi astyqty jınap alasyzdar», dedi kúlimsirep (Dál solaı boldy da). Odan keıin is barysyna aýysyp: «Sen jas dırektorsyń, jekeshelendirýdi nege qoldamaısyń, reformalardy jaqtamaǵanyń ba?», dep maǵan synaı qarady. Men batyldanyp, menshik túriniń mundaı formasy sonshalyqty ózgeris ákelmeıtinin aıtyp, jeke pikirlerimdi ortaǵa saldym. Ol muqııat tyńdap, janyndaǵy resmı adamdaryna meniń aıtqandarym boıynsha usynys jasaýǵa nusqaý berdi. Prezıdent kisini tyńdaı bilýimen qatar, qarapaıym pikirdiń ózin nazardan tys qaldyrmaıtynyn, osy arqyly adamdardy qanattandyryp otyratynyn qoǵam damýyndaǵy naqty isterimen únemi dáleldeı biletinine tánti boldym.
I.Saýer ári qaraı áńgimesin tómendegishe jalǵastyrdy: «Bizdiń 1994 jylǵy 5 maýsymdaǵy kezdesýimiz umytylmas áser qaldyrdy. Aýylymyzdaǵy ardagerler alleıasynda Nursultan Ábishuly jergilikti qarııalarmen birge óziniń aqqaıyńyn otyrǵyzdy. Bul qazir kórkeıip ósip tur. Al táýelsizdigimizdiń bes jyldyq merekesindegi saltanatta Elbasy qolynan alǵashqy nagradam, №3 «Dostyq» ordenin alǵanym máńgi este saqtalady. Marapattaý rásiminen keıin Nursultan Ábishulynyń qabyldaýynda bolyp, 40 mınýttaı áńgimelestik. Ol maǵan joǵary laýazymdy qyzmet usyndy. «Men óz ornymda elime kóbirek paıda keltiremin», degendeı ýájben bas tarttym. Qatty qınaldym. Biraq, renjigen joq. Odan keıingi kezdesýlerde maǵan degen nıeti men yqylasyn ózgertken emes».
Ivan Adamovıchtiń aıtýynsha, Memleket basshysy 2001 jylǵy 18 naýryzdaǵy saparynda da Rodına aýylyna kóterińki kóńil kúımen kelipti. Eýrostılmen kúrdeli jóndeý júrgizilgen mektepke rıza bolýmen qatar, kóp balaly otbasynan dám tatyp, teledıdar syılapty. Mashına-traktor sheberhanasynda óńirdegi sharýashylyq basshylarymen keńes ótkizgen. Al 2008 jyldyń 3 qyrkúıeginde Germanııa prezıdenti Horst Kelermen birge tikushaqpen kelýi aýyly úshin naǵyz meıramǵa aınalǵan.
– Men mynadaı sózderdi úlken qurmetpen únemi qaıtalap júremin: «Qurmetti Prezıdent myrza, árıne esimde jáne mundaı kezdesýler áli talaı bolady dep úmittenemin. Siz bizdiń «Rodınamyzdyń» asa qurmetti azamatysyz, árdaıym tórimizden oryn alasyz!» – deıdi sóziniń sońynda I.Saýer.
Biz buǵan sóz qosyp, tolǵanys tolqyndaryn buzǵymyz kelmeıdi.
Osy oraıda mynadaı máselege nazar salǵannyń astarynda kóp dúnıe jatqany anyq. Talǵampaz oqyrmannyń muny da bilgenin jón kórdik. Ivan Saýer – ınjener-mehanık, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń qurmetti akademıgi, S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrarlyq ýnıversıtetiniń qurmetti professory, A.Baraev atyndaǵy syılyqtyń laýreaty, «Nur Otan» partııasy Saıası keńesiniń, Ulttyq kásipkerler palatasy tóralqasynyń, «QazAgroInnovasııa» AQ dırektorlar keńesiniń, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sarapshylar keńesiniń múshesi, «Qazaqstannyń et-sút odaǵynyń» basqarma tóraǵasy, «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» Ulttyq kompanııasy» AQ-tyń táýelsiz dırektory. Muny da tolyq sýret demegenimizben, adam balasynyń baqyt baspaldaqtaryn ashyp kórseterlik taǵylymdy dúnıe dep bilemiz.
Sonaý otyzynshy jyldardan beri sharýashylyq qurylymdyq birneshe ret ózgeriske túskenimen, «Rodına» ataýynan aınyǵan emes. О́ıtkeni Otan – qasıetti ári qymbat uǵym. Ol – adam balasynyń asyl armandaryn, jarqyn bolashaǵyn biriktiretin qudiretti sóz. Sondyqtan «Rodınada» nashar jumys isteý múmkin emes, ar aldyndaǵy adaldyq, ortaq jaýapkershilik asqaq turady.
Seriktestikte 700 adam jyl boıy jumyspen qamtylǵan. Munda jylyna 6 mıllıard teńgeniń ónimi shyǵarylady. Iаǵnı ár jumysshyǵa shaqqandaǵy eńbek ónimdiligi 11 mıllıon teńgeni quraıdy degen sóz. Bólektep aıtarymyz, osy ónimniń teń jartysy mal sharýashylyǵynyń úlesinde eken. Osyndaǵy eki birdeı taýarly-sút kesheninde 1300 asyl tuqymdy iri qara zamanaýı «Global-90» jáne «Iolochka» aınalmaly qondyrǵylarymen saýylady. Keshende 2017 jyly 12 000 tonna sút óndirilip (ár sıyrdan 7300 keli), qaıta óńdeý zaýytynda 12 túrli ónimge aınalyp, Astana naryǵyna shyǵarylady. Sondaı-aq óndiristi arzan elektr qýatymen qamtamasyz etý úshin jurttan buryn ornatylǵan qýaty 750 KVt bolatyn balamaly jel qondyrǵysy istep turǵany, jeke avıaparkiniń bary, jumystyń barlyǵy ozyq ádisterge negizdelgeni, sıfrly tehnologııanyń qanat jaıa bastaǵany qanaǵat sezimine bóleıdi.
Dáýir men Saýerdiń «Rodınasynda» Ivan Adamovıchtiń 60 jyldyq asýy eshqandaı nusqaý, tapsyrma bolmasa da mereke retinde atalyp ótip jatqanyn shattyq kóńilmen jetkizgimiz keledi. Mundaıda kórkem sózdi tógildirip, áspettep sýretteýdiń qajeti de bolmaı qalǵandaı. Munda ıgi ister kádýilgi dástúrge aınalǵan. Munyń hronologııalyq tizbesine kóz salýdyń ózi táýelsizdik murattarynyń asqaqtyǵyn ańǵartady. Mártebesi bıik eńbektiń jemisterine qol soǵaıyq endeshe.
Kóp salaly agrofırma 2016 jyly halyqaralyq «Sala kóshbasshysy» atanyp, «Úzdik mal sharýashylyǵy kásiporny» altyn medalin jeńip aldy. Rodınalyqtar bıyl aýdandyq «Aq bıdaı» spartakıadasynyń 15 dúrkin jeńimpazy bolyp otyr. О́ndiristi damytý maqsatynda 2 mıllard 584 mıllıon teńgeniń ınvestısııalyq jobasy júzege asyrylyp, taýarly-sút kesheni, shetelden ákelingen 400 bas qunajynǵa arnalǵan qora, astyq termınaly, taǵy basqa nysandar paıdalanýǵa berildi. Jyl ishinde orta mektepke, mádenıet úıine, dárigerlik-medısınalyq ambýlatorııaǵa, balalar baqshasyna kúrdeli jóndeý júrgizilip, jańa demalys baǵy, jastar kafesi, kitaphana, «Jastar» shaǵyn aýdany, jabyq hokkeı korty boı kóterdi. Sondaı-aq sharýashylyq esebinen mektepke avtobýs, emhana men polısııanyń ýchaskelik bólimine arnaıy avtokólikter satyp alyndy.
Bolashaqqa qyzmet isteıtin «Rodına» agrofırmasy» JShS oqýshylardyń bilim alýyna qolaıly jaǵdaılar jasaýymen de erekshelenedi. Úsh túlektiń «Altyn belgi» ıegeri atanyp, tórt stýdenttiń «Bolashaq» stıpendııasymen oqıtyny qaıtarymnyń bir parasy ǵana. Jalpy, sharýashylyq esebinen 250 adamnyń joǵary bilim alýy neken-saıaq jaǵdaı dep oılaımyz.
Táýelsizdik murattarynyń júzege asa beretin saltanatynyń ǵajaıyp kórinisi jalǵasa beretini anyq!
Baqbergen AMALBEK,
jýrnalıst
Aqmola oblysy,
Selınograd aýdany
